Kino kopane ma swoje 廝鏚這 w Chinach. A dok豉dnie w Hongkongu ju na pocz徠ku XX w. Zacz窸o si od popularnych powie軼i, chi雟kiego odpowiednika literackiej pulpy, kt鏎 zaczytywali si Amerykanie. Tylko 瞠 czytelnicy z Nowego Jorku poch豉niali historie o wymi皻ych detektywach, ci z Hongkongu za 篡li opowie軼iami o honorze i przygodach mistrz闚 sztuk walki w antycznych Chinach.

Wraz z narodzinami kina te tradycyjne powie軼i 鈍ietnie przyj窸y si na kinowych ekranach, w niemych filmach, kt鏎e precyzyjnie wymierzonym ciosem pi窷ci zawojowa造 chi雟ki rynek celuloidowy.

Od pocz徠ku niemal niepodzielnie w豉dali nim bracia Shaw. By這 ich trzech, zaczynali od produkcji teatralnych, ale nos kaza im zaj望 si kinem kung-fu i ju w 1925 r. za這篡li pierwsz firm produkcyjn. Walka o chi雟kich widz闚 by豉 za瘸rta, bracia Shaw o ich uwag rywalizowali z kilkoma studiami, ostatecznie jednak zwyci篹yli, a to dzi瘯i temu, 瞠 nie tylko produkowali filmy i je dystrybuowali, ale te otworzyli sie kin, kt鏎ych liczba w szczytowym okresie ich dzia豉lno軼i si璕a豉 200.

 

Japo雟ka inwazja i II wojna 鈍iatowa nieco spowolni造 braci, ale po wojnie szybko nadrobili straty. W Hongkongu otworzyli fili studia The Shaw Brothers i najwi瘯sze w闚czas studio filmowe na 鈍iecie - Movietown. Lata 60. by造 wi璚 dla rodze雟twa z這tym okresem i szybko zmonopolizowa這 ono rynek filmowy w Chinach.

To w豉郾ie wtedy bracia wyprodukowali takie hity jak: "Cesarzowa Yang Kuei Fei" (1962), "Napij si ze mn" (1966), "Jednor瘯i szermierz" (1967) i "Zemsta to z這te ostrze" (1969). Z ka盥 kolejn produkcj  popularyzowali kung-fu, a ich w豉dza na chi雟kim rynku wydawa豉 si niezachwiana. Tym bardziej 瞠 ich filmy zacz窸y odnosi te wielki sukces w USA, gdzie pokazywane by造 w ma造ch kinach i emitowane w telewizji.

 

Hollywood zakocha這 si w kinie kopanym, a obrotni bracia z Hongkongu mogli poklepywa si po plecach i liczy coraz wi瘯sze zyski. Bo na pytanie, jakie filmy lubi najbardziej, Run Run Shaw (g這wa rodzinnego biznesu) odpowiada: - Te, kt鏎e przynosz pieni康ze.

Wsp鏊nie z bra熤i wyprodukowa ich blisko tysi帷.

Kobiety kopi bardziej

Ale lata 70. to schy貫k ich rodzinnego imperium. Tak jak w klasycznych filmach kung-fu - na horyzoncie pojawi si m這dy wojownik, kt鏎y szybko przer鏀 mistrza. Studio The Shaw Brothers opu軼ili Raymond Chow i Leonard Ho, wzi璚i producenci, kt鏎zy zapragn瘭i pracowa na w豉sny rachunek. Za這篡li wi璚 wytw鏎ni Golden Harvest i w przeciwie雟twie do braci dawali swoim tw鏎com nie tylko lepsze stawki, ale te wolno嗆 artystyczn.

 

To zwabi這 m.in. Bruce'a Lee, kt鏎y odrzuci g這dowy kontrakt braci Shaw i zwi您a si z Golden Harvest, dzi瘯i kt鏎emu sta si legend kina i ambasadorem sztuk walki w Hollywood. W 1973 r. studio wyprodukowa這 globalny hit "Wej軼ie smoka" i ameryka雟kie szale雟two na punkcie kina kopanego zacz窸o si na serio.

Bruce Lee bez dw鏂h zda przetar szlaki innym. Przed swoj tragiczn 鄉ierci w 1973 r. (zmar w wieku 32 lat na obrz瘯 m霩gu) w czasie zdj耩 do "Wej軼ia smoka" uchyli drzwi Hollywood chi雟kim gwiazdom kina akcji. Wystarczy ju tylko delikatny kopniak, aby je otworzy. Jackie Chan, Jet Li, Michelle Yeoh i wielu innych skorzysta這 z okazji, a prawdziwa mania kung-fu zacz窸a si w latach 80., kiedy granice mi璠zy rynkiem chi雟kim a ameryka雟kim zupe軟ie si zatar造. Wraz z rosn帷 popularno軼i wypo篡czalni kaset wideo rocznie powstawa這 kilkaset produkcji przeznaczonych na ich p馧ki.

