Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

21 stycznia 1832 r. Uchodźcy z powstania listopadowego

XIX-wieczna grafika przedstawiająca scenę przyjęcia polskiego emigranta we FrancjiXIX-wieczna grafika przedstawiająca scenę przyjęcia polskiego emigranta we Francji Wikipedia Commons

Philipp Bandel z Wormacji, sekretarz Komitetu do Wspierania Potrzebujących Pomocy Polaków, poprosił listownie burmistrza Pfeddersheim: w imieniu nieszczęśliwych, pozbawionych ojczyzny Polaków o natychmiastową zbiórkę przedmiotów użytkowych i pieniędzy. Od trzech dni do miasta nad Renem przybywali polscy powstańcy kierujący się do Francji. Oficerowie, którzy nie pomieścili się w gospodach, byli goszczeni przez mieszkańców, a datki na żołnierzy zbierano w okolicznych parafiach. W ciągu pierwszego miesiąca przemarszu powstańców w Wormacji zostało przyjętych i zaopatrzonych w sumie 848 oficerów, 310 podoficerów i innych żołnierzy.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Jak rozpętałem powstanie listopadowe

21 stycznia 1862 r. Maszyny Opli

Fabryka Opla w Gliwicach.Fabryka Opla w Gliwicach. Marcin Baranowski / Mosquidron www.facebook.com/mosquidron

W Rüsselsheim w Hesji ślusarz Adam Opel zakłada firmę produkującą maszyny do szycia. Idzie mu świetnie i dość szybko się staje się jednym z głównych producentów takich maszyn. W 1884 roku Opel zaczyna myśleć o bicyklach i w dwa lata później fabrykę w Russelsheim opuszcza pierwszy rower. Po śmierci Adama w 1895 r. firmę przejmują Fritz oraz Wilhelm, dwaj spośród pięciu jego synów. To oni zwracają uwagę na rodzący się przemysł samochodowy. W 1899 r. w Russelsheim powstaje pierwszy samochód. Tysięczny egzemplarz opuszcza fabrykę w 1906 r. W 1914 r. Opel jest już największym niemieckim producentem aut, a w 1929 r. staje się częścią General Motors. Od 2017 r. właścicielem przedsiębiorstwa jest francuski koncern Groupe PSA.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Motoryzacja w czasach Bieruta

21 stycznia 1921 r. Charlie i Brzdąc

 

Fragment filmu „Brzdąc”

Na ekrany kin wszedł „Brzdąc” - pierwsza film pełnometrażowy, której reżyserem i scenarzystą był Charles Chaplin (wcześniej wystąpił jedynie w pełnometrażowej fabule Macka Sennetta z 1914 r. „Zabawny romans Charliego i Loloty”). Film opowiada o szklarzu włóczędze, który wychowuje znalezionego na ulicy chłopca. Gdy ten dorasta, staje się zaradnym wspólnikiem swojego safandułowatego opiekuna - rozbija szyby, a szklarz je wstawia i w ten sposób zarabia. O chłopca upomina się jednak opieka społeczna, z którą Charlie musi stoczyć heroiczny bój. Wzruszający film o przyjaźni i miłości uznawany jest za jedno z arcydzieł kina. Krytycy zachwycali się nie tylko aktorstwem i pomysłami Chaplina, lecz także udanym połączeniem gatunków - komedii, dramatu i kina społecznego.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Pola Negri - z Kujaw na szczyty Hollywood

