COVID-19 – choroba wywoływana przez koronawirusa, przypomniała nam, jak groźne mogą być wirusy. Pokazała też, jak bardzo mogą zmienić świat. Choć to walka z COVID-19 wysunęła się na pierwszy plan, trzeba pamiętać, że wciąż narażeni jesteśmy na wiele innych chorób wywoływanych wirusami. W grupie ryzyka ciężkiego przebiegu wielu z nich są małe dzieci i seniorzy. Ze względu na osłabioną odporność mogą trudniej przechodzić choroby i częściej wymagać hospitalizacji. Wybraliśmy 5 wirusów najgroźniejszych dla małych dzieci i seniorów.

Wirusowe zapalenie wątroby

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznała wirusowe zapalenie wątroby (WZW) za jedno z największych zagrożeń epidemiologicznych XXI wieku. Przyczyną WZW są zakażenia wirusami typu A, B, C, i E. Wirusy typu A (HAV) i E (HEV) szerzą się drogą pokarmową oraz przez kontakt z osobami zakażonymi, pozostałe – przez krew. WZW B (HBV) to jedna z najgroźniejszych chorób zakaźnych człowieka. Wirus HBV jest 100 razy bardziej zakaźny niż wirus HIV. Może być przyczyną marskości wątroby i nowotworów złośliwych. To dlatego szczepionka na WZW B jest jedną z pierwszych, jakie podaje się noworodkom. Groźne jest także WZW A, potocznie nazywane „żółtaczką" lub „żółtaczką pokarmową". To choroba o ostrym przebiegu, szczególnie ciężkim u osób dorosłych. Do zakażenia wirusem może dojść przez kontakt bezpośredni z zakażonym człowiekiem (np. przeniesienie wirusa poprzez nieumyte ręce), spożycie skażonego pożywienia (np. niemytych owoców), spożywanie surowych owoców morza, zwłaszcza skorupiaków i ostryg, picie skażonej wody. Najlepszą ochroną przed WZW A są szczepienia.

Ospa wietrzna

Ospa wietrzna jest chorobą zakaźną wywołaną przez Varicella zoster wirus (VZV). To najmniejszy poznany dotąd wirus. Choroba jest bardzo powszechna i pojawić się może nie tylko u dzieci, ale również u osób dorosłych i starszych. Najczęstszym źródłem zakażenia jest bezpośredni kontakt z chorym lub droga kropelkowa. Pierwsze objawy ospy wietrznej pojawiają się dopiero po mniej więcej 14 dniach od wniknięcia wirusa do organizmu. Początkowo choroba objawia się gorączką od 37 do 39°C, bólem głowy i ogólnym pogorszeniem samopoczucia. Następnie na skórze pojawiają się swędzące wykwity. Okres zaraźliwości zaczyna się około 2-3 dni przed wystąpieniem wysypki i trwa do przyschnięcia wszystkich wykwitów. Trzeba jednak wiedzieć, że wirus nie jest eliminowany z organizmu. Zostaje w nim i może uaktywnić się nawet po wielu latach, powodując półpasiec.

Wbrew obiegowej opinii nie u każdego dziecka ospa ma łagodny przebieg. Może prowadzić do groźnych powikłań: bakteryjnego ropnego zakażenia skóry, zapalenia ucha środkowego, zapalenia węzłów chłonnych, zapalenia opon mózgowych, mięśnia sercowego czy zapalenia płuc. Może także prowadzić do ogólnego zakażenia organizmu, czyli sepsy. Warto wiedzieć, że ryzyko wystąpienia powikłań, w tym śmierci, jest 10-20 razy większe u niemowląt, dorosłych i osób starszych niż u dzieci od 1. do 4. roku życia. Aby uchronić się przed wirusem ospy, można poddać się szczepieniom ochronnym.