 

Kino kopane z Hongkongu zawsze lubi這 parytety, a kobieta w roli mistrza sztuk walki nie wywo造wa豉 u chi雟kich widz闚 zdziwienia. Kiedy James Bond wyg豉sza w latach 60. i 70. swoje seksistowskie uwagi, chi雟kie heroiny dokonywa造 cud闚 akrobacji i t逝k造 oprych闚, wcale nie potrzebuj帷 m瘰kiego wsparcia.

Lata 80. tylko umocni造 pozycj kobiet w 鈍iecie kina kopanego. Michelle Yeoh ("Wyznania gejszy", "Przyczajony tygrys, ukryty smok", "Jutro nie umiera nigdy") w 1983 r. wygra豉 wybory miss Malezji i od razu wpad豉 w oko Jackie'emu Chanowi, z kt鏎ym zagra豉 w reklamie. Zainteresowa這 si ni chi雟kie studio filmowe D&B i ju w 1985 r. by豉 baletnica gra豉 w swoim pierwszym filmie kung-fu. ㄠcznie w Hongkongu nakr璚i豉 ich blisko 20.

Jet Li, Bruce Lee i Bolo Yeung

Yeoh na ameryka雟kim rynku VHS nie mia豉 jednak szans w starciu z Cynthi Rothrock, kt鏎a na pocz徠ku lat 80. mia豉 na koncie pi耩 tytu堯w mistrzyni 鈍iata w sztukach walki. Rothrock, ameryka雟ka blondynka z ci篹k r瘯, zosta豉 odkryta w czasie zawod闚 karate i pojecha豉 do Hongkongu, aby zosta gwiazd.

Z Yeoh zagra造 razem w hitowym "Yes, Madame" z 1985 r. i cho to Yeoh by豉 gwiazd filmu, Rothrock szybko odebra豉 jej koron i w ci庵u kolejnych pi璚iu lat zagra豉 w blisko 20 produkcjach przeznaczonych na p馧ki VHS. W ka盥ej z nich udowadnia豉, 瞠 tytu造 mistrzyni sztuk walki nie bra造 si znik康. I cho jej filmom daleko by這 do finezji oryginalnego chi雟kiego kina kopanego, Rothrock cieszy豉 si s豉w a do po這wy lat 90., kiedy wszystkie gwiazdy kina akcji zaliczy造 bolesny upadek wraz ze schy趾iem wypo篡czalni wideo.

 

Hollywood przyjmowa這 mistrz闚 sztuk walki z Azji z otwartymi ramionami. Bruce Lee udowodni fabryce sn闚, 瞠 warto. Spory sukces, mimo 瞠 g堯wnie jako ekranowy czarny charakter, odni鏀 Bolo Yeung, kt鏎y wyst瘼owa z Lee w "Wej軼iu smoka", a prywatnie by jego uczniem. Yeung, kulturysta i mistrz sztuk walki, spuszcza 這mot m.in. Jeanowi-Claude'owi Van Damme'owi w "Krwawym sporcie" i "Podw鎩nym uderzeniu", a 陰cznie zagra w ponad 100 filmach.

Jet Li, gwiazda serii "Dawno temu w Chinach", zawojowa ameryka雟kie kino sensacyjne w 1998 r., po tym jak wyst徙i w czwartej cz窷ci "Zab鎩czej broni" u boku Mela Gibsona. Szybko sta si gwiazd pierwszego planu, m.in. w filmach "Romeo musi umrze", "Tylko jeden" i "Od ko造ski a po gr鏏".

 

Legend na miar Lee sta si Jackie Chan, chocia on jest akurat mistrzem kopanej farsy, a w USA 鈍ietnie odnalaz si g堯wnie w komediach sensacyjnych, w kt鏎ych jego akrobacje s niewyczerpanym 廝鏚貫m gag闚. Najpopularniejszy (i najlepiej zarabiaj帷y) aktor w Chinach za oceanem zagra m.in. w serii "Godziny szczytu", dw鏂h cz窷ciach "Kowboi z Szanghaju", wyst徙i te w remake'u hitu z lat 80. "Karate Kid".

Na ekranach kin szybkie ciosy rozdaje w豉郾ie Keanu Reeves, kt鏎y w "Johnie Wicku 3" gra 鄉ierciono郾 maszyn do zabijania maj帷 sztuki walki w ma造m palcu. Wygl康a na to, 瞠 zadomowi造 si one w Hollywood na dobre. Warto po prostu pami皻a, sk康 przysz造.