Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Co to jest retinopatia cukrzycowa? Jaka jest jej przyczyna?

Cukrzyca jest zaliczana do chorób cywilizacyjnych i nazywana jest już epidemią. W Polsce według danych Głównego Urzędu Statystycznego z 2017 r. chorowało ponad 2,1 mln (7%) osób powyżej 15 roku życia. Każdego roku liczba ta wzrasta o około 400 tys. i szacuje się, że 25% osób nie wie o swojej chorobie. Nieprawidłowo leczona cukrzyca wiąże się z wieloma powikłaniami. Jednym z nich jest uszkodzenie obecnych i powstawanie nowych, patologicznych naczyń krwionośnych, które odżywiają siatkówkę. Proces ten prowadzi do krwawień i tworzenia się blizn na dnie oka, czyli retinopatii cukrzycowej.

Czym objawia się retinopatia cukrzycowa?

Początkowo choroba przebiega bezobjawowo, po jakimś czasie może powodować jednak: obniżenie ostrości wzroku czy pojawienie się „muszek” w polu widzenia. Konsekwencją późno wykrytej retinopatii cukrzycowej jest postępująca, nieodwracalna utrata wzroku. Powikłaniem retinopatii cukrzycowej może być też cukrzycowy obrzęk plamki, powodujący falowanie lub zakrzywienie obrazu, problemy z czytaniem, lub pojawianie się ciemnej plamy w centrum widzenia. Częstotliwość występowania retinopatii wzrasta wraz z czasem trwania cukrzycy, im dłuższy czas, tym bardziej prawdopodobne staje się wystąpienie zmian. Po 20 latach od zachorowania na cukrzycę większość pacjentów ma zmiany retinopatyczne na dnie oka, a u 30% osób prowadzą one do całkowitej utraty widzenia.

Jak zapobiec powikłaniom retinopatii cukrzycowej?

Monitorowanie stężenia glukozy i lipidów we krwi oraz ciśnienia tętniczego może pomóc zminimalizować ryzyko negatywnych skutków tych zaniedbań. Przewlekłe, utrzymujące się wysokie stężenie glukozy we krwi aż ośmiokrotnie zwiększa ryzyko retinopatii cukrzycowej. Niezwykle ważne w zapobieganiu retinopatii są także: monitorowanie wagi ciała, regularne ćwiczenia oraz rzucenie palenia. Istotne jest zrozumienie, że leczenie cukrzycy należy rozpocząć od razu po jej zdiagnozowaniu, by zapobiec jakimkolwiek powikłaniom. Według obecnych wytycznych każdy chory na cukrzycę powinien raz w roku poddać się badaniu dna oka w kierunku zmian retinopatycznych. Odpowiednio wcześnie podjęte leczenie zapewnia zachowanie widzenia u 95% pacjentów. Najczęstszą metodą leczenia retinopatii cukrzycowej jest laseroterapia, która zapobiega dalszym zmianom.

Na czym polega projekt Fundacji „Okulistyka 21” i kto może wziąć w nim udział?

Fundacja Wspierania Rozwoju Okulistyki „Okulistyka 21” w partnerstwie z Uniwersytetem Medycznym w Poznaniu w październiku 2019 roku rozpoczęła projekt pn. „Program profilaktyki retinopatii cukrzycowej w województwie wielkopolskim”, który jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej. Projekt zakłada w ciągu prawie 3 lat przebadanie 43 tys. osób. Badania przesiewowe wykonywane są w 15 poradniach diabetologicznych na terenie całej Wielkopolski. Są one skierowane do wszystkich osób z cukrzycą powyżej 18 roku życia, które w ciągu ostatniego roku nie miały wykonanego badania dna oka finansowanego z NFZ. Szacuje się, że w Wielkopolsce na cukrzycę choruje 110 tys. osób i dla wielu z nich udział w projekcie to jedyna okazja do wykrycia ewentualnej choroby.

