Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Znasz ten żart o ironii nazw polskich partii politycznych? Prawo i Sprawiedliwość, Platforma Obywatelska, Nowoczesna, Razem – żadna z tych partii nie ma nic wspólnego ze swoją nazwą.

Jezu… Mam wrażenie, że najlepsze żarty zdaniem polskich dziennikarzy to te najczęściej powtarzane.

Trafiony. Ja to poznałem niedawno. Więc bez metafor – pytanie o Partię Razem jest pytaniem o to, jak się wydostać z pułapki 3 proc. poparcia, czyli pułapki braku wzrostu.

Serio będziemy teraz przez pół godziny bawić się w metaanalizy i oglądanie sondaży? Przecież to jest drugorzędne. Istotne jest to, że jeśli za dwa lata będą wolne wybory, to staniemy przed pytaniem, w jaką stronę ma pójść Polska.

Czeka nas cała seria decyzji. One nie kończą się na wyborze: czy Polska ma być autorytarna, czy demokratyczna? Bo czy w demokratycznej Polsce ma być podatek liniowy, tak jak chcą Leszek Balcerowicz i Nowoczesna, czy wzorowana na Skandynawii progresja, jak chciałaby Partia Razem? Wkładamy więcej pieniędzy w publiczną opiekę zdrowotną, jak chce Razem? Czy ludzie mają płacić za opiekę zdrowotną z własnej kieszeni, a jeśli w tej kieszeni nie mają, to nie płacą i opieki zdrowotnej nie mają? Czy zapewniamy równość mniejszościom? Łagodzimy ustawę antyaborcyjną? Budujemy świeckie państwo czy nadal pasiemy z publicznych pieniędzy biznesy księdza Rydzyka? Nie kupuję Polski Kaczyńskiego, ale nie piszę się też na Polskę z marzeń Grzegorza Schetyny i Romana Giertycha. Taką, w której wszystko zostaje po staremu, a zmienia się tylko to, że to nie Kaczor siedzi na górze.

To jest fajna przemowa, ale przemowa sprzed dwóch lat. Dwa lata temu Polska stanęła przed wyborem: albo Kaczyński, albo III RP. III RP przegrała i Kaczyński jest bliski zaorania jej do gruntu. Mieliście dwa lata, żeby powiedzieć „jak”, ale nie powiedzieliście, utknęliście w pudełku z lewicującą inteligencją warszawską.

To, jak duże jest nasze pudełko, okaże się w 2019 r.

Trochę to już wiemy. Nie umiecie wyjść z lewicowymi postulatami poza elitę, do elektoratu lewicy. Razem jest drugim wyborem dla wyborców Nowoczesnej, a próby dotarcia do ludzi pracy i w mniejszych miastach wyglądają tak jak w Olsztynie, gdzie Partia Razem poparła starania klubu piłkarskiego Stomil o dofinansowanie ze środków publicznych. Skończyło się to tak, że popierana w internecie przez Razem demonstracja śpiewała: „Raz sierpem, raz młotem czerwoną hołotę”.

Ciekawa historia, ale słyszę ją po raz pierwszy od ciebie.

To dobrze, że umiem jeszcze czymś zaskoczyć. Ta historia ładnie pokazuje bezradność internetowo-lewicowej inteligencji w zderzeniu z polską rzeczywistością. Znam i do pewnego stopnia podzielam tezy o potrzebie zróżnicowania po stronie demokratycznej, o nadużywaniu argumentów o wrogach demokracji. Ale to są wypowiedzi z kampanii z 2015 r.

Zadajesz mi tak naprawdę pytanie, dlaczego Partia Razem w 2017 r. nie jest w Sejmie. Dlaczego nie otacza nas las kamer, a do ludzi nadal docieramy częściej przez internet niż przez mainstreamowe media? Odpowiedź jest prosta: bo w 2015 r. nie weszliśmy do Sejmu, a w międzyczasie nie było wyborów.

Chcesz powiedzieć, że między 2015 a 2019 r. nie ma nic? Żadnej ewolucji?

