Warto pisaŠ testament

Marcin Czy┐ewski
01.09.2009 12:00
A A A
JeÂli nie chcesz, by twoi bliscy pok│ˇcili siŕ kiedy o twˇj maj▒tek, napisz porz▒dny testament. Dzi radzimy, jak i po co to zrobiŠ. A tak┐e jak siŕ zachowaŠ, gdy dostajemy spadek.
Dziedziczymy po rodzicach dom. Najch─Ötniej sprzedaliby┼Ťmy go od r─Öki. Wolnego! Najpierw musimy zdoby─ç dokument potwierdzaj─ůcy prawo do spadku. Mamy dwie drogi: s─ůdow─ů i notarialn─ů.Notarialne po┼Ťwiadczenie dziedziczeniaJest mo┼╝liwe od marca. Dzi─Öki temu zamiast do s─ůdu idziemy do kancelarii notarialnej i&hellip; oszcz─Ödzamy czas, bo na orzeczenie&nbsp;s─ůdowe mo┼╝na czeka─ç nawet kilka miesi─Öcy. &ndash; Akt po┼Ťwiadczenia dziedziczenia mo┼╝e sporz─ůdzi─ç ka┼╝dy notariusz, bez wzgl─Ödu na miejsce ostatniego zamieszkania spadkodawcy &ndash; m├│wi notariusz Renata Greszta, cz┼éonek Krajowej Rady Notarialnej. &ndash; Zainteresowani nie sk┼éadaj─ů ┼╝adnych wniosk├│w ani pism procesowych. Post─Öpowanie u notariusza jest wi─Öc szybsze, ┼éatwiejsze i mniej sformalizowane.Aby po┼Ťwiadczy─ç spadek u rejenta, trzeba spe┼éni─ç trzy warunki:&ndash; do kancelarii musz─ů przyj┼Ť─ç wszystkie osoby, kt├│re mog─ů wchodzi─ç w rachub─Ö jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi (czym si─Ö r├│┼╝ni─ů, piszemy ni┼╝ej);&ndash; mi─Ödzy nimi nie mo┼╝e by─ç ┼╝adnych spor├│w o podzia┼é spadku;&ndash; notarialne po┼Ťwiadczenie dziedziczenia dotyczy wy┼é─ůcznie tych spadk├│w, kt├│re zosta┼éy otwarte od 1 lipca 1984 r. (tzw. otwarcie spadku nast─Öpuje z chwil─ů ┼Ťmierci spadkodawcy).Krok 1. Umawiamy si─Ö z notariuszem. Mo┼╝emy to zrobi─ç osobi┼Ťcie lub telefonicznie. Rejent powie nam, jakie musimy zabra─ç ze sob─ů dokumenty (m.in. akt zgonu spadkodawcy, akty urodzenia, akt ma┼é┼╝e┼ästwa potencjalnych spadkobierc├│w, testament &ndash; je┼Ťli w gr─Ö wchodzi dziedziczenie testamentowe).Krok 2. Wszyscy potencjalni spadkobiercy (testamentowi i ustawowi) spotykaj─ů si─Ö w kancelarii notarialnej. Je┼╝eli nie ma mi─Ödzy nimi sporu, rejent sporz─ůdza protok├│┼é dziedziczenia. Zawiera on m.in. o┼Ťwiadczenia, ┼╝e stwierdzenie praw do spadku nie by┼éo przedmiotem post─Öpowania przed s─ůdem (za sk┼éadanie fa┼észywych o┼Ťwiadcze┼ä grozi odpowiedzialno┼Ť─ç karna).Zostaje te┼╝ odczytany testament (je┼╝eli spadkodawca go pozostawi┼é) i z┼éo┼╝one o┼Ťwiadczenia o przyj─Öciu lub odrzuceniu spadku. Po┼Ťwiadczenie musi nast─ůpi─ç przed up┼éywem sze┼Ťciu miesi─Öcy od dnia ┼Ťmierci