Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

TEKST NAPISANY PRZEZ CZYTELNIKÓW W RAMACH AKCJI "100 FIRM NA STULECIE"

Pierwsza elektroniczna maszyna licząca została uruchomiona i oddana do użytkowania w 1946 roku w USA – był to ENIAC. Lata 40. XX w. można określić jako fazę eksperymentalną w historii informatyki. W następnej dekadzie komputer staje się już produktem przemysłowym. W USA od 1951 r. seryjnie produkowane są UNIVAC 1 i IBM 701, a we Francji od roku 1952 BULL GAMMA 3.

W roku 1948 dyrektor Państwowego Instytutu Matematycznego zainicjował powołanie Grupy Aparatów Matematycznych, później przekształconej w Zakład Aparatów Matematycznych PAN w Warszawie.

Jesienią 1958 roku w Zakładzie Aparatów Matematycznych uruchomiono maszynę matematyczną XYZ wzorowaną na architekturze IBM 701. XYZ był modelem użytkowym dla kolejnych maszyn, które powstawały w następnych latach pod nazwą ZAM (skrót od Zakład Aparatów Matematycznych), także w utworzonym Instytucie Maszyn Matematycznych w Warszawie. Były to wykonania w kilku czy kilkunastu egzemplarzach – żadnego modelu nie udało się wprowadzić do produkcji przemysłowej.

W tym czasie powołano we Wrocławiu Społeczny Komitet Budowy Wrocławskiego Ośrodka Telewizyjnego. Komitet doprowadził do wybudowania na górze Ślęża telewizyjnej stacji przekaźnikowej. Mając na koncie to ważne osiągnięcie, Komitet skierował do wicepremiera memoriał dotyczący utworzenia we Wrocławiu fabryki odbiorników telewizyjnych. Inicjatywa społeczna była zaczynem narodzin ELWRO. Aktem erekcyjnym z 6 lutego 1959 roku powołano Wrocławskie Zakłady Elektroniczne T-21, które wkrótce przyjęły nazwę ELWRO - skrót od ELektronika WROcławska.

Fabryka początkowo produkowała podzespoły telewizyjne, ale rzeczywistym celem były komputery (wtedy maszyny cyfrowe) i automatyka przemysłowa. Ta śmiała wizja znalazła wykonawców, młodych inżynierów i matematyków.

Dla większości z nich ELWRO było pierwszym zakładem pracy. Przedsiębiorstwo skupiało część młodego, wykształconego pokolenia Polaków, którzy ukończyli studia na wrocławskich uczelniach albo zachęceni perspektywą rozwoju w nowej dziedzinie techniki przyjechali do Wrocławia.

Komputery pierwszej generacji - w technice lampowej

Uniwersalną Maszyną Cyfrową (UMC-1) opracowaną na Politechnice Warszawskiej  ELWRO zapoczątkowało przemysłową produkcję komputerów w Polsce. W latach 1963-64 przekazano do eksploatacji 25 egzemplarzy UMC-1.

Wcześniej, w latach 1960-61, ambitna młoda kadra ELWRO podjęła się opracowania komputerów własnej konstrukcji. Były nimi ODRA 1001 oraz ODRA 1002 - nazwa od rzeki płynącej przez Wrocław. Żadna z nich nie weszła do produkcji ze względu na niespełnienie warunków niezawodności.

Komputery drugiej generacji - technika tranzystorowa

Doświadczenia zdobyte podczas konstrukcji komputerów ODRA 1001 i ODRA 1002 zostały wykorzystane w kolejnej wersji rodziny ODRA. Model ODRA 1003 zbudowano w technice tranzystorowej już w 1962 roku i natychmiast wdrożono do produkcji. Kolejne komputery ODRA 1013, 1103, 1204 i 1304 były systematycznie ulepszane. Łącznie wyprodukowano ich 452 sztuki.

ODRA 1204 była jednym z najlepszych komputerów w krajach Europy Wschodniej i Środkowej w tym okresie w swojej klasie.