Nie. Dzieje się wiele, ale decyzję, na kogo zagłosować, wyborcy podejmą w roku wyborczym. Jak się żyje w bańce telewizji informacyjnych, można ulec złudzeniu, że w Polsce są dwa plemiona, które żyją polityką i siedzą w okopach. Ale w tych okopach jest 10, może 15 proc. Większość zmaga się z codziennymi wyzwaniami, na politykę patrzy z dystansu. To oni zadecydują o wyniku - a decyzje wyborcze podejmą w czasie kampanii. To będzie kluczowy moment i na ten moment się przygotowujemy.

To, czy w połowie 2017 r. mamy w sondażu 3 proc., czy sześć, nie ma tak naprawdę znaczenia.

74. ludobójstwo. Minęły trzy lata od rzezi jazydów w Sindżarze

Jezydzkie bojowniczki Wojsk Oporu SindżaruJezydzkie bojowniczki Wojsk Oporu Sindżaru fot. Alfred Yaghobzadeh / CC BY 2.0

"Zjednoczona opozycja to największy prezent dla Kaczyńskiego"

To co robicie teraz?

Budujemy machinę polityczną na zbliżający się trójskok wyborczy – wybory samorządowe, europejskie i parlamentarne. W ostatnich wyborach większość społeczeństwa miała okazję poznać Razem 72 godziny przed ciszą wyborczą. Telewizja publiczna, ta zarządzana jeszcze przez Platformę Obywatelską i PSL, poświęciła nam wtedy przez miesiąc kampanii równo osiem sekund. Mimo to listy Razem zdobyły prawie 4 proc. głosów.

Teraz będzie lepiej, bo wchodzimy w kampanię z większym kapitałem: więcej umiemy, nasza rozpoznawalność jest większa i procentować będzie współpraca ze związkami zawodowymi i organizacjami społecznymi. Ale to się znów robi rozmowa o technice, nie o polityce.

I dobrze, bo skoro zgadzamy się, że na program przyjdzie czas pół roku przed wyborami, to teraz jest czas na pytanie o strategię, pozycjonowanie, narrację. Na przykład na pytanie o zjednoczoną opozycję. Czy dowcip „Razem-czyli-osobno” nadal będzie waszą strategią polityczną?

Czy ta niegrzeczna Partia Razem przestanie być taka irytująca i stanie w końcu w chórku, zawodząc: „zje-dno-czo-na o-po-zy-cja”?

Trochę tak, bo choć rozumiem, że potrzeba było czasu na ukonstytuowanie się i zbudowanie swojej fioletowej tożsamości, to teraz zaczyna to przypominać bunt nastolatka.

Przecież w ten sposób zrobilibyśmy największy prezent Jarosławowi Kaczyńskiemu. Kiedy przyjdzie ten 2019 r., do urn wyborczych pójdą ludzie, którzy z różnych przyczyn nie zagłosują na sejmową opozycję. Choćby ze względu na te wszystkie polityczne dinozaury, które zafundowały społeczeństwu politykę niesprawiedliwą społecznie i bardzo okrutną wobec słabszych.

Co z tą wiedzą robi zjednoczona opozycja? Czyni Leszka Balcerowicza twarzą demonstracji w obronie praworządności! Przecież to było jak prezent gwiazdkowy dla Prawa i Sprawiedliwości. Nie przypadkiem TVP Info konsekwentnie potem tłukło te obrazki. Ich przekaz był prosty: „Albo my, albo Balcerowicz”. „Albo my, albo skompromitowani platformersi”. Gdyby nie organizacje pozarządowe, które zaproponowały sensowną formę protestu, to Sąd Najwyższy byłby dziś pozamiatany.

Zjednoczona opozycja to jest to, o czym marzy PiS, bo to scenariusz z Węgier. Tam ten okrzyk został wysłuchany, nieskompromitowani skleili się ze skompromitowanymi, a Fidesz wyszedł z tego z większością konstytucyjną. Więc my tej uprzejmości Kaczyńskiemu nie zrobimy.

