Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Chesz zobaczyć INTERAKTYWNĄ grafikę albo przeglądasz naszą stronę na smarfonie i nie widzisz jej wcale? Znajdziesz ją tutaj.



WIELKA BRYTANIA

Partia Niepodległości Zjednoczonego Królestwa (UKIP)
Lider: Nigel Farage


Antyeuropejska i liberalna gospodarczo partia domaga się wyjścia Wielkiej Brytanii z UE. Powstała na początku lat 90. Pierwotnie znajdowała się na obrzeżach brytyjskiej polityki, a jej lokalni funkcjonariusze zaliczali kolejne wpadki, nazywając zamorskie kraje "krainami Bongo Bongo" i obrażając mniejszości etniczne. Jednak w zeszłej dekadzie tyrady Farage'a na forum Parlamentu Europejskiego, poszerzenie programu o hasła gospodarcze i społeczne, coraz bardziej profesjonalna organizacji i rosnące na Wyspach nastroje antyimigranckie zaczęły zjednywać jej zwolenników. Przełomem były wygrane w 2014 r. eurowybory - UKIP dostał 26,6 proc. głosów, pokonując partie mainstreamowe, Partia Pracy zajęła dopiero drugie miejsce (24,4 proc.). W wyborach do Westminsteru w 2015 r. na UKIP głosowało 12,6 proc., choć z uwagi na jednomandatowe okręgi przełożyło się to tylko na jeden mandat.

Hasła partii, która podbiera wyborców tradycyjnym ugrupowaniom od prawa do lewa, wywierają jednak znaczny wpływ na brytyjską politykę. Brexitowe referendum to w pewnej mierze zasługa Farage'a.

FRANCJA

Front Narodowy (FN)
Liderka: Marine Le Pen


Partia, którą założył w 1972 r. Jean-Marie Le Pen, przez lata była kojarzona z jego antysemickimi i antymuzułmańskimi wypowiedziami. Jej oddemonizowanie to zasługa 48-letniej Marine, która w 2011 r. przejęła rządy. Wyrzuciła radykałów i zabroniła wstępu skinheadom. Wygnała nawet ojca, który nie chciał się pogodzić ze złagodzonym obliczem Frontu.

W wyborach prezydenckich w 2012 r. Marine Le Pen zdobyła 17,9 proc., w wyborach parlamentarnych w 2012 r. Front dostał 13,6 proc., w wyborach do europarlamentu w 2014 r. - 25 proc. głosów (24 posłów).

Siła Frontu jest skutkiem m.in. zamachów terrorystycznych, kryzysu imigracyjnego i rozczarowania głównymi partiami, które nie mogą poradzić sobie z bezrobociem. Christophe Guilluy w książce "Francja peryferyjna" pisze, że kraj jest przepołowiony na bogate miasta, jak Paryż i Lyon, oraz mniejsze, zamieszkane głównie przez robotników i rolników. To oni chcą dać szansę Frontowi, który nigdy nie był u władzy. W sondażu z grudnia 2015 r. 57 proc. Francuzów uznało, że Front powinien być postrzegany jako normalna partia.

HISZPANIA

Podemos
Lider: Pablo Iglesias


Lewicowe ugrupowanie Podemos (Damy Radę), założone w 2014 r., wyrosło z ruchu Oburzonych przeciw polityce oszczędności i nierównościom.

Podemos na początku powoływał się na pokrewieństwo z grecką SYRIZ-ą. Ale gdy polityka premiera Aleksisa Tsiprasa niemal wypchnęła Grecję ze strefy euro w połowie 2015 r., zaczął się trochę dystansować od Greków. Od tego czasu zarówno Tsipras, jak i Iglesias dość wyraźnie stępili radykalizm.

Podemos już przyczynił się do wstrząsu w dwupartyjnym systemie Hiszpanii - w wyborach w grudniu 2015 r. zdobył blisko 21 proc. (socjaliści 22 proc., prawica niecałe 29 proc.)

HOLANDIA

Partia Wolności (PVV)
Lider: Geert Wilders


Specjalnością eurosceptycznej Partii Wolności (założonej w 2006 roku) są hasła antyimigranckie, a zwłaszcza antymuzułmańskie. Wilders uważa islam za "nie do pogodzenia z demokracją", a w przeszłości porównywał go z faszyzmem. Broni małżeństw gejowskich jako nieodłącznego elementu tożsamości europejskiej "w starciu z islamem". Ze względu na rzekome zagrożenie muzułmańskie Wilders uznał się za wielkiego przyjaciela Żydów i Izraela.
Partia Wolności stworzyła w 2012 r. stronę internetową, na której można składać donosy na domniemane wykroczenia i przestępstwa Polaków, Rumunów i pracowników z innych krajów Unii. Tę inicjatywę potępił wówczas Parlament Europejski, ale holenderski premier Mark Rutte nie zajął stanowiska, bo jego większość parlamentarna zależała wtedy od posłów Wildersa. PW zdobyła 10 proc. głosów w eurowyborach w 2012 r. i 13proc. w eurowyborach w 2014 r. Jej sondaże poszybowały do ponad 20 proc. na początku bieżącego roku, w czasie największego zaognienia kryzysu imigracyjnego. Obecnie jej notowania są na poziomie 17 proc.