Dzięki zawarciu przez stronę polską umowy softwarowej z brytyjską firmą ICT (później ICL) o przekazaniu do ELWRO biblioteki oprogramowania komputerów serii ICT-1900 oraz opisów kodów komputera ICL 1904 zespół inżynierów i programistów ELWRO w oparciu o otrzymane oprogramowanie źródłowe zaprojektował w 1968 roku i wdrożył w 1969 do produkcji komputer ODRA 1304 akceptujący w pełni oprogramowanie ICT-1900. W tamtych czasach było to osiągnięcie unikatowe w skali światowej – przeniesienie oprogramowania systemowego na inny komputer było nienotowaną w świecie operacją.

Wszystkie komputery, UMC-1 i rodziny ODRA do wersji ODRY 1204, torowały rozwój informatyki w obszarach wymagających obliczeń naukowo-technicznych - w pracach badawczych, projektowych, na uczelniach, w instytutach, geodezji, meteorologii, pracując w kraju i poza granicami, m.in. w Poltegorze we Wrocławiu, w Akademii Górniczo Hutniczej w Krakowie, w obserwatorium na górze Elbrus, najwyższym szczycie Kaukazu, na Politechnice w Budapeszcie, w instytutach Akademii Nauk ZSRR w Nowosybirsku, na Uniwersytecie w Dacca w Bangladeszu czy na Uniwersytecie w Kairze.

Z kolei komputery ODRA 1304 i niebawem ODRA 1305 umożliwiały rozwój informatyki w obszarach wymagających przetwarzania danych w ośrodkach obliczeniowych, w wielu gałęziach gospodarki, takich jak przemysł wydobywczy, energetyczny, kolejnictwo, budownictwo, instytucje statystyczne, banki i innych. Niektóre z zagranicznych  instalacji ODRY 1304 to Komitet Nauki i Techniki w Hanoi w Wietnamie, Škoda Pilzno w Czechosłowacji czy Uniwersytet w Budapeszcie.

Komputery trzeciej generacji - technika układów scalonych

Linia ODRA 1300

Komputery linii ODRA trzeciej generacji ODRA 1305 i ODRA 1325 były z początkiem lat 70. XX w. niewątpliwie najlepszymi komputerami produkowanymi w krajach Europy Wschodniej i Środkowej. Charakteryzowała je bogata biblioteka oprogramowania przekazana przez ICL, a także szeroki zestaw urządzeń peryferyjnych – od czytnika i perforatora taśmy, czytnika kart, po drukarkę wierszową, pamięci taśmowe, dyskowe, multiplekser teleprzetwarzania, terminale lokalne i zdalne.

Ani w kraju, ani u sąsiadów nie było lepszego od ODRY 1305 komputera do przetwarzania danych o podobnej mocy obliczeniowej, komputera dobrze oprogramowanego użytkowo i produkowanego seryjnie. W tamtych czasach był to system o mocy obliczeniowej porównywalnej z niektórymi produktami niedostępnej wtedy serii IBM 370 (modele 145 i 155). ODRY 1305 były najbardziej popularnymi komputerami w zastosowaniach związanych z przetwarzaniem danych.

W latach 1973-86 wyprodukowano 432 zestawy ODRY 1305, z tego 48 zestawów wyeksportowano (ZSRR, Czechosłowacja, NRD, Węgry, Jugosławia).

Komputery ODRA 1305 znacząco wpłynęły na rozwój informatyki w Polsce, komputeryzując wiele instytucji statystycznych, ubezpieczeniowych, banki, uczelnie, urzędy, przedsiębiorstwa różnych branż, w tym budownictwa, kolejnictwa i ośrodki obliczeniowe w sektorze wydobywczym, energetycznym i innych.

Niektóre instalacje krajowe i zagraniczne to m.in. Huta Katowice, Zakłady Carl Zeiss Jena, kombinaty SHD Most, Škoda Pilzno i CKD Praga w Czechosłowacji, Zakłady Elektrosiła w Leningradzie i Instytut Fizyki Jądrowej w Nowosybirsku, firmy Elektroprimorje w Rijece i VELEBIT w Zagrzebiu, wschodnioberlińskie lotnisko Schönefeld.

