Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Wyniki badań pokazują, że dzieci przed ukończeniem trzeciego roku życia mają średnio niecałe dwa chore zęby, a w wieku sześciu lat już prawie cztery i pół. Lekarzy stomatologów niepokoi też obecność próchnicy w wyrzynających się zębach stałych pierwszych trzonowych. Występuje ona u prawie co dziesiątego pięciolatka i co piątego sześciolatka.

Próchnica boi się fluoru

Przyczyna tego zjawiska jest złożona. Na zdrowe zęby malucha, a potem starszego dziecka, składają się: odpowiednia higiena jamy ustnej, nawyki żywieniowe i wizyty higienizacyjne u stomatologa.

Z danych Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej wynika, że w 2017 r. zaledwie co drugi trzylatek miał czyszczone zęby co najmniej dwa razy dziennie, 36 proc. jeden raz dziennie, co dziesiąty trzylatek miał zęby myte jedynie 1-3 razy w tygodniu!

Jedna trzecia rodziców u swoich maluchów stosuje pastę bez fluoru.

Tymczasem fluor jest bardzo ważny w profilaktyce próchnicy, także u dzieci poniżej drugiego roku życia, ponieważ trzyma w ryzach bakterie próchnicotwórcze – zmniejsza produkowane przez nie kwasy, które „nadgryzają” zęby, obniża odkładanie się płytki bakteryjnej na powierzchni zębów, zakłóca metabolizm komórek bakteryjnych i wspomaga remineralizację małych zębów. Dowiedziono, że obecność jonów fluorkowych przyciąga wapń i fosforany, co sprzyja powstawaniu nowego minerału zęba.

Jak myć zęby mleczne dziecku?

Mycie zębów pastą nie wystarcza. Konieczne jest też usuwanie gromadzącej się w buzi malucha płytki nazębnej, która zawiera miliardy bakterii powodujących próchnicę.

U małych dzieci stomatolodzy zalecają podstawową profilaktykę, czyli dwukrotne szczotkowanie zębów pastą z fluorem (rano i wieczorem bezpośrednio przed snem). Szczotkowanie powinno być wykonywane od pojawienia się pierwszego zęba w jamie ustnej dziecka. Do ósmego roku życia zęby dziecku powinni szczotkować rodzice/opiekunowie.

By zwiększyć przeciwpróchnicze działanie fluoru zawartego w paście, nie prosimy dziecka, by wypłukało usta, wystarczy wypluć nadmiar pasty po szczotkowaniu.

Ważne, by nie nałożyć jej zbyt dużo. Zgodnie z badaniami przeprowadzonymi w Polsce zbyt dużą ilość pasty do zębów nakłada 80 proc. opiekunów dzieci do drugiego roku życia i 75 proc. opiekunów dzieci w wieku dwóch-sześciu lat.

U dzieci w wieku poniżej dwóch lat ilość pasty nakładanej na szczoteczkę nie powinna być większa niż ziarno ryżu, a zalecana zawartość fluoru w paście dla takich maluchów to 500 ppm F.

Szczoteczka dla małych dzieci powinna być mała, z miękkim włosiem i mieć zaokrągloną główkę.

Zęby u małych dzieci najczęściej myjemy metodą Fonesa – włosie szczotki ustawia się prostopadle do długiej osi zębów, a następnie wykonuje się ruchy okrężne, oczyszczając powierzchnię zębów od strony języka i podniebienia. Na powierzchniach żujących wykonuje się ruchy delikatnego szorowania. Metoda ta polecana jest w uzębieniu mlecznym.

Szczotkowanie zębów zaczyna się około pierwszego roku życia. W tym okresie u dzieci wyrzynają się zęby boczne, które mają bruzdy i guzki. Takie zęby można dokładnie wyczyścić jedynie szczoteczką.

Jednak pielęgnację jamy ustnej trzeba rozpocząć już od pierwszych miesięcy życia dziecka. Zanim jeszcze maluchowi pokażą się zęby, trzeba regularnie oczyszczać błonę śluzową i wały dziąsłowe – codziennie wieczorem przed położeniem dziecka spać. Np. gazą zwilżoną przegotowaną wodą lub naparem z rumianku nawiniętą na palec wskazujący (przed zabiegiem myjemy ręce).

Próchnica lubi cukier

Wiadomo, że związkiem niezbędnym dla bakterii powodujących próchnicę są węglowodany ulegające w jamie ustnej fermentacji. Nadmiar cukrów prostych w diecie małych dzieci powoduje gwałtowne podwyższanie się kwasowości płytki nazębnej i demineralizację szkliwa.

Im częściej dziecko podjada bułkę, herbatniki czy biszkopty, tym bardziej wydłuża się czas utrzymywania pH w jamie ustnej poniżej krytycznego. W takich warunkach bakterie mogą dalej swobodnie produkować kwasy, które powodują ubytki. Udowodniono również, że znacznie bardziej próchnica częściej powstaje przez produkty zawierające sacharozę (cukier) i jednocześnie skrobię (np. słodka bułka) niż zawierające tylko cukier (np. lizaki). A także produkty mające w składzie cukry o odczynie kwaśnym, np. słodzone napoje gazowane lub soki owocowe.

Próchnica to przyczyna kompleksów

Zaniedbane zęby mleczne i próchnica oznaczają najczęściej kłopoty w przyszłości. Wbrew niektórym opiniom o zęby mleczne należy dbać, ponieważ od ich zdrowia zależy stan zdrowia kości żuchwy i całej szczęki, a w efekcie zależy od tego kondycja zębów stałych.

Z badania przeprowadzonego w 2020 r. przez Oral Health Foundation w Wielkiej Brytanii wynika, że niemal co piąte dziecko w wieku poniżej pięciu lat wyznało swoim rodzicom, że nie lubi swojego uśmiechu. Co więcej, prawie jedno na ośmioro miało złe sny dotyczące zdrowia swoich zębów. Z badań wynika także, że dzieci są ponad 10-krotnie bardziej narażone na koszmary senne dotyczące swoich zębów niż osoba dorosła.

Zaniedbane zęby to ryzyko kłopotów ortodontycznych, ponieważ zbyt wczesne usunięcie zębów mlecznych może powodować zaburzenia zgryzu u dziecka. A to z kolei pociąga za sobą nie tylko konsekwencje zdrowotne (nieprawidłowe żucie i trawienie), problemy z wymową, ale także tak dokuczliwe dla nastolatków kompleksy.

***

Skąd się biorą afty u dziecka

Przyczyną powstawania aft może być zła higiena jamy ustnej. To częsta dolegliwość wśród niemowląt, które zaczynają ząbkować. Maluchy, by złagodzić ból, wkładają do buzi różne przedmioty, które mogą powodować stany zapalne.

Afty to okrągłe, bolesne nadżerki lub owrzodzenia, które pojawiają się na wewnętrznej stronie policzków, na języku, wargach, dnie jamy ustnej i podniebieniu. Zazwyczaj pokryte są białym i twardym nalotem, który trudno usunąć. Są uciążliwe i bolesne.

Jeśli się już pojawią, najlepiej zwrócić się po poradę do stomatologa lub pediatry.

Więcej tematyki dziecięcej w serwisie Być Rodzicem

Życzysz sobie więcej zdrowia? Zapisz się na nasz newsletter

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.