To jest argument.

Przez ostatnie dwa tygodnie staliśmy na ulicach, bo były zagrożone wolne wybory. Wchodząc do takiej politycznej pulpy bez właściwości, odebralibyśmy wyborcom właśnie to – wolność wyboru. Przecież w wyborach chodzi o to, żeby zdecydować, w jakim kierunku ma iść Polska. „Odsuńmy Kaczyńskiego, a potem cokolwiek bądź” to nie jest żaden program polityczny. To cokolwiek bądź, co nie jest Kaczyńskim, to może być Janusz Korwin-Mikke? Paweł Kukiz? Roman Giertych?

Ludzie mają prawo do realnego wyboru. Czy mamy publiczną, czy prywatyzowaną służbę zdrowia? Rozkręcamy budownictwo komunalne czy liczymy, że rynek i deweloperzy wszystko załatwią? Bierzemy się na serio za nieprzestrzeganie praw pracowniczych czy dalej to olewamy? Wprowadzamy równość dla mniejszości czy zamykamy oczy i udajemy, że setki tysięcy ludzi nie istnieją?To są prawdziwe wybory.

Sklejenie wszystkich partii w jedną masę byłoby powiedzeniem ludziom: wasze życiowe sprawy są nieważne, program jest nieważny, dla nas liczy się tylko to, żeby odsunąć Kaczora od władzy.

Dla nas takie myślenie to zaprzeczenie demokratycznej polityki - walcząc o wolne wybory, walczyliśmy przecież o prawo do różnorodności.

Niesiołowski: Tak jak w „Solidarności” decyzje podejmowali liderzy wyrośli z robotników, tak teraz decyzje podejmować muszą ci młodzi. Starzy im mogą tylko doradzać.

Stefan Niesiołowski na tle (niedoszłej) eksplozji Muzeum Lenina w Poroninie.Stefan Niesiołowski na tle (niedoszłej) eksplozji Muzeum Lenina w Poroninie. ilustracja Karoliny Skrzyniarz

"Partia Razem jako jedyna może odebrać wyborców PiS" 

Zgoda, tylko pytanie, czy to nie jest stan wyjątkowy. PiS błyskawicznie zawłaszcza państwo. To, czy wybory będą wolne, stoi pod znakiem zapytania, a wy czekacie, aż Polska dorośnie do programu Partii Razem. To brzmi, jakby ogon machał psem.

Nie zauważyłeś nas na ulicach w ostatnich tygodniach? Może nas na łamach „Gazety Wyborczej” nie było widać, ale akurat Partii Razem trudno zarzucić, że czeka i nic nie robi w obronie wolnych wyborów. Organizowaliśmy własne protesty i przez cały czas wspieraliśmy innych. Uczestniczyliśmy w dziesiątkach demonstracji w obronie niezawisłości Sądu Najwyższego.

Widziałem. Chodzi mi o to, że to uparte stawanie obok brzmi teraz, jakbyście żyli w idealnym świecie, w którym Razem może nie chcieć gadać o sojuszu z Platformą Obywatelską i Nowoczesną, pięknie się z nimi różnić, być przeciwnym biegunem. Tymczasem żyjemy w świecie, w którym stawką są wolne wybory.

Żeby trwale obronić demokrację w Polsce, po jej stronie musi stać zdecydowana większość społeczeństwa. Obywatelki i obywatele muszą dostać zróżnicowaną ofertę, zobaczyć w polityce reprezentację swoich interesów. I oby dostali ją od partii demokratycznych. Zagonienie wszystkich w bezideowy blok, zbudowany na dodatek wokół Platformy Obywatelskiej, to jest recepta na klęskę demokracji.

Razem będzie konsekwentnie budować nową lewicę. Jesteśmy tu jedyną siłą zdolną do samodzielnego startu w wyborach. To nakłada na nas odpowiedzialność, obowiązek bycia otwartym. Dlatego staramy się zebrać środowiska, które myślą podobnie do nas, i stworzyć propozycję wyborczą, w której znajdzie się miejsce nie tylko dla tych, którzy dziś są w Razem. Przed wyborami samorządowymi rozmawiamy z Zielonymi, z ruchami miejskimi, z Barbarą Nowacką, Pauliną Piechną-Więckiewicz...