Kolejnym komputerem z serii 1300, opracowanym w tym samym czasie co ODRA 1305 i opartym na podobnych podzespołach konstrukcyjnych, był mniejszy komputer ODRA 1325. Przeznaczony był na aplikacje operujące w czasie rzeczywistym, takie jak sterowanie procesami, w tym produkcyjnymi, technologicznymi. Przykładowe instalacje ODRY 1325 to: sterowanie w procesie produkcyjnym w Walcowni Huty w Nowej Hucie czy sterowanie w akceleratorach wiązkami elektronów w Instytucie Fizyki Jądrowej w Akademii Nauk ZSRR w Nowosybirsku.

W latach 1973-79 wyprodukowano 151 komputerów ODRA 1325, z czego 24 wyeksportowano (ZSRR, Czechosłowacja, NRD, Węgry).

Produkcja komputerów ODRA 1325 i ODRA 1305 była kontynuowana w wykonaniach specjalnych, mobilnych, spełniających wymagania militarne, jako komputery RODAN. RODAN 10 (do 1986 roku wyprodukowano 135 sztuk i wyeksportowano ok. 80 ) i RODAN 15 (w latach 1986-91 wyprodukowano i wyeksportowano 35 sztuk) eksploatowane były w zautomatyzowanych systemach rozpoznania radiolokacyjnego obiektów latających, kierowania ogniem i dowodzenia.

Przykłady zastosowania RODAN 10 (ODRA 1325 wykonanie specjalne): w systemie radiolokacji aktywnej opracowanym przez Przemysłowy Instytut Telekomunikacji w Warszawie dla Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej, w systemie radiolokacji pasywnej RAMONA opracowanym w TESLI Pardubice (Czechosłowacja) dla obrony powietrznej państw Układu Warszawskiego.

Przykłady zastosowania RODAN 15 (ODRA 1305 wykonanie specjalne): w systemie radiolokacji pasywnej TAMARA opracowanym w TESLI Pardubice dla obrony powietrznej państw Układu Warszawskiego.

Odbiorcą kilkudziesięciu zestawów był resort kolejnictwa, który ukierunkował swoje aplikacje na zestawy ODRA 1325 i ODRA 1305 instalowane sukcesywnie w regionalnych ośrodkach kolejowych. Przez kilkadziesiąt lat dwumaszynowe zestawy służyły nie tylko do zarządzania i optymalizacji taboru kolejowego, ale przede wszystkim do automatyzacji procesów przebiegających online na stacjach rozrządowych w największych nastawniach głównych węzłów kolejowych w kraju.

Komputery trzeciej generacji bardzo długo służyły użytkownikom.

W lipcu 2003 roku, po 28 latach użytkowania, wyłączony został z sieci zestaw ODRA 1305 we wrocławskim Hutmenie, zakładzie wytwórczym metali kolorowych, i przekazany do Muzeum Przemysłu i Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej na Dolnym Śląsku.

Dwa ostatnie zestawy ODRA 1305 były użytkowane przez ponad 30 lat w kolejnictwie.

Na stacji towarowej Wrocław Brochów 1 kwietnia 2010 roku zakończył pracę zestaw ODRA 1305, który służył przez ponad 30 lat do zdalnej inwentaryzacji składu i zestawiania pociągów towarowych.

Miesiąc później, 1 maja 2010 roku, w Ośrodku Informatyki na stacji PKP Lublin Tatary został oficjalnie wyłączony z użytkowania dwumaszynowy zestaw ODRY 1305 z teleprzetwarzaniem. Nastąpiło to po 34 latach trzyzmianowej pracy ciągłej na jednej z największych stacji rozrządowych dla ruchu towarowego PKP.

Bez wątpienia 34-letni okres funkcjonowania i eksploatacji zestawu komputera trzeciej generacji ODRA 1305 nie znajduje podobnego przykładu w informatyce i kwalifikuje się do odnotowania w Księdze rekordów Guinnessa.

Linia Jednolitego Systemu - RIAD

Pod koniec lat 60. XX w. zapadły decyzje o stworzeniu w ramach RWPG Jednolitego Systemu Maszyn Cyfrowych RIAD, a w rzeczywistości skopiowania wielu modeli komputerów i urządzeń zewnętrznych firmy IBM – wtedy przodującej na świecie.

