Różnorodność w miejscu pracy wydaje się normalna. Obserwujemy różne charaktery, style pracy, stopnie zaangażowania. Czym jest jednak neuroróżnorodność w miejscu pracy i dlaczego powinna być jednym z istotnych elementów strategii rozwoju talentów w firmach??Jakie benefity docenią pracownicy neuronietypowi?

Globalne organizacje od dawna dostrzegają korzyści z zatrudniania osób różniących się płcią, wiekiem, kolorem skóry czy pochodzeniem. Różnorodność w zespołach ułatwia spojrzenie na pewne kwestie i wyzwania z innych perspektyw. W ostatnich latach światowy, a także i polski rynek pracy otwiera się także na zatrudnienie osób neuroróżnorodnych, czyli zróżnicowanych pod względem umiejętności społecznych.

Aby mówić o neuroróżnorodności w kontekście benefitów, najpierw trzeba jednak zrozumieć znaczenie tego pojęcia. Termin neuroróżnorodność został wymyślony pod koniec lat 90. przez australijską socjolożkę Judy Singer i amerykańskiego dziennikarza Harveya Blume. Pragnęli oni podkreślić w ten sposób, że ludzkie mózgi różnią się od siebie, a poszczególne jednostki mogą w zupełnie odmienny sposób przetwarzać informacje, reagować na bodźce, skupiać uwagę, uczyć się, postrzegać i rozumieć świat. Badacze chcieli też odejść od negatywnego nacechowania osób ze spektrum autyzmu. To określenie ma więc podkreślać cechy m.in. autystycznego umysłu jako odróżniającego się od umysłu neurotypowego.

Warto wiedzieć, że termin dotyczy nie tylko osób ze spektrum autyzmu, ale też z ADHD, dysleksją czy zespołem Tourette’a.

Jak wynika z danych w spektrum neuroróżnorodności mieści się nawet 1/5 polskiego społeczeństwa.

Dlaczego warto mieć w zespole osoby neuroróżnorodne?

Najnowsze badania sugerują, że osoby neuroróżnorodne mają szereg cennych w pracy umiejętności i mogą być znacznie bardziej produktywne od innych pracowników, jeśli znajdą się w sprzyjającym dla nich środowisku. Według danych JPMorgan Chase zgromadzonych w ramach inicjatywy „Autism at Work" pracownicy z autyzmem są aż o 90-140 proc. bardziej wydajni w pracy i popełniają mniej błędów niż osoby neurotypowe. Dodatkowo ponad 60 proc. osób w spektrum autyzmu wykazuje ponadprzeciętną inteligencję. Pracownicy ze spektrum autyzmu mają więc kompetencje, które dobrze sprawdzają się w wielu branżach, a szczególnie w branży IT. Odnajdują się w pracach wymagających koncentracji i dokładności, opartych na powtarzalnych działaniach, w których ceni się skrupulatność i dobrą pamięć. Cechuje je wysoka zdolność do przetwarzania informacji, dokładność, ponieważ zwracają uwagę na każdy szczegół, a do tego lojalność - niechętnie zmieniają miejsce zatrudnienia.

Mimo to wiele organizacji wciąż niechętnie zatrudnia osoby z wyzwaniami neuropoznawczymi ani nie wspiera ich w miejscu pracy. Jak wynika z raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego i Fundacji JiM „Droga do otwarcia rynku pracy w Polsce dla osób autystycznych" (2022) tylko 2 proc. spośród 400 tys. osób autystycznych jest aktywnych zawodowo.

Dzięki polityce neuroróżnorodności firmy mogłyby zyskać przewagę konkurencyjną w wielu obszarach - innowacji, produktywności i w pozyskiwaniu najlepszych talentów. Dzięki neuroróżnorodności zespoły mogą być bardziej kreatywne i skuteczne, ponieważ każdy pracownik wnosi własne, odmienne spojrzenie na problemy i zadania do wykonania.

Dlaczego więc osoby neuroróżnorodne często nie mogą znaleźć zatrudnienia? Głównie przez stereotypy i niewiedzę rekrutujących. Osoby z zaburzeniami mogą być niesłusznie postrzegane jako mniej kompetentne czy niezdolne do radzenia sobie w środowisku zawodowym. Wiele osób z autyzmem ma też problemy z komunikacją oraz wykazuje zachowania autostymulujące, takie jak kołysanie się czy powtarzanie pewnych słów i fraz, co może negatywnie wpływać na ich odbiór podczas rozmów rekrutacyjnych. Tymczasem, wystarczy odrobina tolerancji i otwartości, by zyskać wartościowych pracowników. Polityka neuroróżnorodności w organizacji wpływa też niewątpliwie na jej pozytywny wizerunek i employer branding.