DANIA

Duńska Partia Ludowa (DF)
Lider: Kristian Thulesen Dahl


Eurosceptyczna i antyimigrancka partia, którą zalicza się do populistycznej prawicy, choć gospodarczo jest raczej centrolewicowa. Powstała w 1995 r. Do parlamentu weszła już trzy lata później i od tego czasu jest ważnym organem duńskiej polityki. W latach 2001-11 r. wspierała rządy centroprawicy, pozostając poza rządem. Podobnie jest od 2015 r., kiedy to w wyborach DF dostała 21 proc. głosów, stając się drugą siłą w parlamencie. Najwięcej głosów dostali socjaldemokraci, ale rząd utworzyła, właśnie dzięki wsparciu DF, centroprawica, która zajęła w wyborach dopiero trzecie miejsce. Mniejszościowy gabinet Larsa Lokkego Rasmussena jest więc uzależniony od poparcia DF. Zmniejszenie wsparcia dla azylantów to w dużej mierze efekt presji tego ugrupowania. DF odrzuca multikulturalizm. Sprzeciwia się "islamizacji" kraju, ale narzeka też na spadek płac z powodu imigracji, m.in. z Polski.

SZWECJA

Szwedzcy Demokraci (SD)
Lider: Jimmie Akesson


Antyimigracka, nacjonalistyczna i konserwatywna światopoglądowo partia domaga się radykalnego ograniczenia imigracji do Szwecji oraz wsparcia dla tradycyjnej szwedzkiej kultury w opozycji do multikulturalizmu. Powstała w 1988 r. na bazie ruchów neonazistowskich i rasistowskich, ale obecne kierownictwo odcina się od tych korzeni. Popularność zaczęła zyskiwać dopiero wtedy, gdy liderzy wydalili z ugrupowania największych radykałów. W wyborach do Riksdagu w 2010 r. Szwedzcy Demokraci dostali 5,7 proc. głosów i zdobyli pierwsze fotele. Cztery lata później otrzymali już 12,9 proc. Ich popularność wzrosła jeszcze bardziej podczas zeszłorocznego kryzysu uchodźczego w Europie. Obok Niemiec Szwecja była dla uciekinierów z Bliskiego Wschodu i Afryki głównym schronieniem.

FINLANDIA

Partia Finów
Lider: Timo Soini


Eurosceptyczna, nacjonalistyczna i konserwatywna światopoglądowo partia o dość mocnym lewicowym nachyleniu. Partia Finów - do niedawna Prawdziwi Finowie - nie jest przeciwna wpuszczaniu do kraju imigrantów z odpowiednimi kwalifikacjami i w ograniczonym zakresie uchodźców, ale domaga się, by dostosowali się oni do "fińskich norm kulturowych". Jest też przeciwna narzucaniu przez UE obowiązkowych kwot uchodźców. Opowiada się przeciw wejściu Finlandii do NATO i małżeństwom homoseksualistów.

NIEMCY

Alternatywa dla Niemiec (AfD)
Liderka: Frauke Petry


AfD powstała w 2012 r. jako partia sprzeciwu, domagająca się rozwiązania strefy euro i pozostawienia bankrutującej południowej Europy jej własnemu losowi. Gdy grecki dramat zniknął z mediów i przestał budzić tak duże emocje w niemieckim społeczeństwie, AfD przerzuciła się na temat uchodźców. Działacze partii domagają się wprowadzenia zakazu budowy minaretów w Niemczech, zakazu noszenia burek, zakazu szerzenia "islamskiej propagandy". Twierdzą, ze islam jest sprzeczny z niemiecką konstytucją.

Zachodnioniemieckie struktury AfD zasialają rozczarowani członkowie chadecji, we wschodnioniemieckich jest wielu neonazistów. AfD próbuje też przejąć sympatyków Pegidy, powstałego w Dreźnie oddolnego ruchu obywateli przeciwko "islamizacji" Zachodu. Partia w sondażach ma 14 proc.