Polska zobowiązała się opracować komputer oznaczony jako R-30. Zadanie to zlecone zostało Instytutowi Maszyn Matematycznych w Warszawie.

W listopadzie 1971 roku, decyzją Ministerstwa Przemysłu Maszynowego, w związku z opóźnieniem realizacji zadania, kontynuowanie prac przekazano do Ośrodka Badawczo Rozwojowego ELWRO. Podjęto wówczas w ELWRO decyzje o równoległym rozwoju i produkcji obu linii komputerów - ODRA i RIAD. Elwrowska wersja R-30 została pod koniec 1973 roku zatwierdzona jako R-32.

W porównaniu szybkości obliczeń różnych komputerów systemu RIAD: R-20 (z Mińska), R-30 (z Erywania), R-32 (z ELWRO), R-40 (z NRD), przeprowadzonym w Brnie podczas targów w 1974 roku, elwrowski R-32 najszybciej (w siedem sekund) wykonywał jeden milion operacji.

Od 1973 roku do końca 1986 r. zainstalowano 160 zestawów u odbiorców krajowych i 15 zestawów za granicą - w Czechosłowacji, na Węgrzech i w Jugosławii. Zwraca uwagę brak zamówień z ZSRR, mimo że R-32 przewyższał parametrami inne RIADY.

Niektóre instalacje krajowe i zagraniczne zestawów R-32 to: w ośrodkach obliczeniowych Narodowego Banku Polskiego, w Fabryce Samochodów Małolitrażowych w Tychach, w CKD Praga, Fabryka Samochodów Škoda Pilzno, w MAV Zahony na Węgrzech czy w ośrodku obliczeniowym węgierskiego ZUS-u w Budapeszcie oraz w firmie VELEBIT Zagrzeb.

Nowy komputer R-34 zrealizowany w technice układów scalonych wyższego poziomu średniej skali integracji (MSI), programowo zgodny z rodziną komputerów IBM 370, stanowił centralną jednostkę przetwarzającą systemu EC-1034 do przetwarzania danych o dużej mocy obliczeniowej. Od 1986 roku do 1991 włącznie wyprodukowano 106 sztuk R-34, z czego 72 zestawy zainstalowano u odbiorców krajowych, a 34 zestawy poza granicami kraju - w Czechosłowacji, ZSRR i Korei Północnej. W 1991 roku wyprodukowano ostatnie trzy sztuki komputerów R-34.

Opracowany w Instytucie KSAiP i oferowany przez Biuro Generalnych Dostaw ELWRO już w połowie 1988 roku program symulujący ODRĘ 1305 na komputerze R-34 umożliwił przeniesienie zasobów wytworzonych w systemie ODRA 1305 na dostępny z bieżącej produkcji ELWRO komputer R-34. Wieloletni użytkownicy systemu ODRA 1305, posiadający duże zbiory archiwalne, programy, aplikacje i eksploatujący wysłużone już komputery ODRA 1305, po zmianie komputera na R-34 i po zainstalowaniu na nim programu emulującego ODRĘ 1305 mogli nadal korzystać ze zbiorów, programów, aplikacji przeniesionych z ODRY 1305.

Można przyjąć, że ODRA 1305 dzięki emulatorowi uzyskała drugie życie po swojej  śmierci produkcyjnej.

Znaczącym sukcesem ELWRO było opracowanie konstrukcji i wytwarzanie seryjne procesora teleprzetwarzania PTD o nazwie TELE-JS do współpracy z wszystkimi modelami komputerów linii RIAD i jako kompatybilny z systemem IBM 3705 mógł również współpracować z komputerami IBM 360 i IBM 370. W konstrukcji PTD wykorzystano wiele rozwiązań sprawdzonych już w komputerze R-32. PTD wszedł do produkcji w 1980 roku. Był on produkowanym w ELWRO procesorem w największej ilości – produkowano go do 1990 roku. W tym okresie wyprodukowano 1044 egzemplarze, z czego ponad 800 zostało wyeksportowanych - do ZSRR, NRD, Czechosłowacji, na Węgry, do Jugosławii, na Kubę i do Mongolii.