spadkodawcy.Krok 3. Na podstawie protoko┼éu dziedziczenia notariusz sporz─ůdza akt po┼Ťwiadczenia dziedziczenia. Dokument okre┼Ťla kr─ůg spadkobierc├│w oraz ich udzia┼éy w spadku. Po zarejestrowaniu w elektronicznym rejestrze po┼Ťwiadcze┼ä dziedziczenia (czytaj te┼╝ ni┼╝ej) akt nabiera mocy prawnej r├│wnorz─Ödnej z s─ůdowym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku.Krok 4. Spadkobiercy mog─ů pos┼éu┼╝y─ç si─Ö wypisem aktu po┼Ťwiadczenia dziedziczenia, by wykazywa─ç swoje prawa do spadku (mo┼╝emy wreszcie sprzeda─ç dom). Trzeba te┼╝ zg┼éosi─ç si─Ö w urz─Ödzie skarbowym, by rozliczy─ç si─Ö z podatku od spadku lub skorzysta─ç z przys┼éuguj─ůcego zwolnienia (pisali┼Ťmy o tym wczoraj).Notarialne po┼Ťwiadczenie dziedziczenia kosztuje 150 z┼é (100 z┼é &ndash; protok├│┼é dziedziczenia, 50 z┼é &ndash; sporz─ůdzenie aktu po┼Ťwiadczenia).Po spadek do s─ůduNadal mo┼╝emy stara─ç si─Ö o spadek w s─ůdzie. To konieczne, gdy potencjalni spadkobiercy si─Ö spieraj─ů.W s─ůdzie rejonowym (w┼éa┼Ťciwym dla ostatniego miejsca zamieszkania zmar┼éego) trzeba z┼éo┼╝y─ç pisemny wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Musz─ů by─ç w nim informacje dotycz─ůce imienia, nazwiska i adresu spadkodawcy (zmar┼éego) oraz potencjalnych spadkobierc├│w. Do tego musisz do┼é─ůczy─ç: akty stanu cywilnego ustawowych spadkobierc├│w (w przypadku c├│rek, wnuczek itd. akty zawarcia ma┼é┼╝e┼ästwa, z kt├│rych wynika zmiana nazwiska), akt zgonu spadkodawcy i ewentualnie testament (je┼Ťli nie dziedziczymy ustawowo).Potem trzeba czeka─ç &ndash; nawet kilka miesi─Öcy &ndash; na wezwanie na rozpraw─Ö. Jej uczestnikami s─ů wnioskodawca i wszystkie osoby mog─ůce wchodzi─ç w rachub─Ö jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi. S─ůd bada, czy spadkodawca zostawi┼é testament i kto jest spadkobierc─ů, a tak┼╝e ustala &ndash; gdy spadek jest dzielony mi─Ödzy kilka os├│b &ndash; w jakich cz─Ö┼Ťciach u┼éamkowych spadkobiercy odziedzicz─ů maj─ůtek zmar┼éego. Gdy to ustali, wyda postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Po jego uprawomocnieniu spadkobierca mo┼╝e otrzyma─ç odpis prawomocnego postanowienia i na jego podstawie &ndash; wraz z dokumentem potwierdzaj─ůcym rozliczenie z fiskusem &ndash; rozporz─ůdza─ç maj─ůtkiem (mo┼╝emy sprzeda─ç dom).Uwaga! S─ůd zapyta nas &ndash; podobnie jak notariusz &ndash; czy nie mamy wiedzy o jeszcze innych spadkobiercach opr├│cz tych, kt├│rzy zostali ju┼╝ wskazani. Takie