Sam narząd nie jest może duży - wymiary i kształt stercza (gruczołu krokowego albo prostaty) są porównywane do jadalnego kasztana. Jednak występujący tu nowotwór to problem niezwykle poważny. Regularne badania to podstawa profilaktyki. Jednak wielu mężczyzn nadal tę sprawę lekceważy.
Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Dowodzi tego statystyka. Wśród najczęściej rozpoznawanych nowotworów złośliwych u mężczyzn to właśnie rak gruczołu krokowego zajmuje pierwsze miejsce. W 2019 roku odpowiadał za co piąte zachorowanie w tej grupie, wykazując równocześnie największą dynamikę wzrostu zachorowalności. Na drugim miejscu znalazł się nowotwór płuca (ok. 16 proc.), który kiedyś zdecydowanie dominował. Tę zmianę, obserwowaną od 2016 roku, tłumaczy się tym, że mężczyźni palą coraz mniej papierosów.

Rak prostaty. Przyczyna zgonów mężczyzn

Poza tym, rak prostaty był również przyczyną 10,3 proc. zgonów odnotowanych z przyczyn nowotworowych u mężczyzn. W tym smutnym zestawieniu zajął drugie miejsce. Liderem pozostaje nowotwór płuc (27,4 proc. zgonów).

To dane z raportu „Nowotwory złośliwe w Polsce w 2019 roku", przygotowanego przez Narodowy Instytut Onkologii oraz Krajowy Rejestr Nowotworów.

Dodajmy, że w krajach Unii Europejskiej od 2015 roku spada liczba zgonów spowodowanych przez raka gruczołu krokowego. Polska niechlubnie się tu wyróżnia – tylko w naszym kraju odnotowano wzrost śmiertelności z powodu tego nowotworu.

W Polsce współczynnik umieralności z powodu raka prostaty wynosi ok. 190 na 100 tys. osób. Dla porównania w Europie umiera z tego powodu średnio 165 osób.

Niestety, rak prostaty jest diagnozowany na zbyt późnym etapie choroby – i dotyczy to większości przypadków w Polsce. A jeden na czterech diagnozowanych mężczyzn ma już przerzuty. Wniosek? Trzeba się regularnie badać u urologa! Im wcześniej wykryty nowotwór, tym większa szansa na wyleczenie – nawet 90 proc., jeśli rak zostanie rozpoznany na wczesnym etapie.

Rak prostaty. Jak wygląda diagnostyka

Podstawową metodą diagnostyczną jest badanie prostaty palcem przez odbytnicę (per rectum). Zwykle jest stosowana u mężczyzn rutynowo lub w przypadku podejrzenia raka stercza. Lekarz może w ten sposób zbadać i ocenić tylną część gruczołu krokowego (ponieważ przylega bezpośrednio do odbytnicy). To miejsce, w którym nowotwory lokują się najczęściej. Tą metodą możliwe jest wykrycie zmian o objętości powyżej 0,2 ml. Samo badanie jest bezbolesne i trwa krótko.

Rutynowym badaniem jest również oznaczenie swoistego antygenu sterczowego (PSA – Prostate Specific Antigen) w surowicy krwi. Osoby chorujące na raka gruczołu krokowego zwykle mają w krwiobiegu więcej tego antygenu. PSA jest wytwarzane tylko w komórkach gruczołu krokowego. Dlatego to badanie jest też traktowane jako przesiewowe w profilaktyce nowotworu prostaty.

Jeśli w którymś z tych badań wykryte zostanie coś niepokojącego (np. stężenie PSA powyżej górnej granicy), to jest to wskazanie do pogłębionej diagnostyki.

Na tym etapie najczęściej stosuje się ultrasonografię przezodbytniczą (TRUS). Wynika to z faktu, że jest mało inwazyjna, a więc przyjazna dla pacjenta, tania i łatwo dostępna. Umożliwia precyzyjny pomiar objętości stercza. Nie pozwala jednak z całkowitą pewnością wykryć nowotworu i określić, w jakim stopniu zaawansowania się znajduje.

Najdokładniejszym i najbezpieczniejszym badaniem obrazowym raka gruczołu krokowego jest rezonans magnetyczny. W ten sposób bardzo precyzyjnie identyfikuje się stan gruczołu, również już na etapie leczenia i oceny jego efektów.

Podstawą rozpoznania nowotworu stercza jest badanie histopatologiczne (mikroskopowe) materiału uzyskanego poprzez biopsję (wycinek jest pobierany igłą). Zdecydowana większość przypadków wymaga wykonania wielomiejscowej biopsji rdzeniowej (gruboigłowej) pod kontrolą TRUS.

Rak prostaty. Jakie są możliwości leczenia

Strategia zależy od stopnia zaawansowania i określonego ryzyka nowotworu (wyróżnia się trzy stopnie: ryzyko niskie, pośrednie i wysokie), jak również od oceny ogólnego stanu zdrowia pacjenta i spodziewanej długości życia.