Za jedno z najcenniejszych osiągnięć ELWRO uznawane jest upowszechnienie z korzystania z komputerów przez ponad milion uczniów, którzy korzystali w kilku tysiącach szkół ze szkolnych mikrokomputerów ELWRO 800 Junior (niezależnie od konstrukcji, produkcji i kompletacji zestawów dużych komputerów ELWRO było w latach 80. XX w. producentem mikrokomputerów) pod kierunkiem tysięcy nauczycieli.

Użytkowanie przez odbiorców komputerów linii ODRA oraz Jednolitego Systemu R-32 i R-34, a także systemów teleprzetwarzania było wsparte solidnymi szkoleniami w ELWRO, którego ośrodek szkoleniowy przeszkolił wiele tysięcy osób z oprogramowania i eksploatacji komputerów.

Inne produkty elektroniczne

W powszechnej świadomości ELWRO kojarzy się z komputerami. W swej ponadczterdziestoletniej historii produkowało również inne urządzenia elektroniczne. Do nich należała m.in. elektroniczna aparatura kontrolno-pomiarowa, elektroniczna automatyka przemysłowa, kalkulatory, a także inne tzw. wyroby rynkowe.

1) Elektroniczna aparatura kontrolno-pomiarowa

W 1976 roku, w okresie prosperity ELWRO, została podjęta decyzja o integracji wrocławskiego przemysłu elektronicznego, której celem było utworzenie silnego ośrodka rozwoju i produkcji komputerowych systemów automatyki i pomiarów. Ta integracja wpłynęła stymulująco na prace badawczo-konstrukcyjne nad aparaturą pomiarową prowadzone najpierw w OBR ELWRO, a od 1977 roku w nowo utworzonym Instytucie Komputerowych Systemów Automatyki i Pomiarów (IKSAiP).

Uruchomiono produkcję szerokiego asortymentu aparatury pomiarowej, w tym aparatury kontrolno-pomiarowej, dla potrzeb ochrony środowiska. ELWRO było jedynym krajowym producentem podstawowej aparatury do analiz cieczy. Oprócz licencyjnych pehametrów produkowano nowoczesne konduktometry, tlenomierze, monitory jakości wody. Była to nowa generacja przyrządów mikroprocesorowych.

Równolegle rozwijano kompleksowe terenowe badania jakości wód i ścieków. W tym celu opracowano mobilne „Mikrolaboratorium badania wód” AW-11 na bazie samochodu dostawczego NYSA oraz przyczepy kempingowej N132. Był to zestaw aparatury kontrolno-pomiarowej i sprzętu analitycznego przeznaczonego do prowadzenia pomiarów i oznaczeń w dowolnych warunkach terenowych w samochodzie lub bezpośrednio w zbiorniku wodnym. Mikrolaboratorium to przeznaczone było do szybkiej terenowej kontroli stanu i składu wód pitnych, powierzchniowych, przemysłowych, odpływowych i ścieków przez automatyczny pomiar podstawowych wielkości fizykochemicznych. Wykorzystywane było przez służby ochrony środowiska, zakłady przemysłowe, stacje uzdatniania wody, biura projektowe zajmujące się gospodarką wodną, służby zaopatrzenia rolnictwa w wodę oraz jednostki naukowo-badawcze. To unikalne mobilne laboratorium kontroli wód zostało w 1978 roku wyróżnione złotym medalem na Międzynarodowych Targach Technicznych w Zagrzebiu. W 1979 roku rozpoczęto bardzo opłacalną produkcję mikrolaboratoriów w przeważającej części przeznaczaną na eksport. Ponad tysiąc tych laboratoriów zostało sprzedanych do krajów Europy Wschodniej, głównie do ZSRR.

W drugiej połowie lat 70. XX w. rozpoczęto prace nad stacjonarnymi systemami ciągłego monitorowania zanieczyszczeń wód. W roku 1977 wykonano prototyp monitora jakości wody Aquamer 52, który zainstalowano we wrocławskim Oddziale Instytutu Ochrony Środowiska (do ciągłej kontroli zanieczyszczeń Odry). W 1978 roku uruchomiono produkcję tego monitora. Ośrodek wrocławski był w tym okresie wiodącym w zakresie rozwoju i produkcji aparatury, a także systemów dla potrzeb ochrony środowiska.

