Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Gościem Michała Nogasia w 110. wydaniu Radia Książki jest Juliusz Strachota, pisarz, który za poprzednią książkę "Turysta polski w ZSRR" nominowany był do dwóch najważniejszych nagród literackich w kraju - Nike oraz Gdyni - i znalazł się w ich finale. Właśnie ukazuje się jego nowa powieść "Krótka wycieczka na tamten świat".

To proza, jak zwykle w przypadku Strachoty, bardzo mocno autobiograficzna. Tym razem pisarz opowiada historię tajemnicy życia dziadka. Bohater, Juliusz, wraz z najbliższymi odkrył ją tuż po śmierci ojca swojego ojca. A właściwie - wyciągnął ją na światło dziennie, bo sporo wiadomo było wcześniej, nikt jednak na poważniej nie chciał zająć się tym tematem (a dziadek jednoznacznie ucinał wszelkie pytania i utrudniał jakiekolwiek działania).

"Dziadka wysłaliśmy do kostnicy, a babcię na spacer. Kiedy wreszcie zobaczyłem z okna, jak idzie z tym śmiesznym kundelkiem, krzyknąłem do taty, że już. Rwałem się do biurka, jak tylko przekręciła klucz, ale tata kazał czekać. Czekaj, czekaj, synek, czekaj... No ale już! Tato, już!

Ten film dziś jest wyblakły, zwolniony, niemy i nie całkiem dokumentalny: klęczymy na zielonkawym linoleum, tata wygarnia papiery z otwartej szafki. Zdjęcia, koperty, dokumenty pakuje za kłujący sweter. Mama zrobiła mu na drutach. Jedno zdjęcie spada na podłogę. Jest czarno-białe, na nim chłopiec i dziewczynka. Na pierwszy i jedyny rzut oka niepodobni do siebie. W zasadzie nie zwracam na chłopca uwagi, bo dziewczynka jest Chinką. Tata podnosi zdjęcie, chce schować, ale widzi mój wzrok i w końcu pokazuje mi z bliska. Potem je odwraca i widzę tekst. O rany, cyrylica! Bezgłośnie ruszając ustami czytam: "Kochany dziadku, to my, twoje wnuki. Wyślij nam swoje zdjęcie. Bardzo cię kochamy i chciałybyśmy cię kiedyś zobaczyć". 

Sprawa mną wstrząsnęła - to przecież mój dziadek, a ja byłem jego ukochanym wnukiem! Był jeszcze co prawda mój brat, on jednak nie uczestniczył w wydarzeniach typu śmierć i inne tajemnice. Ale to, że dziadek miał rodzinę gdzieś tam na Wschodzie, nie wystarczyło. Tata pokazał mi nekrolog jakiejś kobiety o obcym nazwisku. Zmarła w 1963 roku. Informowało o tym "Życie Warszawy". Zapytałem, kto to. Tata, że to żona dziadka. Ja na to, że nie nazywa się w tym nekrologu tak jak my. Tata wzrusza ramionami, a ja dopiero potem pytam, która to właściwie żona.

- Druga, ale z pierwszą się nie rozwiódł wtedy, więc miał dwie.

- Dwie żony miał?

- No, trzy, liczyć nie umiesz? Ale dwie naraz.

- I wiedziałeś o tym?

- Jakoś mnie to nigdy nie emocjonowało. (...)

Tata nagle był i nie był jedynakiem. Ostatnie dziecko na trasie podróży swojego ojca, który osiadł już w Piastowie i stąd właśnie wracał do miejsc, z których uciekł. Miał do tych powrotów szafkę zamykaną na klucz. Otwierał, wyjmował z niej papiery, chował, zamykał".

Nowa powieść Strachoty to zapis podróży - także tej duchowej - śladami zmarłego dziadka. Bohater wyruszył do byłych republik ZSRR, trafił też do wioski, w której ojciec ojca zostawił swoją pierwszą żonę i dzieci w drodze na Berlin. "Krótka wycieczka na tamten świat" to także próba zderzenia się z niełatwą historią XX wieku, bo czy dziadek z armii Berlinga wciąż może być bohaterem?

Posłuchaj także: https://wyborcza.pl/ksiazki/7,163351,25751087,to-jest-wojna-klementyna-suchanow-w-radiu-ksiazki-audio.html

Na te i wiele innych pytań Juliusz Strachota odpowiada w rozmowie z Michałem Nogasiem w Radiu Książki. Czyta także fragmenty nowej powieści i zastanawia się nad tym, jak wyglądała przed i jak wyglądać będzie po nasza potrzeba podróżowania i dziwnie pojmowana turystyka.

Zapraszamy do wysłuchania audycji.

<<Reklama>> Książki autora dostępne są w formie e-booków w Publio.pl >>

Współproducentem Radia Książki jest Audioteka.pl. Audycja dostępna jest również w aplikacji Lecton, do pobrania z Audioteka.pl

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.