Jakie są efekty programu profilaktyki retinopatii cukrzycowej?           

W ciągu pierwszych 5 miesięcy trwania projektu przebadano prawie 3800 osób. Najliczniejszą grupą wiekową (1480 pacjentów), były osoby pomiędzy 60, a 69 rokiem życia, a 80% wszystkich badanych to osoby powyżej 50 roku życia. Badaniu poddały się zaledwie 163 osoby poniżej 30 roku życia, u 110 z nich wykryto na dnie oka zmiany związane z retinopatią cukrzycową, stanowi to 67% wszystkich osób w tej grupie wiekowej. Może to oznaczać, że osoby młode pojawiają się w poradni diabetologicznej dopiero, gdy doświadczają powikłań związanych z cukrzycą.

 

Jak często występuje retinopatia cukrzycowa?

W przebadanej grupie u 33% (1244) pacjentów wykryto retinopatię. U aż 260 osób zdiagnozowano retinopatię cukrzycową zagrażającą utracie wzroku, co stanowi 21% osób u tych u których wykryto chorobę. Oznacza to, że co 5 osoba z retinopatią może w najbliższym czasie stracić wzrok. Powyższe dane wskazują, że pacjenci pomimo zagrożenia utraty wzroku nie kontrolują się u okulistów. Pozytywną informacją jest jednak fakt, że aż u 1342 osób nie stwierdzono zmian związanych z retinopatią cukrzycową, a u 984 osób, czyli 26% przebadanych wykryta retinopatia cukrzycowa ma charakter łagodny lub umiarkowany, co pozwala na wczesne podjęcie leczenia i zachowanie prawidłowego widzenia. Zauważono, że retinopatia cukrzycowa postępuje szczególnie szybko u osób w wieku od 50 do 80 lat, czyli tych które najczęściej stanowią pacjentów poradni diabetologicznych.

Jak retinopatia cukrzycowa wpływa na życie?

Wśród osób poniżej 65 roku życia, u których nie wykryto zmian o charakterze retinopatii cukrzycowej na dnie oka 59% badanych pracuje, a u osób w tym samym wieku z retinopatią cukrzycową zagrażającą utracie wzroku tylko 43% osób nadal jest czynnych zawodowo. Oznacza, to że często osoby z pogorszonym widzeniem z powodu retinopatii cukrzycowej nie są w stanie kontynuować dalszej pracy zawodowej. Wczesne wykrycie  choroby u osób pracujących pozwala na zahamowanie jej rozwoju, prawidłowe leczenie i możliwość pozostania na rynku pracy. Pracodawcy często nie chcą zatrudniać osób wymagających leczenia, ponieważ boją się związanej z tym nieobecności pracownika.

Fot. materiały promocyjne

Jak wygląda badanie dna oka?

Badanie w ramach projektu prowadzonego przez Fundację wykonywane jest przy użyciu specjalistycznego urządzenia - funduskamery, wykonującego zdjęcia dna oka. Nie wymaga ono zakraplania oczu, jest bezbolesne, bezinwazyjne i co bardzo istotne – w ramach projektu - bezpłatne. Uzyskane fotografie są wysyłane w celu diagnozy za pośrednictwem algorytmu sztucznej inteligencji. W ciągu kilku minut pacjent otrzymuje wynik, informujący czy występuje u niego retinopatia cukrzycowa, a jeśli tak, to poznaje on jej stopień zaawansowania.

Czy badanie jest wiarygodne?