o┼Ťwiadczenie sk┼éada si─Ö pod rygorem odpowiedzialno┼Ťci karnej, czyli nie mo┼╝na sk┼éama─ç. Je┼╝eli oka┼╝e si─Ö np., ┼╝e nasz ojciec mia┼é nie┼Ťlubnego syna (a my nie utrzymujemy kontaktu z przyrodnim bratem i nie wiemy, gdzie mieszka), s─ůd zarz─ůdzi poszukiwania. W praktyce wygl─ůda to tak, ┼╝e w prasie s─ů zamieszczane odpowiednie og┼éoszenia, aby potencjalni spadkobiercy wskazanej osoby zg┼éosili si─Ö do s─ůdu w ci─ůgu sze┼Ťciu miesi─Öcy.Uwa┼╝aj na d┼éugiSpadek mo┼╝e wp─Ödzi─ç nas w k┼éopoty &ndash; z domem czy autem mo┼╝emy odziedziczy─ç te┼╝ d┼éugi! Mo┼╝e si─Ö np. okaza─ç, ┼╝e ojciec w tajemnicy przed wszystkimi zostawi┼é zad┼éu┼╝on─ů kamienic─Ö. Co robi─ç, by nie sp┼éaca─ç jego d┼éug├│w?Po pierwsze, spadek mo┼╝emy odrzuci─ç. Aby to zrobi─ç, w ci─ůgu sze┼Ťciu miesi─Öcy od momentu, gdy dowiemy si─Ö o ┼Ťmierci spadkodawcy (dotyczy to dziedziczenia ustawowego i testamentowego), sk┼éadamy w s─ůdzie rejonowym miejsca zamieszkania lub pobytu albo u notariusza o┼Ťwiadczenie o odrzuceniu spadku. Wtedy mamy pewno┼Ť─ç, ┼╝e jeste┼Ťmy bezpieczni &ndash; spadkobierca formalnie zostaje uznany za osob─Ö, kt├│ra nie do┼╝y┼éa otwarcia spadku.Uwaga! Je┼╝eli sami wypiszemy si─Ö z k┼éopotliwego spadku, to nasz udzia┼é przechodzi na dzieci! Wtedy one te┼╝ musz─ů go odrzuci─ç, aby nie sp┼éaca─ç d┼éug├│w. Je┼╝eli s─ů ma┼éoletnie, dziedzicz─ů z ograniczeniem odpowiedzialno┼Ťci za d┼éugi (patrz ni┼╝ej). Odrzucenie mo┼╝e si─Ö otrze─ç o s─ůd opieku┼äczy, kt├│ry zdecyduje, czy w imieniu dziecka mo┼╝emy z┼éo┼╝y─ç o┼Ťwiadczenie o odrzuceniu spadku.A gdy nie wiemy, czy spadek przyniesie nam korzy┼Ťci czy straty? Rozwi─ůzaniem mo┼╝e by─ç przyj─Öcie spadku z tzw. dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to ograniczenie odpowiedzialno┼Ťci za d┼éugi do warto┼Ťci spadku, czyli w najgorszym wypadku nie do┼éo┼╝ymy do interesu.Aby przyj─ů─ç spadek z dobrodziejstwem inwentarza, trzeba z┼éo┼╝y─ç o┼Ťwiadczenie w s─ůdzie lub u notariusza, tak jak w przypadku odrzucenia.Je┼╝eli decydujemy si─Ö przyj─ů─ç spadek bez ograniczenia odpowiedzialno┼Ťci za d┼éugi (tzw. przyj─Öcie proste), nie musimy sk┼éada─ç ┼╝adnych o┼Ťwiadcze┼ä. A za ewentualne d┼éugi odpowiadamy ca┼éym maj─ůtkiem.Dziedziczenie ustawoweJe┼╝eli spadkodawca nie pozostawi┼é wa┼╝nego testamentu, maj─ůtek dziedzicz─ů osoby wskazane ustawowo. W pierwszej kolejno┼Ťci to dzieci i ma┼é┼╝onek spadkodawcy. Otrzymuj─ů spadek w r├│wnych cz─Ö┼Ťciach, ale cz─Ö┼Ť─ç