AfD udało się w 2014 r. zdobyć siedem mandatów w europarlamencie i wprowadzić deputowanych do kilku niemieckich landtagów. Największy sukces partia osiągnęła we wschodnioniemieckiej Saksonii-Anhalt, gdzie zdobyła 24 proc. głosów.

SŁOWACJA

Partia Ludowa Nasza Słowacja (LSNS)
Lider: Marian Kotleba


Neonazistowska partia, która w ostatnich wyborach parlamentarnych wiosną 2016 r. dostała 8 proc. głosów. Jej przywódca Marian Kotleba uznaje NATO za organizację przestępczą, domaga się wyjścia z UE, odebrania zasiłków socjalnych Romom i powołania lokalnych straży obywatelskich. Kotleba organizował wiele antyromskich manifestacji, publicznie wychwalał też ideologię narodowego socjalizmu. Za wzór państwa uznaje Pierwszą Republikę Słowacką, istniejące w latach 1939-45 państwo będące krajem satelickim III Rzeszy.

Partia Kotleby jest mocno antyimigrancka. W słowackim parlamencie znajduje się jeszcze inna nacjonalistyczna partia - Słowacka Partia Narodowa, która jest w koalicji z socjaldemokratycznym Smerem premiera Roberta Ficy.

BELGIA

Flamandzki Interes (VB)
Lider: Tom Van Grieken


Skrajnie prawicowa i antyunijna partia Flamandzki Interes postuluje niepod- ległość Flandrii i głosi hasła antyimigracyjne. Jej poprzedniczka Vlaams Blok została w 2004 r. rozwiązana wyrokiem sądu za rasizm i podżeganie do dyskryminacji. Działacze Vlaams Belang bywali w przeszłości oskarżani o antysemityzm, ale teraz partia deklaruje przyjaźń do Żydów i Izraela z racji wspólnego wroga, za którego uznaje ekspansywny islam. Vlaams Belang wzywa do zaostrzenia kodeksu karnego.

Ugrupowanie w ostatnich latach odnotowało ostry spadek popularności - z 12 proc. głosów w wyborach w 2007 r. do 3,7 proc. w 2014 r. (6 proc. w parlamencie Flandrii). Jednym z powodów jest przejęcie postulatu flandryjskiej niepodległości przez umiarkowany Nowy Sojusz Flamandzki, obecnie największą partię w parlamencie Belgii.

WŁOCHY

Ruch 5 Gwiazd (M5S)
Lider: Beppe Grillo


Eurosceptyczny M5S, który zawiązał się w 2009 r., wyrósł z wieców, które znany włoski komik Beppe Grillo zwoływał od 2007 r. pod hasłem "Vaffanculo Day". Vaffanculo - czyli "odpieprzcie się". To wezwanie kieruje do polityków. Grillo ma się nie za przywódcę, lecz za "megafon" ugrupowania, którego "siedzibą" jest strona internetowa Beppegrillo.it.

Grillo deklaruje, że "prawica" i "lewica" to przestarzałe kategorie, ale jego ludziom bliżej do lewicowców, zielonych i alterglobalistów. Chce wyjścia Włoch ze strefy euro.

Ruch zdobył 25 proc. głosów w wyborach w 2013 r. Jego kandydatki zostały w czerwcu burmistrzami Rzymu i Turynu.

AUSTRIA

Wolnościowa Partia Austrii (FPÖ)
Lider: Heinz-Christian Strache


Partia powstała w 1955 r. Początkowo działali w niej byli członkowie NSDAP. Na początku lat 80. FPÖ miała oblicze partii liberalnej, by pod koniec dekady wrócić na skrajną prawicę. Dzięki przywództwu Jörga Haidera w 2000 r. stworzyła z chadekami rząd. UE objęła wówczas Austrię rocznym bojkotem dyplomatycznym.

FPÖ protestuje przeciw uchodźcom, "islamizacji" i żąda deportowania przestępców. W sondażach jest obecnie najsilniejszą partią w kraju (33 proc.). Ma 38 posłów w 183-osobowym parlamencie. Wiosną jej kandydat Norbert Hofer o włos przegrał wybory prezydenckie z kandydatem Zielonych.

WĘGRY

Jobbik
Lider: Gábor Vona


To skrajnie prawicowe ugrupowanie pierwsze sukcesy odnotowało w 2009 r., zdobywając 14 proc. w wyborach do europarlamentu. Rok później wprowadziło 47 posłów do parlamentu krajowego. Udało się to dzięki zmianie wizerunku partii, która wcześniej uchodziła za niemal nazistowską. W 2007 r. powołała Gwardię Węgierską, której członkowie brali udział w napaściach na Romów. W ostatnich latach Jobbik przesunął radykałów do tylnych szeregów.