To jest odbicie postawy Platformy Obywatelskiej. My się z nikim nie jednoczymy, ale możemy wpuścić obiecujące nazwiska na swoje listy.

Tylko Razem ma machinę wyborczą pozwalającą zarejestrować listy w całym kraju i doprowadzić taki start do sukcesu. Ale nie mamy obsesji, żeby w wyborach samorządowych koniecznie startować wszędzie pod flagą Razem. W tych wyborach nie szyld jest najważniejszy. Dla nas liczy się to, żeby przedstawić trzecią możliwość - lewicową alternatywę dla PO-PiSu.

Nie boisz się, że będziecie „pożytecznym idiotą” PiS? Razem dostanie 3 proc., do Sejmu nie wejdzie, a gdyby te głosy były liczone - metodą d’Hondta - dla wspólnej listy demokratów, to PiS by przegrało?

Nie. Pożytecznymi idiotami są ci, którzy nawołują do tej nieszczęsnej wspólnej listy. Taka lista to jest gwarancja kolejnych czterech lat rządów Kaczyńskiego, bo nie da się tą drogą zmobilizować ani tych, którzy w poprzednich wyborach nie głosowali, ani tych, którzy mieli dość PO, a teraz PiS ich rozczarowało i chcieliby oddać głos na kogoś innego. A mobilizacja i walka o frekwencję będą bardzo ważne.

Zaczyna się coś z tego układać. Czyli pomysł Razem jest taki, żeby nie bić się o istniejący tort, tylko przynieść własny. A jeśli komuś podbierać wyborców, to ma to być socjalny elektorat PiS. To ma sens, choć nadal nie wyklucza jednej listy, której celem jest zmiażdżenie antydemokratycznego PiS. Przecież jeśli wejdziecie z niej do Sejmu, to nie musicie tworzyć koalicji rządzącej z Platformą Obywatelską, PSL i Nowoczesną.

A do czego służą wybory? W wyborach wybieramy rząd, który potem sprawuje władzę, decyduje o polityce społecznej, gospodarczej, o tym, jak podchodzimy do praw człowieka. Okłamałbym ludzi, gdybym wyszedł teraz z Kamilą Gasiuk-Pihowicz i powiedział, że mamy wspólny, spójny projekt. Bo nie mamy, Nowoczesna jest partią radykalnie neoliberalną w sensie ekonomicznym. To są po prostu konkurencyjne rozwiązania.

Natomiast jeśli komuś na serio zależy na tym, żeby w następnym parlamencie Prawo i Sprawiedliwość nie miało samodzielnej większości, to powinien chuchać i dmuchać na socjalne Razem. Wyborców, którzy chcą Polski socjalnej, możemy odebrać PiS tylko my.

A z drugiej strony sceny politycznej trzymałbym kciuki, żeby powstała partia republikańskiej prawicy. Takie ruchy mogą ograniczyć poparcie dla Prawa i Sprawiedliwości. Liberałowie - nie.

Byłam w Partii Razem. Inna polityka jednak nie jest możliwa

"Zandberg skacze. Skąd przekonanie, że wyborcy skoczą za nim?"

Znów mi to pachnie myśleniem życzeniowym.

Dobrze, to wyobraźmy sobie teraz ten wymarzony przez niektórych scenariusz. Razem zatyka nos, zamyka oczy i wskakuje do nieprzyjemnie pachnącego basenu o nazwie „zjednoczona opozycja”.

Z Włodzimierzem Czarzastym, Grzegorzem Schetyną, Stefanem Niesiołowskim, Ryszardem Petru?

A co tam. Nie ograniczajmy się. Z Hanną Gronkiewicz-Waltz, z przekrętami reprywatyzacyjnymi, z czyścicielami kamienic, z seksistami, ze skrajnymi neoliberałami. Wszystko, co sobie życzysz. Tylko skąd przekonanie, że wyborcy Partii Razem zdecydują się wskoczyć za mną?!