przypadaj─ůca ma┼é┼╝onkowi nie mo┼╝e by─ç mniejsza ni┼╝ jedna czwarta ca┼éo┼Ťci spadku (je┼╝eli dzieci jest wi─Öcej ni┼╝ troje, to np. w przypadku ┼Ťmierci m─Ö┼╝a ┼╝ona zawsze otrzymuje jedn─ů czwart─ů spadku, a pozosta┼éa cz─Ö┼Ť─ç jest r├│wno dzielona mi─Ödzy dzieci).Je┼Ťli ma┼é┼╝onek spadkodawcy nie ┼╝yje, ca┼éo┼Ť─ç maj─ůtku w r├│wnych cz─Ö┼Ťciach przechodzi na dzieci. Je┼Ťli dziecko spadkodawcy nie ┼╝yje w momencie otwarcia spadku (czyli w chwili ┼Ťmierci spadkodawcy), dziedziczenie przechodzi na jego dzieci lub kolejno na dalszych tzw. zst─Öpnych (wnuki, prawnuki itd.).Je┼Ťli zmar┼éy nie mia┼é dzieci, spadek dziedzicz─ů jego ma┼é┼╝onek oraz rodzice i rodze┼ästwo (je┼╝eli brat lub siostra nie ┼╝yj─ů, przechodzi to na zst─Öpnych, czyli ich dzieci, wnuki itd.). W tej sytuacji ma┼é┼╝onkowi przypada zawsze po┼éowa spadku, rodzicom (liczonym ┼é─ůcznie) &ndash; jedna czwarta, rodze┼ästwu (tak┼╝e liczonemu ┼é─ůcznie) &ndash; r├│wnie┼╝ jedna czwarta.Nowelizacja kodeksu cywilnego, kt├│ra ma wej┼Ť─ç w ┼╝ycie na prze┼éomie czerwca i lipca, rozszerza spadkobierc├│w o dziadk├│w (dziedzicz─ů w przypadku braku zst─Öpnych, ma┼é┼╝onka, rodzic├│w, rodze┼ästwa i zst─Öpnych rodze┼ästwa) i pasierb├│w (otrzymuj─ů spadek, gdy nie ┼╝yje ma┼é┼╝onek spadkodawcy i jego krewni powo┼éani do dziedziczenia z ustawy).Rodzaje testament├│wUstawow─ů kolejno┼Ť─ç dziedziczenia mo┼╝e zmieni─ç pozostawiony przez zmar┼éego testament. Jest ich kilka rodzaj├│w. Najpowszechniejsze s─ů testamenty zwyk┼ée: pisemny, ustny i notarialny.<b>Testament pisemny.</b> Sporz─ůdzaj─ůca go osoba musi go w ca┼éo┼Ťci w┼éasnor─Öcznie (bez ┼╝adnych pe┼énomocnik├│w) spisa─ç na papierze. Nie mo┼╝e zrobi─ç tego na komputerze czy na maszynie do pisania. Wpisuje te┼╝ dat─Ö sporz─ůdzenia testamentu i sk┼éada czytelny podpis. To bardzo wa┼╝ne, bo bez podpisu testament jest niewa┼╝ny. Je┼╝eli taki testament nie jest przechowywany w domu, ale np. u notariusza, warto, by wiedzia┼é o tym kto┼Ť z rodziny lub potencjalnych spadkobierc├│w.<b>Testament ustny.</b> To mo┼╝liwo┼Ť─ç dla os├│b, kt├│re ze wzgl─Ödu na stan zdrowia nie s─ů w stanie same spisa─ç swojej ostatniej woli. Tu niezb─Ödni s─ů ┼Ťwiadkowie. Potrzeba ich dw├│ch oraz uprawnionego urz─Ödnika samorz─ůdowego lub urz─Ödu stanu cywilnego. Urz─Ödnik przy udziale ┼Ťwiadk├│w spisuje wol─Ö testatora i odczytuje gotowy testament. Je┼Ťli dyktuj─ůcy akceptuje tre┼Ť─ç, podpisuje si─Ö pod dokumentem, a po nim urz─Ödnik i ┼Ťwiadkowie. Nie mo┼╝e zabrakn─ů─ç daty sporz─ůdzenia.