Ten artyku czytasz w ramach bezp豉tnego limitu

U Agnieszki zapaliła się w głowie lampka alarmowa, gdy zorientowała się, że niemal każdego wieczoru towarzyszy jej wino. – Przez cały dzień nawet nie pomyślałam o alkoholu, ale wieczorem automatycznie otwierałam butelkę. Najpierw z mężem, potem nawet gdy zostawałam sama w domu, a córka szła spać. Nawet gdy nie miałam ochoty na alkohol, to on się pojawiał jako umilacz wieczoru. Na rozładowanie stresu, do kolacji, do filmu albo po prostu zamiast herbaty. Zaczęłam się zastanawiać, czy mam problem z alkoholem, czy jestem uzależniona – opowiada Agnieszka. Swoje wątpliwości i niepokój poszła skonsultować z terapeutą.

Alkohol to używka, po którą sięgamy najczęściej. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że na całym świecie pije ponad 2,3 mld osób, a Europa pod względem średniego spożycia na mieszkańca jest w czołówce. Przeciętny Europejczyk wypija dziennie średnio 33 gramy czystego alkoholu etylowego. To dwa kieliszki wina (po 150 ml), 750 ml piwa albo dwa kieliszki (po 40 ml) alkoholi wysokoprocentowych. W ciągu roku Europejczyk wypija ok. 9,8 l czystego alkoholu etylowego. Ok. 45 proc. osób pijących to młodzież w wieku od 15 do 19 lat.

Jak sytuacja wygląda w Polsce? Z analiz WHO wynika, że niepokojąco, bo alkoholizm to nasz narodowy nałóg. Przeciętny Polak wypija ponad 10,4 l czystego alkoholu etylowego rocznie, czyli o ponad pół litra więcej niż mieszkaniec Europy Zachodniej. Picie nadmierne i szkodliwe dotyczy ponad 2,5 mln Polaków. W rodzinach z problemem alkoholowym żyje ok. 4 mln osób, w tym ok. 2 mln dzieci. Ok. 900 tys. osób w Polsce jest uzależnionych od alkoholu, ok. 350 tys. się leczy, drugie tyle uzależnionych przybywa każdego roku.

Nie tylko alkohol...

Ale alkohol to tylko jeden z wielu „uzależniaczy". Eksperci powtarzają, że uzależnić można się od wszystkiego. Ale co to właściwie znaczy „uzależnić się"? – Uzależnienie to silna potrzeba, przymus wykonywania jakiejś czynności lub spożywania jakiejś substancji. Mówimy o nim wtedy, gdy człowiek powtarza czynności albo przyjmuje substancje w sposób niekontrolowany. Pomimo negatywnych skutków tego działania na jego funkcjonowanie w rodzinie, w pracy, w gronie przyjaciół – wyjaśnia dr Jan Brykalski, zastępca kierownika Oddziału Psychiatrii Mazowieckiego Szpitala i Centrum Diagnostycznego Allenort im. prof. Antoniego Kępińskiego. A kierownik tego oddziału, dr Magdalena Chojnacka podkreśla, że uzależnienie to złożona choroba, która rozwija się przez dłuższy czas i może różnie wyglądać u różnych osób. – Osoba uzależniona to nie tylko ktoś, kto nadużywa substancji codziennie. Czasami jest nią pacjent, który używa alkoholu czy innych substancji tylko w weekendy. Podobnie jest z uzależnieniami behawioralnymi. Problem nie leży tylko w częstotliwości używania substancji – zaznacza dr Chojnacka.

Eksperci wyróżniają dwa rodzaje uzależnień. – Uzależnienie od substancji to niekontrolowana potrzeba przyjmowania określonych substancji. Uzależnienie behawioralne to kompulsywne, niekontrolowane zachowania, przymus wykonywania określonych czynności. W obu rodzajach uzależnień chodzi jednak o to samo: odczucie przyjemności, czyli wyrzut dopaminy w mózgu – tłumaczy dr Brykalski.

Rodzaje uzależnień

Wśród uzależnień od substancji eksperci wyróżniają uzależnienia od: alkoholu, opioidów i opiatów (heroina, morfina, leki przeciwbólowe), nikotyny, barbituranów (leki nasenne), steroidów, benzodiazepiny (leki uspokajające, nasenne).

Wśród uzależnień behawioralnych eksperci wyróżniają m.in. uzależnienie od: hazardu, internetu, seksu, pracy, zakupów, sportów ekstremalnych czy masturbacji.

Lekarze zwracają też uwagę na uzależnienia rozwijające się w ostatnich latach: uzależnienie od gier komputerowych, mediów społecznościowych, cukru i fast foodów, zabiegów chirurgii plastycznej czy social mediów.

Brytyjski National Health Service wskazuje, że na świecie jedna na trzy osoby jest od czegoś uzależniona. Szacuje się, że w Polsce od internetu uzależnionych jest już około pół miliona Polaków. 2,5 miliona to pracoholicy, około miliona to zakupoholicy. Niemal 30 tys. jest uzależnionych od hazardu.