Po to są właśnie liderzy, żeby wyjaśnić wyborcom wybór mniejszego zła.

Partie nie są właścicielami ludzi, którzy na nie głosują. Ja cię zapewniam, że znaczna część warszawiaków jest wkurzona na złodziejską reprywatyzację. Jak zobaczą na liście Hannę Gronkiewicz-Waltz, to w życiu na taką listę nie zagłosują. Ci, którzy marzą o równości, którym zależy na prawach człowieka, nie oddadzą głosu na listę, na której będzie rzucający homofobiczne teksty Roman Giertych.

Związkowcy prędzej sobie rękę odrąbią, niż postawią krzyżyk przy kimkolwiek, kto jest na liście wyborczej z Leszkiem Balcerowiczem. Polityka tak nie działa, że jak Razem gwizdnie, to przychodzi pół miliona wyborców!

Rozumiem, że boisz się scenariusza, w którym arytmetyka sejmowa scenariusza „jednej listy” układa się tak, że Razem staje przed wyborem, czy głosować wbrew własnemu programowi i wyborcom, czy sabotować rząd ludzi, z którymi poszło do wyborów w imię obrony demokracji i państwa prawa.

Nam zależy na tym, żeby większość sił politycznych w Sejmie opowiadała się za demokratycznym porządkiem. Bez różnorodności takiej większości nie będzie.

Moim zdaniem to jest politycznie naiwne…

A moim zdaniem dziś politycznie naiwna jest koncepcja zjednoczonej opozycji.

Partia Razem to najpoważniejsza w naszym pokoleniu próba stworzenia partii lewicowej. Zasługuje na poważne traktowanie

"Rozumiemy gniew na widok zamożnych, starszych panów krojących orła z czekolady"

OK, tu odnotowano odmienność stanowisk. Wobec tego jak chcecie dotrzeć do wyborców PiS? I rozmawiamy o wyborcach socjalnych, bo nie dotrzecie do betonowego, skrajnie prawicowego elektoratu rasistów, szowinistów, homofobów i kretynów, którzy w demokratycznych wyborach walczą o swoje prawo do dyskryminowania i zastraszania słabszych.

Na PiS głosują bardzo różni ludzie. Zacznijmy od spraw podstawowych - żeby ich przekonać, nie można ich obrażać. Myślę, że mało kto zrobił tak złą robotę dla demokracji, jak pismo Tomasza Lisa rozpisujące się o tym, jak to się chamstwo rozbestwiło się na 500 plus i teraz przyjeżdża nad morze, psując wielmożnym państwu urlop i sikając na wydmach. Jak się tak pisze - i co gorsza, tak myśli - to się nikogo do niczego nie przekona.

I tu jest pewnie najważniejsza różnica między nami a PO czy Nowoczesną. My myślimy inaczej. Rozumiemy gniew, który pchnął wielu ludzi do głosowania na PiS. Gniew ludzi na śmieciówkach, którym opowiadano, że Polska jest zieloną wyspą. Gniew mieszkańców małych miast, w których zniknął ośrodek zdrowia, zamknięto pocztę, przestała dojeżdżać kolej, a PKS jest co cztery godziny. Też mieliśmy dosyć tych wszystkich akademii ku czci 25-lecia transformacji i zamożnych, starszych panów, którzy pełni samozadowolenia kroili orła z czekolady, a nad nimi powiewało słowo na „S” - i nikt nie widział w tym ironii.

Razem się urodziło z tego gniewu. Mieliśmy dosyć tego, że rozwój znaczy śmieciówki plus likwidacja usług publicznych. Że o ideałach „Solidarności” dużo się gada, a solidarności przez małe „s” jest jak na lekarstwo. Nas wkurwiało, wkurwiało do białości, jak Władysław Frasyniuk opowiadał z dumą, że wypycha pracowników na śmieciowe zatrudnienie i rozmawia z prawnikami, jak zapłacić w Polsce niższe podatki. Więc się zebraliśmy i zaczęliśmy działać.