2) Elektroniczna automatyka

Automatyka wrocławska miała swój początek w ELWRO. Następnie była kontynuowana i rozwijana w odrębnych strukturach organizacyjnych, a mianowicie w PIAP, ELAM, ELPO-EUREKA, ELMAT i OBR-ELMAT. W 1976 roku tematyka automatyki na powrót znalazła swoje miejsce w ELWRO, kiedy to utworzono Centrum Komputerowych Systemów Automatyki i Pomiarów (CKSAiP) z połączenia WZE MERA-ELWRO i Wrocławskiego Przedsiębiorstwa Automatyki Elektronicznej MERA-ELMAT. Rozszerzenie dotychczasowego asortymentu produkcji o elektroniczną automatykę – a także aparaturę pomiarową – miało istotny wpływ na wzbogacenie technologii procesów produkcyjnych, a jednocześnie stwarzało optymalne warunki dla implementacji techniki komputerowej do systemów automatyki i pomiarów. W ciągu niewielu lat w obu tych dziedzinach ELWRO osiągnęło sukcesy produkcyjne, choć nie tak spektakularne jak w przypadku komputerów.

W obszarze automatyki elektronicznej specjalnością ELWRO były elektroniczne regulatory procesów wolnozmiennych typu ERT, system elementów automatyki elektronicznej URS i system elementów automatyki analogowej INTELEKTRAN. Za opracowanie systemu INTELEKTRAN zespołowi została przyznana w 1976 roku nagroda państwowa II stopnia. W latach 1978-79 opracowano System Telemechaniki Cyfrowej BUSZ-M, który znajdował zastosowanie w kolejnictwie, energetyce, górnictwie, gospodarce komunalnej i ochronie środowiska. W tym czasie opracowywano też komputerowe systemy Centralnej Rejestracji i Sterowania procesami technologicznymi. Pilotowy system sterowania maszyną papierniczą MP4 został zainstalowany w 1978 roku w Kombinacie Celulozowo-Papierniczym w Świeciu.

3) Kalkulatory  elektroniczne

Z początkiem lat 70. XX w. ELWRO podjęło poszukiwania na świecie firm skłonnych do sprzedaży Polsce licencji lub know-how na produkcję kalkulatorów. Wstępne rozpoznanie wskazało, że mogą to być firmy japońskie. W czerwcu 1971 roku delegacja ELWRO wyjechała do Japonii, gdzie z firmą BUSICOM  podpisała kontrakt na dostawę 5000 kompletów podzespołów kalkulatorów. Kontrakt obejmował też dokumentację i know-how na technologię produkcji kalkulatora, który w ELWRO miał być produkowany pod nazwą ELWRO 105-L. Kontrakt zapewniał również szkolenie w Japonii elwrowskich specjalistów. Tak zaczęła się współpraca ELWRO z firmami japońskimi, która trwała dobrych kilka lat. Podpisany kontrakt umożliwiał już w następnych partiach kalkulatorów wprowadzanie podzespołów polskiej produkcji oraz elwrowskich technologii. To powodowało, że udział elementów importowanych z Japonii malał. Te kalkulatory wytwarzane były już pod nazwą ELWRO 105-LN, a ich cena też malała.

Zapotrzebowanie w kraju na kalkulatory elektroniczne, nawet tylko 4-działaniowe, było ogromne. Z roku na rok ich produkcja wzrastała, ograniczała je jedynie wielkość środków dewizowych, które można było na nie przeznaczać.

