Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

4 grudnia 771 r. Wojownik na tronie

Karol WielkiKarol Wielki domena publiczna

Karol Wielki, wnuk Karola Młota i syn Pepina Krótkiego, który obalił ostatniego władcę z dynastii Merowingów, objął samodzielne rządy w królestwie Franków. Było to możliwe po naturalnej śmierci Karolmana, młodszego brata, z którym dzielił rządy. Karol objął tron, ignorując prawa syna Karolmana, i zasiadał na nim przez 40 lat. Jego panowanie charakteryzowało się ciągłymi wojnami (okres względnego pokoju trwał w sumie zaledwie dwa lata). Dzięki wojnom Karol przyłączał do królestwa Franków kolejne ziemie, a pod koniec jego panowania powierzchnia państwa liczyła ok. 1 mln km kw. i rozciągało się ono od rzeki Ebro na północy Hiszpanii do Renu, a na południu - aż po Rzym. W 800 r. władca Franków został koronowany przez papieża na cesarza rzymskiego.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Prof. Karol Modzelewski o Karolu Wielkim

4 grudnia 1533 r. Tron Groźnego

Iwan IV Groźny zabił w czasie kłótni syna i następcę Iwana, którego podobno kochał. Obraz pt. ''Car Iwan Groźny i jego syn Iwan 16 listopada 1581 roku'' (którego fragment reprodukujemy) Ilja Riepin namalował w 1885 r. Carska cenzura zabroniła wystawiania dzieła, uznając, że wyobra?żenie cara zabójcy jest atakiem na instytucję monarchiiIwan IV Groźny zabił w czasie kłótni syna i następcę Iwana, którego podobno kochał. Obraz pt. ''Car Iwan Groźny i jego syn Iwan 16 listopada 1581 roku'' (którego fragment reprodukujemy) Ilja Riepin namalował w 1885 r. Carska cenzura zabroniła wystawiania dzieła, uznając, że wyobra?żenie cara zabójcy jest atakiem na instytucję monarchii Fot. BE&W

Szesnastoletni Iwan Rurykowicz wstępuje na tron Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, a 14 lat później koronuje się na pierwszego w dziejach Rosji cara. Prowadząc agresywną politykę, Iwan zbrojnie rozszerzył granice państwa, a także gruntownie je zreformował, zmieniając m.in. system prawny i administrację. Popierał rozwój sztuki, zwłaszcza architektury i malarstwa. Nawet jak na swoje czasy był człowiekiem wyjątkowo okrutnym i bezwzględnym, stąd przydomek Groźny (jego dziadek, wielki książę moskiewski Iwan III, nazywany był Srogim), a jego prawdziwi i urojeni wrogowie byli masowo mordowani. Ofiarą cara był także syn Iwan, którego władca zabił w napadzie szału. Po śmierci Groźnego w 1584 r. wyczerpane jego rządami państwo moskiewskie popadło w wieloletni kryzys polityczny.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Iwan Groźny - sadysta, który osobiście brał udział w torturach, uwielbiał przyglądać się egzekucjom

4 grudnia 1520 r. Pańszczyzna raz w tygodniu

 

Pańszczyźniani chłopi jak niewolnicy? Tak wyglądało ich życie

Sejm w Piotrkowie zatwierdził tzw. przywilej toruński wydany niemal rok wcześniej (7 stycznia 1520 r.) przez króla Zygmunta I Starego. Nakładał on na chłopów obowiązek nieodpłatnej pracy przez jeden dzień w tygodniu na rzecz właścicieli ziemskich. Pańszczyzna, czyli świadczenie włościan na rzecz feudałów, istniała od XII w., ale aż do zatwierdzenia przywileju toruńskiego wynosiła od dwóch do czterech dni w roku. Pańszczyzna na ziemiach polskich została zniesiona dopiero w XIX w.: w zaborze pruskim na podstawie kilku aktów prawnych w latach 1811-50, w zaborze austriackim w 1848 r., co było pokłosiem powstania krakowskiego, a w zaborze rosyjskim w 1864 r.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Czy chłop w I Rzeczypospolitej był niewolnikiem?