I trafiliście do młodych ludzi z dużych miast.

Nie tylko. Ale fakt, młodzi Polacy częściej głosują na Razem niż na przykład na Nowoczesną. Sami ostatnio o tym pisaliście. Dlaczego? Mają dosyć słuchania, jakie to stworzono im cudowne warunki i jak powinni być za to wdzięczni. Pracują na śmieciówkach, gnieżdżą się w wynajmowanych klitkach za olbrzymie pieniądze, a bezpieczeństwa socjalnego mogą zaznać tylko pod warunkiem przekroczenia granicy na Odrze. To ma być ten raj?

Razem ma konkretne propozycje zmian. Czas skończyć z gadaniem, że się nie da, bo się da. Polska nie jest już biednym krajem i stać nas na to, żeby posiłki w szkołach i w przedszkolach były bezpłatne, żeby dzieci miały miejsce w publicznych żłobkach. Stać nas na to, żeby zbudować sieć ośrodków dziennej opieki dla osób starszych, co w Polsce spada „na rodzinę”, czyli na kobietę po pięćdziesiątce, która już miała pod górkę na rynku pracy, więc z tego rynku wypadała, bo „ktoś się musi zająć” osobą starszą.

Za chwilę będziemy mieli olbrzymią liczbę samotnych osób starszych, którymi nie będzie miał się zupełnie kto zająć. Dlatego musimy zbudować dzienne domy opieki w każdej dzielnicy.

Mamy niskie bezrobocie, więc to jest idealny moment, żeby stworzyć nowoczesny system ubezpieczeń od bezrobocia. Bo to, co jest, jest bez sensu. Czterech na pięciu bezrobotnych nie ma prawa do zasiłku, a ci, którzy go dostają, muszą wybierać, czy zapłacić czynsz, czy rachunek za prąd. Potrzebujemy systemu, który pozwala spokojnie szukać nowej pracy, a nie spycha ludzi w ubóstwo i pułapkę pożyczek chwilówek.

To, o czym mówimy, to nie jest żaden szalony radykalizm, tylko zwykłe, cywilizacyjne standardy. Żeby opanować kryzys mieszkaniowy, musimy rozkręcić budownictwo komunalne. Żeby stawić czoła zbliżającemu się kryzysowi opieki, musimy podnieść płace pielęgniarek, położnych i ratowników medycznych. Trwanie tego, co jest, żadnego problemu nie rozwiąże.

Brzmi świetnie. Macie to policzone?

Rozumiem, że zaraz padnie: „PiS nie da się przelicytować”? Ręce mi opadają za każdym razem, kiedy to słyszę. Jakby ten PiS nie wiadomo co zrobił, a z dużych rzeczy oni przecież wprowadzili tylko 500 plus i minimalną płacę godzinową na umowach śmieciowych. Nawet nie po to, żeby zlikwidować śmieciówki - tylko żeby je w minimalnym zakresie ucywilizować. I to tyle.

Rozbuchany socjal mamy tylko w wyobraźni liberałów. Zresztą są dziesiątki zmian, które nic nie kosztują, i powinny być już dawno wprowadzone, ale nie są, bo oznaczają konflikt z potężnymi grupami interesu.

Dobrym przykładem jest Państwowa Inspekcja Pracy, która ciągle nie może prowadzić śledztw i nie może wymierzać kar proporcjonalnych do dochodów firmy. Nie ma żadnej wątpliwości, że potrzebujemy ochrony prawa pracy z prawdziwego zdarzenia, ale wtedy część tak zwanych „środowisk biznesowych” zawyje, bo, niestety, wielu nieuczciwych biznesmenów pasożytuje na tym, że prawo pracy jest tylko na papierze.