Rotawirusy

Rotawirusy należą do czynników najczęściej wywołujących biegunki zakaźne u niemowląt i małych dzieci od 4. do 24. miesiąca życia. Najcięższy przebieg choroby występuje u niemowląt poniżej 6. miesiąca życia, ze względu na szybkie odwodnienie organizmu. Zakażenie rotawirusami przenosi się drogą fekalno-ustną np. wskutek nieumycia rąk po skorzystaniu z toalety oraz przez zanieczyszczone przedmioty (klamki, krany, toalety, zabawki), zanieczyszczoną wodę lub żywność. Rotawirusy mogą utrzymywać się na suchych powierzchniach do 2 miesięcy. Okres wylęgania choroby wynosi od 1 do 3 dni. Osoba zakażona już 2 dni przed wystąpieniem pierwszych objawów zaczyna wydzielać ze stolcem duże ilości cząstek wirusa. Choroba objawia się wodnistymi biegunkami, wymiotami oraz gorączką do 38,5°C. Trwa zwykle 4-10 dni, ale wydalanie wirusów może się utrzymać nawet dłużej niż 30 dni. Choroba jest niebezpieczna dla seniorów. Nasilone wymioty i biegunka mogą prowadzić do odwodnienia, a chory wymagać hospitalizacji. Ze względu na powszechność choroby oraz możliwy ciężki przebieg od 2021 roku szczepienia na rotawirusa zostały włączone do programu szczepień ochronnych. Otrzymuje je bezpłatnie każde dziecko. Pierwsza szczepionka podawana jest dziecku po ukończeniu 6. tygodnia życia. Kolejne dawki powinny zostać podane przed ukończeniem 22. tygodnia.

Wirus grypy

Grypa jest jedną z najczęściej występujących wirusowych chorób zakaźnych i istotną przyczyną zachorowań oraz zgonów w wielu miejscach na świecie, także w Polsce. Według szacunków World Health Organization (WHO) co roku na grypę i zakażenia wirusami grypopodobnymi choruje od 330 mln do 1,575 mld ludzi, 3-5 mln osób cierpi z powodu jej ostrych objawów, umiera od 500 tys. do miliona osób. W Polsce co roku na grypę choruje 4 mln Polaków.

Choroba atakuje nagle i objawia się wysoką, sięgającą nawet powyżej 39°C gorączką trwającą 1-2 dni. Do tego dochodzą dreszcze, bóle głowy, stawów, mięśni, osłabienie. Następuje zajęcie układu oddechowego, co objawia się kichaniem, katarem, bólem gardła, suchym napadowym kaszlem, poczuciem ogólnego rozbicia. Osoba dorosła zakażona wirusem może być źródłem zakażenia dla innych już od dnia poprzedzającego wystąpienie objawów chorobowych do ok. 5-7 dni po ich ustąpieniu. Zakażone dziecko może zakażać do 3 tygodni. Małe dzieci zarażają również przez okres do 6 dni, zanim wystąpią u nich objawy.

Najskuteczniejszą i najtańszą metodą zapobiegania grypie jest poddanie się szczepieniu. Szczepienia przeciw grypie chronią przed powikłaniami pogrypowymi. Światowa Organizacja Zdrowia oraz Amerykańska Akademia Pediatrii zalecają szczepienia przeciwko grypie małych dzieci już od 6. miesiąca życia. Wszystko dlatego, że liczba hospitalizacji dzieci w tym wieku jest większa niż osób po 65. roku życia.

RSV

Kolejnym niebezpiecznym wirusem jest RSV, czyli syncytialny wirus oddechowy. Jest to wirus, który bardzo łatwo się przenosi, a szerzy najczęściej drogą kropelkową. W Polsce sezon zachorowalności przypada na okres jesienno-zimowy, pomiędzy wrześniem a kwietniem. Wirus może być bardzo niebezpieczny dla małych dzieci i osób starszych. Cordis, jeden z serwisów Komisji Europejskiej, podaje, że każdego roku RSV odpowiada za 34 mln przypadków ostrej infekcji dróg oddechowych na całym świecie, ponad 3 miliony hospitalizacji oraz ponad 50 tys. zgonów dzieci w wieku poniżej 5 lat. Zakażenie RSV to ciężka choroba, przebiegająca z dusznością. U dzieci powoduje zapalenie oskrzelików i zapalenie płuc. Niestety, pomimo odkrycia wirusa w 1956 roku wciąż nie ma szczepionki, która mogłaby przed nim uchronić.

To może się zmienić. Nad szczepionką pracuje firma Synexus, od 25 lat zajmująca się badaniem skuteczności nowych leków i metod leczenia. Potrzebuje jednak pomocy. Poszukuje zdrowych ochotników w wieku od 60. roku życia, którzy pomogą rozwijać badania nad szczepionką. Wszyscy uczestnicy mogą liczyć na bezpłatną kontrolę stanu zdrowia i opiekę związaną z badaniem. Znalezienie szczepionki jest ważne, szczególnie w rodzinach mieszkających w wielopokoleniowych domach, ale też w tych, w których dziadkowie opiekują się wnukami lub mają z nimi częsty kontakt. Wirusem RSV często zarażają się całe rodziny. Pomóż znaleźć szczepionkę, która ochroni przed wirusem układu oddechowego Ciebie i Twoich bliskich. Dowiedz się więcej tutaj.