W lutym 1973 roku Biuro Handlu Zagranicznego ELWRO podpisało z japońską firmą RICOH kontrakt na dostawę kalkulatora z drukarką mechaniczną w ilości 5000 kompletów podzespołów do montażu kalkulatorów w ELWRO. Podpisano też umowę licencyjną na samą drukarkę do tego kalkulatora. W ELWRO kalkulator ten był produkowany pod nazwą ELWRO 255L. Opanowanie technologii produkcji kalkulatorów ELWRO 105LN i ELWRO 255L dało wiedzę, a także impuls, do podejmowania już od 1974 roku własnych opracowań konstrukcyjnych kalkulatorów linii 100 (biurkowych), a następnie nowej linii 400 – kalkulatorów kieszonkowych. Wszystkie te nowe konstrukcje były oparte na układach scalonych dużej skali integracji (LSI). W 1978 roku świętowano wyprodukowanie stutysięcznego kalkulatora kieszonkowego z linii 400. W latach 1971-79 wyprodukowano łącznie ponad 250 tys. sztuk wszystkich typów kalkulatorów. Produkcję kontynuowano także w kolejnych latach.

Inne wyroby elektroniczne produkowane przez ELWRO to także m.in. gra telewizyjna RVG-10 czy organy elektroniczne „ELWIRKA” przeznaczone dla dzieci.

Zmiany w latach 80.

Struktura asortymentowa produkowanych wyrobów w latach 80. XX w. zmieniała się - udział dużych komputerów i urządzeń zewnętrznych w sprzedaży ogółem z upływem lat malał i pod koniec lat 80. XX w. stanowił zaledwie 12 proc. W zmienionej strukturze asortymentowej największy udział w sprzedaży i eksporcie miały nowe grupy wyrobów: mikrokomputery i podsystemy teleprzetwarzania z procesorami PDT.

Własne Biuro Handlu Zagranicznego i rozwinięta sieć handlowa (delegatury, przedstawicielstwa) oraz serwisowa w krajach Europy Wschodniej i Środkowej, a także aktywna działalność promocyjna (udział w licznych międzynarodowych targach, wystawach, organizowanie sympozjów i konferencji) przyczyniały się do poprawy wyników eksportowych. Wyroby ELWRO w 1989 roku eksportowane były do 16 krajów Europy Wschodniej, Środkowej i Zachodniej, na Kubę, do Chin, Indii, Turcji i Iraku. Udział sprzedaży eksportowej miał znaczący wpływ na wyniki finansowe ELWRO. Na koniec 1989 roku w ELWRO (bez Instytutu) zatrudnionych było 4459 osób.

W trudnym okresie lat 80. XX w. mimo stanu wojennego, restrykcji zachodnich, importowych barier COCOM-u ELWRO utrzymało, a nawet umocniło swoją znaczącą pozycję na rynku krajowym i na rynkach Europy Wschodniej i Środkowej.

Próba transformacji i schyłek ELWRO

Dziś ELWRO fizycznie nie istnieje. Podjęta w latach 1989-90 próba przekształcenia firmy w spółkę akcyjną z udziałem inwestorów zagranicznych nie zakończyła się powodzeniem. Rada pracownicza uchyliła pierwotnie wyrażoną zgodę na przekształcenie ELWRO w spółkę. Po upływie trzech lat dokonany został akt przekształcenia. 23 września 1993 roku skarb państwa zbył 80 proc. akcji  ELWRO SA na rzecz firmy SIMENS AG. Taka prywatyzacja nie była dla ELWRO korzystna. Nastąpiła wyprzedaż majątku i redukcja zatrudnienia. W lutym 2000 roku SIEMENS AG sprzedał akcje ELWRO SA amerykańskiej firmie TELECT HOLDING Inc. Nowy właściciel zmienił nazwę na TELECT Polska SA. 26 maja 2000 roku Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabryczna wykreślił z rejestru Zakłady Elektroniczne ELWRO SA.

Znaczenie ELWRO dla polskiej informatyki

W latach 60. ubiegłego wieku ELWRO było już uznanym liderem w produkcji komputerów nie tylko w Polsce, ale także w krajach Europy Środkowej i Wschodniej, utrzymując tę pozycję w następnych dziesięcioleciach.