Na przykład, jeśli zdiagnozowano raka stercza ograniczonego do narządu, to lekarz prowadzący ma do dyspozycji dwie możliwości: radykalne leczenie miejscowe (chirurgiczne lub przy pomocy radioterapii, u niektórych chorych powiązane również z hormonoterapią) lub ścisłą obserwację.

Jeśli zdiagnozowano miejscowo zaawansowany rak gruczołu krokowego, to w takim przypadku podstawową metodą leczenia jest radioterapia wiązką zewnętrzną. Zwykle jest kojarzona z wstępną, jednoczasową i uzupełniającą hormonoterapią. Innym rozwiązaniem jest tu leczenie chirurgiczne (w postaci radykalnej prostatektomii).

Jeśli rozpoznano raka prostaty w stopniu zaawansowanym, czyli w postaci choroby przerzutowej, to podstawą leczenia jest tzw. ablacja androgenowa (w połączeniu z lekami hormonalnymi II generacji, chemioterapią lub radioterapią). Na czym to polega? To usunięcie z organizmu chorego męskich hormonów. Można to osiągnąć poprzez kastrację – chirurgiczną lub farmakologiczną. Wiążą się z tym jednak skutki uboczne takie jak obniżenie gęstości mineralnej kości, większe ryzyko chorób układu krążenia i metabolicznych, obniżenie siły i masy mięśniowej czy impotencja.

Pojawiają się też nowe metody leczenia raka gruczołu krokowego. Jedną z nich jest leczenie ukierunkowane molekularnie.

Natomiast alternatywą dla ciągłej terapii hormonalnej jest hormonoterapia przerywana. Dzięki tej metodzie chorzy są w mniejszym stopniu narażeni na niepożądane objawy leczenia. Hormonoterapia przerywana, jak sugeruje to nazwa, polega na stosowaniu czynnego leczenia do określonego momentu, tj. gdy stwierdza się, że stężenie PSA spadło. Gdy ponownie rośnie (lub powrócą objawy choroby), terapię się wznawia. Jakość życia chorych jest dzięki takiej terapii hormonalnej na wyższym poziomie, ale jest i ryzyko, że czas do progresji choroby nowotworowej będzie krótszy.

Prostata. Warto ją badać

Co istotne, ryzyko zachorowania rośnie wraz z wiekiem. Z danych opublikowanych przez Krajowy Rejestr Nowotworów wynika, że u osób w wieku do 50 lat rak prostaty jest diagnozowany stosunkowo rzadko. Natomiast ponad 50 proc. mężczyzn, u których rozpoznaje się ten rodzaj nowotworu, to osoby w wieku 70+.

A jakie są objawy raka prostaty? Może to być nietrzymanie moczu, trudności lub zwiększona częstotliwość jego oddawania. Niepokojącym sygnałem mogą być zaburzenia wzwodu lub obecność krwi w moczu lub spermie, bóle podbrzusza, odbytu lub krocza, a także bóle kości (to może być efekt przerzutów).

Trzeba tu jednak dodać, że ten typ nowotworu bardzo często nie daje żadnych objawów. Według szacunków, nawet co drugi mężczyzna w wieku 60-70 lat może mieć taką właśnie bezobjawową postać raka w gruczole krokowym.

Regularne badania to podstawa profilaktyki. Do serca powinni to sobie wziąć zwłaszcza ci mężczyźni, w których rodzinach już rak prostaty wystąpił, ale od 50. urodzin właściwie już wszyscy. Czy Polacy traktują tę sprawę poważnie? Z danych Narodowego Testu Zdrowia Polaków wynika, że tylko 37 proc. mężczyzn w wieku 55-64 zbadało u siebie stężenie PSA.

Nadal wielu z nich lekceważy zagrożenie. Z drugiej strony, pocieszające jest, że stopniowo się to zmienia (choć zbyt wolno). Dane Krajowego Rejestru Nowotworów, dotyczące zachorowań na raka gruczołu krokowego w Polsce, pokazują, że w latach 1999-2019 liczba zdiagnozowanych przypadków wzrosła czterokrotnie. Świadczy to m.in. o poprawie diagnostyki, a w efekcie również wykrywalności tego nowotworu.

Poza badaniami, warto w ogóle o siebie zadbać. W ten sposób obniżymy ryzyko zachorowania również na inne choroby, w tym inne rodzaje nowotworów. W diecie lepiej unikać czerwonego mięsa, tłuszczów zwierzęcych, słodyczy, a w zamian jeść dużo warzyw i owoców. Alkohol należy spożywać z dużym umiarem no i oczywiście nie palić. Na pewno trzeba też się ruszać (regularnie, nie od święta) i pilnować wagi (zwłaszcza otyłość brzuszna może zwiększać ryzyko różnego rodzaju problemów ze zdrowiem).

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie
Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi 
Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich.
Aleksandra Sobczak poleca
Czytaj teraz

Przydatne linki

Więcej
    Komentarze
    Zaloguj się
    Chcesz dołączyć do dyskusji? Zostań naszym prenumeratorem