21 stycznia 1924 r. Śmierć Lenina

Włodzimierz LeninWłodzimierz Lenin Domena publiczna

Wódz bolszewików wyzionął ducha o godzinie 18:50 w wieku 53 lat. W chwili śmierci Lenin był właściwie rośliną - w marcu 1923 r. przeszedł kolejny wylew, który pozbawił go mowy i wywołał postępujący paraliż. Na niewiele zdawały się wysiłki lekarzy, w tym sprowadzonych z Niemiec sław medycznych. Pierwszy z serii wylewów miał miejsce w maju 1922 r., a po kolejnym, który nastąpił w grudniu tamtego roku, Lenin postanowił wycofać się z życia politycznego. Jego choroba mogła mieć podłoże genetyczne (ojciec Lenina także zmarł na wylew w wieku 55 lat). Inna dość rozpowszechniona teoria lansowana zwłaszcza przez wrogów wodza rewolucji mówi, że mógł on umrzeć na skutek przebytej kiły, która zaatakowała mózg. Nie ma dokumentacji medycznej pozwalającej stwierdzić, że teoria ta jest prawdziwa.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Niemieckie miliony wyniosły Lenina do władzy. "Robi dokładnie to, czego sobie życzymy"

21 stycznia 1940 r. Powstanie czortkowskie

Dochodziła godzina 21.30, gdy w Czortkowie, w dawnym województwie tarnopolskim, 40-osobowy oddział polskich konspiratorów zaatakował sowieckie koszary. W tym samym czasie mniejsze grupy próbowały opanować miejscowy szpital i więzienie. Operację zorganizowali członkowie Stronnictwa Narodowego, organizacji zawiązanej niedługo po 17 września 1939 r., kiedy to Armia Czerwona zajęła wschodnią Polskę. Akcja zakończyła się fiaskiem - słabo uzbrojeni konspiratorzy co prawda zabili trzech sowieckich żołnierzy, ale nie udało im się opanować żadnego obiektu. Następnego dnia do Czortkowa przyjechał pociąg pancerny z oddziałami NKWD, które dokonały krwawej pacyfikacji - na śmierć skazanych zostało 21 osób, a 55 na wieloletnie więzienie.

21 stycznia 1954 r. Wodowanie "Nautilusa"

USS NautilusUSS Nautilus fot. Victor-ny / Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported

W stoczni amerykańskiej Marynarki Wojennej (General Dynamics’ Electric Boat Division) w Groton w stanie Connecticut zwodowano okręt podwodny USS „Nautilus”, pierwszą w historii jednostkę o napędzie atomowym. Miał 97,4 m długości, 8,4 m szerokości, ponad 3,5 tys. ton wyporności na powierzchni i ponad 4 tys. ton w zanurzeniu. W zanurzeniu sięgającym 90 m poruszał się z prędkością 20 węzłów. Wyposażony był w reaktor o mocy 15 tys. koni mechanicznych, sześć wyrzutni torpedowych i miał zasięg 150 tys. mil morskich. Załogę „Nautilusa” tworzyło 105 marynarzy, w tym 13 oficerów. Cztery lata po wodowaniu okręt jako pierwszy w historii przepłynął pod biegunem północnym.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Wszędzie leżały buty

21 stycznia 1978 r. Samospalenie Hirnyka

Oleksa HirnykOleksa Hirnyk Wikipedia Commons

Na tarasie widokowym Czerniczej Góry na terenie Narodowego Rezerwatu Tarasa Szewczenki w Kaniowie, ok. 130 km od Kijowa, oblał się benzyną i podpalił ukraiński nacjonalista Oleksa Hirnyk. Gdy płonął, wbił sobie nóż w serce, a tuż przed samobójstwem rozrzucił ulotki wyjaśniające, że to protest przeciwko rosyjskiej okupacji Ukrainy i rusyfikacji narodu ukraińskiego. Przed wojną Hirnyk służył w Wojsku Polskim, ale za przynależność do Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów został z niego wydalony i skazany na pięć lat więzienia. W 1940 r. aresztowały go władze sowieckie i jako ukraińskiego nacjonalistę zesłały do łagru. Po wojnie pracował m.in. jako kopacz gliny i kamieniarz. Informację o samospaleniu Hirnyka władze ukrywały, a po raz pierwszy ukraińska prasa napisała o nim dopiero w 1992 r.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Żywe pochodnie

Artykuł otwarty w ramach bezpłatnego limitu

Wypróbuj prenumeratę cyfrową Wyborczej

Nieograniczony dostęp do serwisów informacyjnych, biznesowych,
lokalnych i wszystkich magazynów Wyborczej.