<b>Testament notarialny.</b> Jest spisywany przez notariusza i ma form─Ö aktu notarialnego. Kosztuje 61 z┼é plus ok. 15 z┼é za wypisy (gdy zawiera tylko powo┼éanie spadkobiercy lub kilku spadkobierc├│w) lub 183 z┼é plus ok. 30 z┼é za wypisy (gdy zawiera jeszcze zapisy, polecenia lub wydziedziczenie).Nie ka┼╝dy mo┼╝e pe┼éni─ç funkcj─Ö ┼Ťwiadka testamentu. Je┼Ťli ┼Ťwiadkiem jest osoba, dla kt├│rej testament przewidzia┼é jak─ů┼Ť korzy┼Ť─ç, odpowiednia cz─Ö┼Ť─ç testamentu jest niewa┼╝na.Wszystkie rodzaje testament├│w maj─ů tak─ů sam─ů moc. P├│ki ┼╝yjemy, testament zawsze mo┼╝emy zmieni─ç, dlatego tak wa┼╝na jest data. Obowi─ůzuj─ůcy jest zawsze ten z ostatni─ů dat─ů. Je┼╝eli wcze┼Ťniej spisali┼Ťmy testament u notariusza, a potem zmienili┼Ťmy zdanie i napisali┼Ťmy kolejny, w┼éasnor─Öczny, to w przypadku ich sprzeczno┼Ťci b─Ödzie si─Ö liczy┼é ten ostatni &ndash; data zadecyduje. Jednak zawsze pami─Ötajmy o podpisie.Ostatnia wola ponad ustaw─ÖJe┼╝eli spadkodawca chce, by dziedziczyli po nim tylko spadkobiercy ustawowi, wtedy testament nie jest konieczny. Gdy jednak decydujemy si─Ö na jego spisanie, mo┼╝emy obdzieli─ç, kogo nam si─Ö podoba, bez ogranicze┼ä.Prawnicy podkre┼Ťlaj─ů, ┼╝e wola zawarta w testamencie jest zawsze ponad zapisem ustawowym. &ndash; Inaczej testamenty nie mia┼éyby sensu. Testament mo┼╝e by─ç zakwestionowany tylko ze wzgl─Ödu na zarzuty formalne, a nie ze wzgl─Ödu na tre┼Ť─ç &ndash; m├│wi adwokat Marek Krupski.To oznacza, ┼╝e od s─ůdu mo┼╝na ┼╝─ůda─ç nieuwzgl─Ödniania testamentu, je┼╝eli zosta┼é on spisany przez osob─Ö ma┼éoletni─ů lub chor─ů psychicznie, pod wp┼éywem gro┼║by, gdy testator by┼é wprowadzony w b┼é─ůd lub gdy istniej─ů zarzuty grafologiczne (tzn. ┼╝e spadkodawca nie spisa┼é testamentu w┼éasnor─Öcznie). Aby powo┼éa─ç si─Ö na takie zarzuty, mamy trzy lata od dnia, gdy dowiedzieli┼Ťmy si─Ö o przyczynie niewa┼╝no┼Ťci, lecz nie p├│┼║niej ni┼╝&nbsp;10 lat od ┼Ťmierci spadkodawcy.Wa┼╝ne! Testament wyra┼╝a wol─Ö tylko jednej osoby. Inaczej jest niewa┼╝ny. Dlatego np. rodzice nie mog─ů sporz─ůdzi─ç wsp├│lnego testamentu &ndash; ka┼╝dy z nich musi zadba─ç o osobny dokument z wyra┼╝eniem ostatniej woli.Zachowek i wydziedziczenieNa szcz─Ö┼Ťcie dla najbli┼╝szej rodziny (zst─Öpnych, ma┼é┼╝onka i rodzic├│w) prawo w pewien spos├│b j─ů zabezpiecza, nawet gdy spadkodawca pomin─ů┼é j─ů w testamencie. To tzw. zachowek.Je┼╝eli autor