Czy mam problem? Symptomy uzależnienia

Jak wygląda mechanizm uzależnienia? – Zarówno w przypadku uzależnień fizycznych, jak i behawioralnych mechanizm jest podobny: chora osoba odczuwa silną potrzebę sięgnięcia po używkę czy wykonania określonej czynności i nie jest w stanie nad tą potrzebą zapanować. Przestaje mieć znaczenie, że poddanie się temu może mieć negatywne konsekwencje, że może spowodować problemy – tłumaczy dr Brykalski i podaje przykłady: – Wyobraźmy sobie kobietę w ciąży, która sięga po alkohol, albo ojca czy matkę, którzy wydają pensje na zakupy albo gry hazardowe. Albo dziecko, które zawala szkołę i zajęcia dodatkowe, bo „musi" pograć na komputerze. Zdrowy człowiek ma naturalny mechanizm kontroli takich zachowań, potrafi powiedzieć sobie „dość", potrafi zrezygnować z zakupów, alkoholu czy gry, nawet jeśli je lubi i te czynności czy używki dostarczają mu przyjemności. Człowiek uzależniony tę kontrolę traci – wyjaśnia dr Brykalski. I zaznacza: – To stopniowo prowadzi do zaniedbywania codziennych czynności, obowiązków domowych, a z czasem i zawodowych, relacji z bliskimi. Człowiek uzależniony często izoluje się od innych. Dzieci uzależnione od gier odcinają się od rówieśników, zamykają się w wirtualnym świecie. Osoby uzależnione zaczynają kłamać, by móc sięgnąć po używkę i jednocześnie usprawiedliwiają się same przed sobą ze swoich destrukcyjnych zachowań.

Przymus, utrata kontroli, zwiększenie tolerancji, zespół abstynencyjny

Przymus sięgnięcia po używkę i utrata kontroli nad nimi to jedne z pierwszych objawów uzależnienia. – Kolejnym jest zmiana tolerancji na daną substancję. To objaw fizjologiczny, charakteryzujący się tym, że aby osiągnąć ten sam efekt zadowolenia i zaspokojenia, potrzeba coraz większej dawki substancji – tłumaczy dr Chojnacka. Do niedawna uważano, że ten objaw dotyczy tylko uzależnień od alkoholu, narkotyków czy leków. Jednak dziś coraz częściej psychiatrzy zwracają uwagę, że zmiana tolerancji dotyczy też uzależnień behawioralnych. – Przy zaburzeniach behawioralnych zwiększenie tolerancji może polegać np. na coraz dłuższym czasie spędzanym przy komputerze, w pracy czy na zakupach. Uzależniony od hazardu może obstawiać coraz wyższe zakłady, osoba uzależniona od pornografii czy seksu może szukać coraz bardziej perwersyjnych i niebezpiecznych zachowań seksualnych – mówi dr Chojnacka ze szpitala Allenort.

Kolejnym objawem uzależnienia jest tzw. zespół abstynencyjny. Podobnie jak zwiększanie tolerancji, tak i zespół abstynencyjny był przez lata przypisywany tylko uzależnieniom od substancji. Dziś coraz częściej eksperci zwracają uwagę, że objawy fizjologiczne po odstawieniu używki pojawiają się też przy uzależnieniach behawioralnych, jednak mogą być nieco inne niż po odstawieniu alkoholu, leków czy narkotyków.

Trzeba jednak zrozumieć, czym dokładnie jest zespół abstynencyjny. – To grupa objawów fizycznych, które pojawiają się u osoby uzależnionej, gdy zmniejsza ona dawki przyjmowanych substancji lub całkowicie rezygnuje z używki – tłumaczy dr Chojnacka.

W przypadku uzależnień behawioralnych odstawienie używek – internetu, gier, rezygnacja z zakupów czy seksu może powodować rozdrażnienie, lęk, obniżony nastrój, spadek energii, napady agresji. Mogą pojawić się też bóle głowy, trudności z zasypianiem albo odwrotnie – nieustanne zmęczenie i poczucie senności. Uzależnienie od komputera czy telefonu powoduje też problemy z kręgosłupem, wzrokiem czy zespół cieśni nadgarstka.

Kiedy masz powód do niepokoju?

Uzależnienie od internetu/komputera/telefonu/social mediów:

*brak poczucia czasu spędzanego przed komputerem lub telefonem

*problemy ze snem

*trudności z koncentracją

*izolacja od rodziny i przyjaciół

*lęk lub napady agresji wywołane brakiem dostępu do komputera/telefonu/internetu

*bóle pleców

*bóle nadgarstka i palców

*pogorszenie wzroku

*pogorszenie wyników w nauce

Czytaj ten tekst i setki innych dzi瘯i prenumeracie

Wybierz prenumerat, by czyta to, co Ci ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakuj帷e reporta瞠 i porady ekspert闚 w sprawach, kt鏎ymi 篡jemy na co dzie. Do tego magazyny o ksi捫kach, historii i teksty z medi闚 europejskich. Zrezygnowa mo瞠sz w ka盥ej chwili.