4 grudnia 1926 r. Powstaje Obóz Wielkiej Polski

Roman Dmowski (1864-1939). Dmowski uważał, że zjednoczenie ziem polskich i ich autonomia jest możliwa jedynie przy współpracy z Rosją.Roman Dmowski (1864-1939). Dmowski uważał, że zjednoczenie ziem polskich i ich autonomia jest możliwa jedynie przy współpracy z Rosją. Fot. Wikipedia

Deklarację nowo powstałej organizacji, do której przystępują najważniejsze, choć nie wszystkie, ugrupowania narodowe, ogłoszono w Poznaniu. Zgodnie z programem pióra Romana Dmowskiego krajem mają rządzić Polacy, a nie Żydzi i masoneria, głównym wrogiem zewnętrznym są Niemcy, a wewnętrznym komuniści. Konieczne są dobre stosunki z ZSRR, a przejęcie władzy przez OWP może nastąpić w wyniku wojny domowej z sanacją i komunistami. Przyszły ustrój ma być wzorowany na włoskim faszyzmie. W apogeum popularności OWP liczył ponad 200 tys. członków. Władze rozwiązały OWP w 1933 r. m.in. dlatego, że jego działalność „kolidowała z Kodeksem karnym przez inspirowanie ekscesów i podsycanie nienawiści partyjnej i rasowej”.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Obóz Wielkiej Polski głosił głosząc konieczność odsunięcia od władzy Piłsudskiego nawet zbrojnie

4 grudnia 1942 r. „Żegota" pomaga Żydom

Władysław Bartoszewski sadzi drzewko Rady Pomocy Żydom Władysław Bartoszewski sadzi drzewko Rady Pomocy Żydom "Żegota" w Instytucie Yad Vashem, Jerozolima 1963 r. Fot. materiał z wystawy

Delegatura Rządu RP na Kraj powołała Radę Pomocy Żydom „Żegota”, jedyną taką instytucję w okupowanej Europie. Powstała ona z przekształcenia Tymczasowego Komitetu Pomocy Żydom założonego przez Zofię Kossak-Szczucką i Wandę Krahelską-Filipowiczową. „Żegota była bezprecedensową formą braterskiego, zaufanego i solidarnego działania Polaków i Żydów w jednej organizacji, która nie była polska ani żydowska, była polsko-żydowska" - wspominał jej działacz Władysław Bartoszewski. Ze środków przekazywanych przez rząd emigracyjny, organizacje żydowskie i zwykłych ludzi rada starała się pomóc ukrywającym się Żydom. Dzięki determinacji Ireny Sendlerowej uratowała m.in. 2,5 tys. żydowskich dzieci.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Dlaczego możni świata nie uwierzyli w Holocaust?

4 grudnia 1962 r. Proces za napad stulecia

 

Film dokumentalny o napadzie w Wołowie

20 sierpnia 1962 r. rabusie przebili strop skarbca banku w podwrocławskim Wołowie, rozpruli kasę i zabrali 12,5 mln zł. Wpadli, bo żona głównego organizatora napadu 2 października próbowała zapłacić skradzionym banknotem 500-złotowym za narzutę. Przyznała się podczas pierwszego przesłuchania. Milicja odzyskała 11 572 479 zł - włamywacze wydali ok. 150 tys. zł, a część banknotów w panice spalili. Podczas procesu gazety podawały nazwiska oskarżonych i przedstawiały ich jako bezwzględnych bandytów, podkreślając, że to majętni prywaciarze. Na dożywocie skazano pięć osób, jeden dostał 15 lat, jeden - 13. Pozostali, w tym żony głównych sprawców oraz paserzy, sądzeni byli w osobnym procesie - otrzymali kary do ośmiu lat więzienia. Skazani na dożywocie wyszli na wolność po 17 latach, w 1979 r.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Co stało się ze sprawcami napadu i dlaczego akta sprawy zostały zniszczone w 1997 r.?

Artykuł otwarty w ramach bezpłatnego limitu

Wypróbuj prenumeratę cyfrową Wyborczej

Nieograniczony dostęp do serwisów informacyjnych, biznesowych,
lokalnych i wszystkich magazynów Wyborczej.