Program prowadzony przez Fundację „Okulistyka 21” to największy tego typu projekt w Europie. Analiza zdjęć opiera się wyłącznie na sztucznej inteligencji. Oprogramowanie wykorzystywane w projekcie ma klasę IIb w systemie certyfikacji urządzeń medycznych w Unii Europejskiej, co oznacza, że może być wykorzystywane autonomicznie, czyli bez nadzoru lekarza. Czułość oprogramowania IDx-DR według opinii AOTMIT (Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji) mieści się w przedziale 91%-97%, natomiast swoistość w przedziale 84%-87%. Jest to jedyne obecnie oprogramowanie mające certyfikat FDA (Agencja Żywności i Leków) i jest dopuszczone w USA. Zatem jest to jedno z najbardziej wiarygodnych oprogramowań dostępnych w tej chwili do badań przesiewowych retinopatii cukrzycowej na świecie. Badanie przeprowadzane jest przez odpowiednio przeszkolone pielęgniarki pracujące w poradniach diabetologicznych i nie wymaga obecności lekarza, co pozwala na zwiększenie ilości przebadanych osób.

Fot. materiały promocyjne

Czy skrining może zastąpić pracę lekarza?

Skrining, czyli profilaktyczne badania przesiewowe  jest obecnie jednym z ważniejszych elementów profilaktyki zdrowotnej. Pozwala na selekcję pacjentów wybierając tych, którzy mają zmiany na dnie oka i powinni udać się na wizytę do okulisty. Skrining dna oka u osób z cukrzycą ma dwie główne zalety: po pierwsze zwiększa dostępność do badań, szczególnie w małych miejscowościach. Po drugie pozwala okulistom skupić się na pacjentach naprawdę wymagających pomocy, u których wstępnie stwierdzono już zmiany na dnie oka. W tradycyjnym modelu opieki, często nie ma możliwości na szybkie wykrycie nieprawidłowości. Pacjent zgłaszający się na wizytę do specjalisty najpierw czeka w kolejce na diagnozę, a następnie na leczenie. W jednej kolejce oczekują osoby, które nie mają jeszcze retinopatii cukrzycowej, jak i te, które mają już zmiany na dnie oka i nie powinny dłużej czekać. W tym czasie zmiany mogą postępować, a wręcz  może dojść do nieodwracalnych zmian chorobowych na dnie oka.

Czy cukrzycy mają świadomość zagrożenia jakie niesie retinopatia cukrzycowa?

Większa świadomość pacjenta prowadzi do przestrzegania zaleceń oraz zwiększa motywację do leczenia, dlatego projekt realizowany przez Fundację Wspierania Rozwoju Okulistyki ma również aspekt edukacyjny. Każda osoba przed rozpoczęciem badania wypełnia krótką ankietę sprawdzającą jego wiedzę na temat retinopatii cukrzycowej. Następnie ogląda film edukacyjny dotyczący niepokojących objawów okulistycznych i profilaktyki, która może zapobiec rozwojowi retinopatii, a także otrzymuje materiały edukacyjne. Po zakończonym badaniu pacjent wypełnia ankietę po raz drugi w celu weryfikacji wzrostu wiedzy dotyczącej retinopatii cukrzycowej. Z przeprowadzonej analizy udzielonych odpowiedzi pacjentów biorących udział w projekcie wynika, że ponad 65% badanych zwiększyło swoją wiedzę na temat retinopatii cukrzycowej. Wykazano w ten sposób, że świadomość cukrzyków na temat retinopatii cukrzycowej i konieczności regularnych badań dna oka jest obecnie bardzo niska.

Autor: Mgr inż. Aleksandra Lemanik, optometrystka (NO18331), Fundacja Wspierania Rozwoju Okulistyki „Okulistyka 21” Poznań

Po więcej informacji zapraszamy na strony internetowe:

www.retinopatiacukrzycowa.pl
www.facebook.com/okulistyka21
www.okulistyka21.pl

Życzysz sobie więcej zdrowia? Zapisz się na nasz newsletter

Artykuł otwarty w ramach bezpłatnego limitu

Wypróbuj prenumeratę cyfrową Wyborczej

Nieograniczony dostęp do serwisów informacyjnych, biznesowych,
lokalnych i wszystkich magazynów Wyborczej.