Jobbik jest silnie prorosyjski, jeden z jego europosłów został aresztowany za szpiegostwo na rzecz Moskwy.

Jobbik żądał budowy płotu na granicy przeciw uchodźcom. Takie postulaty coraz częściej przejmuje rządzący Fidesz.

GRECJA

SYRIZA
Lider: Aleksis Tsipras


Rozwinięty skrót SYRIZ-y to Koalicja Radykalnej Lewicy. Partia ta miała do niedawna mocno lewicowy charakter - w jej szeregach nie brakowało maoistów oraz sympatyków komunizmu. Aleksis Tsipras obiecywał w kampanii wyborczej zerwanie rozmów z Unią Europejską, która pożyczyła Grekom miliardy euro na ratowanie finansów państwa.

Jednak po wygranych wyborach w 2015 r., gdy sam został premierem, znacznie zmienił ton. Z SYRIZ-y odeszli najbardziej radykalni działacze. Tsipras wciąż próbuje stać w politycznym rozkroku - dokonuje cięć i wprowadza oszczędności w kraju, jednocześnie obwiniając o to Unię Europejską.

GRECJA

Złoty Świt
Lider: Nikolaos Michaloliakos


Partię założyli w latach 80. byli komandosi. Od początku było to ugrupowanie faszystowskie. Jego członkowie dopuszczali się ataków na imigrantów i uchodźców. W sprawie Złotego Świtu toczy się w Grecji śledztwo - prokuratorzy podejrzewają, że partia była w rzeczywistości grupą przestępczą zajmującą się praniem brudnych pieniędzy, wymuszaniem haraczy, a nawet morderstwami.

Złoty Świt sprzeciwia się napływowi uchodźców, opowiada za wyjściem z NATO oraz Unii Europejskiej. Przed wybuchem kryzysu w 2010 r. partia nie liczyła się na politycznej mapie Grecji, lecz od 2012 r. zdobywa regularnie po 6-8 proc. głosów poparcia.

Wideo "Magazynu Świątecznego" to coś więcej - więcej wyjątkowych tematów, niezwykłych ludzi, najważniejszych wydarzeń, ciekawych komentarzy i smacznych wątków. Co weekend poznasz ciekawy przepis, zasłuchasz się w interpretacji wiersza i przyznasz, że jest cudem, dowiesz się, co w trawie piszczy - w polityce, kulturze, nauce.




A poza tym w Magazynie Świątecznym:

George Soros. Magik, spryciarz, wywrotowiec
Jest biegłym i groźnym graczem na rynkach finansowych. Ale specjalizuje się w działaniach na rzecz obalenia władców, którzy dławią demokrację

Tour de France. Majka na górskich dróżkach
Hamburger plus trzy kotlety? Żaden wstyd, kiedy ma się w nogach 3665 kilometrów, 3 miliardy widzów i koszulkę najlepszego "górala" świata

Nacjonalizm w Europie
Sklejając Europę, zapomnieliście, jak ważne są narody oraz zdrowy patriotyzm. Rozmowa z Jeffreyem Gedminem

Sławomir Sierakowski: Wieje piaskiem od strony wojny
Gdyby jakimś cudem kilka państw wokół Niemiec zmądrzało i stworzyłoby Stany Zjednoczone Europy, to Polski tam na pewno nie będzie

Bliski Wschód. Puzzle z tysiąca elementów
Sto lat temu ludzie na Bliskim Wschodzie marzyli o tym samym co Piłsudski: o wielokulturowej federacji. Dostali coś, o czym śnili za sanacji polscy faszyści, a zrealizowali komuniści: centralnie sterowane państwa, które nie tolerują różnorodności

Od powietrza, ognia, wojny i mięsa
Kurczaka, istotę o zdolnościach poznawczych na poziomie małego dziecka, wyceniamy na dwa, trzy złote. Z Dobrosławą Gogłozą rozmawia Jaś Kapela

Jan Brzechwa. Wnet i tak zginiemy w zupie
Jak udało ci się to przeżyć? Przecież niearyjskie pochodzenie masz wypisane na twarzy. - To bardzo proste. Okupacja mnie nie dotyczyła. Byłem zakochany

Mentalizacja. Jak "wejść w skórę" drugiej osoby?
To nic niewarte. Na bank ją nudzę. Już ja wiem, co oni myślą. Zrobili to na złość. To na pewno moja wina. To na pewno ich wina. Umysł potrafi być przerażającym miejscem. Dlatego nie chce się tam wchodzić samemu

Kolarka w salonie
Kojarzyła się wyłącznie z wyczynem, stała się stylem życia. Szybka, dynamiczna, niebezpieczna, pełna wdzięku i elegancji



Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.