Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Kenijski pisarz Ngugi wa Thiong'o nie doczekał się jeszcze wydania swojej najważniejszej powieści po polsku, ale na świecie zyskał szerokie uznanie. Często jest wymieniany jako jeden z faworytów do literackiego Nobla.

Wydana po angielsku w 2006 roku powieść „Wizard of the Crow” to jego opus magnum, w którym Ngugi kreśli wizję fikcyjnej Wolnej Republiki Aburirii - afrykańskiego państwa, którego jedynym i niekwestionowanym przywódcą jest despotyczny Władca. Autor uszył go na wzór prawdziwych afrykańskich dyktatorów, takich jak Daniel Moi, Robert Mugabe czy Idi Amin. 

"Zajeździć kobyłę historii". Stary dżokej mówi do młodych kontestatorów

Gra skojarzeń

Powieściowy Władca panuje od niepamiętnych czasów, ingerując nie tylko w aktualną politykę państwa, ale również przepisując jego historię. Wykreował siebie na wielkiego bohatera czasów wojny o niepodległość, choć w rzeczywistości nie zasłużył się wówczas niczym wielkim. Rządzący chcą przykryć swoje nadużycia planami wielkich projektów gospodarczych.

Zagranica grzmi o łamaniu prawa, ale nic konkretnego nie robi, a najgroźniejszym ruchem dla abuririańskiej dyktatury okazuje się protest kobiet

Trzeba tu jednak zastrzec, że choć podobieństwa narzucają się same, to książka uczy również zachowania proporcji – porównywanie sytuacji w Polsce do przedstawionej w „Wizard of the Crow” lub zdarzeń z rzeczywistej afrykańskiej dyktatury byłoby w najlepszym wypadku nadużyciem i nietaktem wobec prawdziwych ofiar prawdziwych zbrodniarzy, z którymi PiS łączy zaledwie groteska i śmieszność.

Ngugi nie oferuje gotowych recept na pokonanie dyktatury. Pokazuje znaczenie solidarności, przede wszystkim tej międzynarodowej, oraz budowania filarów dla tzw. „pokoju pozytywnego” – stanu charakterystycznego dla wysoko rozwiniętych społeczeństw, w którym nie tylko nie występują konflikty zbrojne, ale jednocześnie podejmuje się stałe działania służące powstrzymywaniu narastania konfliktów zagrażających stabilności systemu politycznego.

Niesiołowski: Wiem, że kusi, żeby zobaczyć, jak ci tchórze skaczą z okien. Ale to byłby błąd. Dyktatury upadają bez użycia siły

Stefan Niesiołowski na tle (niedoszłej) eksplozji Muzeum Lenina w Poroninie.Stefan Niesiołowski na tle (niedoszłej) eksplozji Muzeum Lenina w Poroninie. ilustracja Karoliny Skrzyniarz

Historia o wpływie

Morał z powieści Kenijczyka dotyczy jednak roli tzw. zwykłych ludzi - choć losy kraju pozostają często poza ich wpływami, to oni odgrywają decydującą rolę w obalaniu dyktatury.

To największa siła opowieści Ngugiego. Nie wielka erudycja, nie zdumiewająca umiejętność inteligentnego wyśmiewania autorytaryzmów, ale pokazanie, jak strasznie mało mogą zrobić intelektualiści i przywódcy polityczni, jeśli nie stoi za nimi prawdziwe, szerokie zaangażowanie społeczne.

„Wizard of the Crow” zaraża wiarą w ludzką siłę do stawiania oporu łamiącym ich prawa, bo Ngugi wa Thiong’o szuka wzorów pozytywnych reform, które mogłyby objąć większość ludności. Czytając jego powieść w dzisiejszej Polsce, nie da się nie zastanawiać, czy nie jest to możliwe i u nas.

Ngugi, zgodnie z postulatem językowej „dekolonizacji umysłu” (projektu ochrony afrykańskich języków i zachowania tworzonych w nich wspomnień, marzeń i bogatej tradycji ustnej), pisze w rodzimym języku Kikuju i sam przekłada swoje książki na angielski.

W Polsce ukazały się dotąd zaledwie dwie jego powieści - obie we wczesnych latach 70. - należy mieć jednak nadzieję, że polskich tłumaczeń przybędzie. Nobel dla Ngugiego jest prawdopodobny, a jego tematy - niepokojąco aktualne.

Tahę poznałam pierwszego dnia w Grecji. Mieszka z żoną i dwiema córeczkami, Samą i Sirdą, poza obozem, w mieście Mytilene. Pochodzą z Iraku, mieszkali w Mosulu. Uciekli przed ISIS [Listy do Jarosława i Beaty]

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.