testamentu o kim┼Ť nie wspomnia┼é, pomini─Öta osoba mo┼╝e wyst─ůpi─ç do spadkobiercy o zap┼éat─Ö zachowku. Jego wysoko┼Ť─ç wynosi:dwie trzecie warto┼Ťci udzia┼éu spadkowego, kt├│ry przypada┼éby jej przy dziedziczeniu ustawowym, je┼Ťli jest ona trwale niezdolna do pracy lub ma┼éoletnia;jedn─ů drug─ů warto┼Ťci tego udzia┼éu w pozosta┼éych wypadkach.Ale uwaga! Spadkodawca mo┼╝e w testamencie pozbawi─ç ustawowych spadkobierc├│w zachowku, czyli ich wydziedziczy─ç. Ma do tego prawo, gdy dana osoba wbrew jego woli uporczywie ┼éamie zasady wsp├│┼é┼╝ycia spo┼éecznego (jest alkoholikiem, narkomanem, z┼éodziejem, nie dba o w┼éasn─ů rodzin─Ö); dopu┼Ťci┼éa si─Ö wzgl─Ödem spadkodawcy albo najbli┼╝szych mu os├│b umy┼Ťlnego przest─Öpstwa przeciwko ┼╝yciu, zdrowiu lub wolno┼Ťci albo ra┼╝─ůcej obrazy czci (pobicie, okaleczenie, wi─Özienie, wyzwiska, poni┼╝anie); uporczywie nie dope┼énia wzgl─Ödem spadkodawcy obowi─ůzk├│w rodzinnych (brak opieki nad chorym ojcem).Przyczyna wydziedziczenia danej osoby powinna wynika─ç z tre┼Ťci testamentu, bo np. je┼╝eli spadkodawca ostatecznie przebaczy┼é uprawnionemu do zachowku, nie mo┼╝e go wydziedziczy─ç. To cz─Östo sprawy niejasne, w kt├│rych ostateczn─ů decyzj─Ö podejmuje s─ůd.Rejestr spadkowyAby dokonywa─ç po┼Ťwiadcze┼ä, notariusze musieli uruchomi─ç elektroniczny rejestr. Ma on uniemo┼╝liwi─ç powt├│rne po┼Ťwiadczanie dziedziczenia po tym samym spadkodawcy np. u innego notariusza. Wiceprezes KRN, notariusz Jan Gielec, nadzoruj─ůcy prace nad systemem, m├│wi, ┼╝e system nie pozwoli zarejestrowa─ç aktu po┼Ťwiadczenia, je┼Ťli w bazie istnieje ju┼╝ dokument z tym samym numerem PESEL spadkodawcy.Jednak notariusze podkre┼Ťlaj─ů, ┼╝e mimo ich postulat├│w system nie obejmuje s─ůdowych postanowie┼ä o stwierdzeniu nabycia spadku. S─ůdy i notariusze b─Öd─ů mogli sprawdzi─ç za jego po┼Ťrednictwem, czy inny notariusz nie sporz─ůdzi┼é aktu po┼Ťwiadczenia po tym samym spadkodawcy. Natomiast notariusz w ┼╝aden spos├│b nie b─Ödzie m├│g┼é sprawdzi─ç, czy s─ůd w rozpatrywanej przez niego sprawie nie wyda┼é ju┼╝ postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.Gdyby jednak dosz┼éo do wydania aktu po┼Ťwiadczenia w sprawie rozpoznanej ju┼╝ przez s─ůd, ten obowi─ůzany jest uchyli─ç zarejestrowany akt po┼Ťwiadczenia dziedziczenia.* Za pomoc w przygotowaniu poradnika dzi─Ökuj─Ö adwokatowi Markowi Krupskiemu z kancelarii Krakowski &amp; Krupski w Bielsku-Bia┼éej.
Zobacz tak┐e
  • Podziel się