Tworzenie neurozróżnicowanego zespołu

Tworzenie neurozróżnicowanego zespołu, czyli takiego, który łączy osoby neurotypowe i neuroatypowe, wymaga odpowiedniego przygotowania zarówno pracowników, jak i kadry zarządzającej. Osoby neuroatypowe mogą też potrzebować warunków do pracy, które uwzględniają ich specyficzne potrzeby. Dla osoby neuroróżnorodnej w miejscu pracy mogą być istotne:

  • Wsparcie i zrozumienie. Tworzenie atmosfery zrozumienia i wsparcia w miejscu pracy jest kluczowe. To oznacza, że pracownicy powinni czuć się swobodnie w wyrażaniu swoich potrzeb i powinni być pewni, że spotkają się ze zrozumieniem ze strony współpracowników i przełożonych.
  • Dostosowania technologiczne. W niektórych przypadkach, np. dla osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, korzystne może być dostosowanie środowiska pracy pod kątem bodźców sensorycznych. Typowa otwarta przestrzeń biurowa stanowi dla osób neuroatypowych duże wyzwanie, a w przypadku niektórych okazuje się niemożliwa do zaakceptowania.
  • Jasne komunikaty i instrukcje. Osoby neuroróżnorodne mogą lepiej funkcjonować, gdy komunikaty do nich kierowane są klarowne. Jasne instrukcje i oczekiwania pomagają w zrozumieniu zadań i uniknięciu zbędnego stresu.

Szkolenia w zakresie świadomości neuroróżnorodności. Dla reszty zespołu ważne jest zrozumienie różnic i potrzeb osób neuroróżnorodnych. Szkolenia dotyczące świadomości neuroróżnorodności mogą przyczynić się do zbudowania bardziej inkluzywnego środowiska pracy. 

Warto jednak podkreślić, że różnice w potrzebach osób neuroróżnorodnych mogą być bardzo indywidualne, więc elastyczność i otwartość na dialog są kluczowe w dostosowywaniu warunków pracy do konkretnych sytuacji. 

Benefity pracownicze cenne dla osób neuroróżnorodnych  

Także jeśli chodzi o benefity pracownicze i pozapłacowe, warto wybierać te, które uwzględniają specyficzne potrzeby osób neuroróżnorodnych i pomagają w tworzeniu bardziej przyjaznego środowiska pracy. Oto kilka propozycji: 

  • Elastyczne godziny pracy. Dla niektórych osób neuroróżnorodnych ważne jest, aby mieć możliwość dostosowania godzin pracy do swoich indywidualnych rytmów biologicznych. Elastyczność w harmonogramie może pomóc w zminimalizowaniu stresu i w poprawieniu wydajności.
  • Wsparcie psychologiczne. Dostęp do profesjonalnego wsparcia psychologicznego może być ważnym benefitem dla niektórych pracowników neuroatypowych. 
  • Możliwość pracy zdalnej. Dla niektórych pracowników, zwłaszcza z pewnymi rodzajami neuroróżnorodności, praca w domu może być bardziej komfortowa. 
  • Dostosowane narzędzia pracy. Zapewnienie dostępu do narzędzi i technologii, które ułatwiają wykonywanie zadań, może znacznie poprawić wydajność i komfort pracy. Mogą to być: oprogramowanie asystujące, specjalne narzędzia ergonomiczne czy dostosowane środowisko pracy.
  • Programy szkoleniowe i edukacyjne. Dla osób z pewnymi typami neuroróżnorodności, takimi jak ADHD czy dysleksja, korzystne są programy szkoleniowe dostosowane do ich specyficznych potrzeb edukacyjnych. Mogą to być kursy online, warsztaty czy lekcje indywidualne. 

Środowisko pracy przyjazne sensorycznie. Przemyślana, dobrze zaprojektowana przestrzeń pracy, uwzględniająca aspekty sensoryczne, może pomóc w stworzeniu bardziej przyjaznego środowiska dla osób neuroróżnorodnych. Raport "Neuroróżnorodni w biurze" (2023), przygotowany przez spółkę biurową Skanska i operatora biur elastycznych Business Link, pokazuje, jak zaprojektować biuro w sposób neuroinkluzywny. Wśród proponowanych rozwiązań są na przykład oddzielone wizualnie i akustycznie stanowiska pracy. Ponadto aktywne siedziska - piłki, stołki i steppery oraz przestrzenie do regeneracji, zarówno socjalnej, jak i sensorycznej. 

Aby wykorzystać potencjał osób neuroróżnorodnych, potrzebne jest więc indywidualne podejście do ich potrzeb oraz zrozumienie tego, jak funkcjonują. Organizacje, które wspierają neuroróżnorodność w miejscu pracy i otwierają swoje drzwi dla ludzi doświadczających świata inaczej, z pewnością zyskują cennych pracowników.  

Cyfrowa prenumerata Wyborczej - benefit idealny dla wszystkich

Cyfrowa prenumerata Wyborczej to dostęp do różnorodnych treści, spośród których każdy wybierze coś interesującego. Są to nie tylko informacje z kraju i ze świata, ale też dawka wierzetelnej wiedzy i inspiracji z dziedziny rozwoju osobistego, zawodowego oraz psychologii. Dostęp obejmuje serwisy: Wyborcza.pl, Wyborcza.biz, Wysokieobcasy.pl, Instytut dobrego życia, Żyć Lepiej. Psychologia codziennie.  

Pracownicy korzystający z tego benefitu dowiadują się m.in.: jak budować relacje, jak uwierzyć w siebie, jak świadomie odpoczywać, jak zachować work-life balance, jak odkryć swoje talenty. Poznają ekskluzywne wywiady, felietony, reportaże, podcasty, korzystają z kursów, ebooków czy webinarów tworzonych przez ekspertów.