I nie tylko ci nieuczciwi wygrywają konkurencję z uczciwymi, a państwo nic z tym nie robi, to na dłuższą metę za to płaci demokracja. Ludzie, którzy słyszą: brońcie państwa prawa, odpowiadają: a co to państwo prawa zrobiło dla mnie? Pracodawca zrobił mnie w trąbę, a inspektor PIP wzruszył ramionami albo dał mu jakiś śmieszny mandacik. Super to państwo prawa, już lecę go bronić! - myśli taki człowiek.

Jeśli chcemy mieć stabilną demokrację, to się musi zmienić. Coraz więcej ludzi, zwłaszcza młodych, to widzi. I stąd się biorą ci wyborcy, o których mówiłeś, ci którzy myślą nad przepłynięciem z Nowoczesnej do Razem. Oni rozumieją, że porządne usługi publiczne i państwo dobrobytu są inwestycją. Nie tylko w jakość życia, ale również w stabilność demokracji. W państwie, które nie zawodzi obywateli, ludzie czują, że to jest ich państwo, ich konstytucja, ich sądy. I są gotowi ich bronić.

Tego ani Nowoczesna, ani Platforma Obwatelska nie mogą pojąć, bo myślą o państwie jak księgowy. Tymczasem są wartości ważniejsze od doraźnego rachunku zysków i strat. Weźmy przykład z twojej branży - wolność słowa. Niedługo będziemy mieli bój o media. Wątpię, żeby akurat ten skok się PiS udał. Media raczej się obronią - ale pod warunkiem, że będą solidarne. Ale złamać ich solidarność można właśnie pieniędzmi. Jeśli liczy się tylko rachunek zysków i strat, to komuś może bardziej opłacić się zostać utrzymankiem reżimu, niż zatrudniać niepokornych dziennikarzy, i dawać opozycji przestrzeń do wypowiedzi.

Uważamy, że wolność słowa to wartość, a media są infrastrukturą demokracji, to wyciągnijmy z tego wnioski. Po drugiej stronie Bałtyku prasa jest dotowana ze środków publicznych. Po to, żeby zapewnić realny pluralizm. Bo to jasne, że trzeba odebrać telewizję publiczną Jackowi Kurskiemu i Marzenie Paczuskiej, ale to jest tylko pierwszy krok. I nie można na nim poprzestać. Trzeba uspołecznić kontrolę nad TVP, odebrać ją rządzącym. Każdym rządzącym. My w następnym Sejmie podniesiemy rękę za takimi rozwiązaniami - niezależnie od tego, kto je zgłosi.

Śmietniki w obozach finansuje organizacja, która w 1987 r. dała milion dolarów "Solidarności"

"Gdyby Jacek Kuroń posłuchał Jana Józefa Lipskiego..."

O widzisz, i to jest dobry przykład tego, w czym ja widzę miejsce dla jednej albo dwóch list wyborczych.

Do tego nie trzeba podpisywać koalicji. Razem w niektórych sprawach dzieli z PSL morze - a ostatnio wspólnie proponowaliśmy wolne godziny dla rodziców małych dzieci. Natomiast rząd partii, które mają sprzeczne programy, szybko by się wywalił - na budżecie. Razem naprawdę nie może przyczepić swojej łódeczki, a po wyborach, ot tak, odpłynąć w swoją stronę.

Tak to dokładnie wyglądało w Komitecie Obywatelskim w 1989 roku. Dużo małych łódeczek zatopiło PZPR i rozpłynęło się w swoje strony.

No i skończyliśmy z niskim zaufaniem do polityków, brakiem lewicy i demokracją, która się chwieje. Gdyby Jacek Kuroń posłuchał wtedy Jana Józefa Lipskiego i - zamiast tkwić w tamtej "zjednoczonej opozycji" - wziął się za odbudowę Polskiej Partii Socjalistycznej, polska demokracja byłaby dziś bezpieczniejsza.

Adrian Zandberg (1979) - historyk, doktor nauk humanistycznych, współzałożyciel i członek zarządu Partii Razem. Zaangażowany poublicznie od ponad 15 lat - w 2001 roku wraz z Jackiem Kuroniem opublikował w „Gazecie Wyborczej tekst „III RP dla każdego".

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.