ELWRO posiadające znaczącą pozycję producenta komputerów w krajach Europy Środkowej i Wschodniej było jednym z największych i najnowocześniejszych zakładów przemysłowych nie tylko we Wrocławiu, ale w całej Polsce. Przedsiębiorstwo od początku istnienia dynamikę rozwoju, osiągnięcia, pozycję w kraju i za granicą w każdym obszarze działalności (badawczo-rozwojowym, produkcyjnym, projektowym, handlowym, usługowym: serwis, szkolenia, generalne dostawy) zawdzięczało wykwalifikowanej, specjalistycznej kadrze fachowców różnych dziedzin (komputerowej, automatyki elektronicznej, aparatury kontrolno-pomiarowej). To pracownicy – ich zaangażowanie, ambicje, pasja twórcza, wiedza – stali za sukcesami firmy.

Seria ODRA-1300 stała się podstawą informatyzacji instytucji, przedsiębiorstw i całych branż gospodarki polskiej. Równolegle z produkcją serii ODRA-1300 ELWRO przejmuje, projektuje i uruchamia produkcję komputerów jednolitego systemu – w wykonaniu elwrowskim będzie to R-32, potem R-34. Ich nowoczesne konstrukcje okazywały się najlepsze w porównaniu z innymi przedstawicielami tej serii komputerów. Znaczącym sukcesem ELWRO okazuje się także opracowanie konstrukcji i wytwarzanie procesora teleprzetwarzania.

Niezależnie od konstrukcji dużych komputerów, ich produkcji i kompletacji ELWRO było producentem mikrokomputerów, w tym szkolnego ELWRO 800 Junior, oraz systemów automatyki przemysłowej i aparatury kontrolno-pomiarowej, a także kalkulatorów biurowych i osobistych. Szkolne mikrokomputery ELWRO 800 Junior otrzymało kilka tysięcy szkół, przeszkolono liczne grono nauczycieli, a dzięki klasom komputerowym zapoznało się z informatyką ponad milion polskich uczniów.

To należy uznać za jedno z najcenniejszych osiągnięć Zakładów upowszechniające korzystanie z komputerów. ELWRO wniosło niepodważalny, znaczący wkład w rozwój informatyki w Polsce w drugiej połowie XX w. Konstruowane i produkowane w ELWRO komputery informatyzowały instytucje, przedsiębiorstwa i całe branże gospodarki w Polsce.

Wrocławskie Zakłady Elektroniczne ELWRO godnie zasłużyły się polskiej gospodarce, nauce i informatyce. Warto i należy o tym pamiętać.

ELWRO nadal istnieje w przestrzeni publicznej i świadomości niezwykle emocjonalnie związanych ze swoją firmą jej pracowników. Założyli oni strony internetowe www.elwrowcy.pl i www.elwro.info.pl. W tej pierwszej, w dziesiątkach wpisów, wspomnieniach, artykułach, dyskusjach, prezentacjach, można odczytać treści przepojone osiągnięciami, wielkim sentymentem i żalem po firmie, przeplatane powtarzającymi się pytaniami: dlaczego nie ma już ELWRO? Czy tak musiało się stać?

W powstałej w 2017 r. monografii o ELWRO zawarta jest pełna wiedza o tej firmie, jej dokonaniach i autorach tych dokonań.

Historyczne znaczenie i zasługi ELWRO dla Wrocławia, ogromny wkład wniesiony w rozwój elektroniki i informatyki w Polsce, mimo że przedsiębiorstwo już nie istnieje, zostały na trwale zachowane w pamięci wrocławian, a staraniem Społecznego Komitetu Upamiętnienia ELWRO skwer u zbiegu ulic Ostrowskiego i Grabiszyńskiej uchwałą Rady Miejskiej Wrocławia nazwano skwerem ELWRO i odsłonięto tam w 2015 r. obelisk upamiętniający ELWRO z napisami: „Polskie komputery rodziły się w ELWRO” oraz „Komputery ODRA konstruowane i produkowane w Elwro utorowały rozwój informatyki w Polsce".

100 firm na stulecie100 firm na stulecie Grzegorz Kubicki

AKCJA "WYBORCZEJ" - 100 FIRM NA STULECIE

Historia niepodległej Polski to także historia jej rozwoju ekonomicznego. Mamy mnóstwo firm, które – nawet w PRL-u – osiągnęły sukces, stały się marką. Chcemy o nich opowiedzieć, celebrując stulecie niepodległości.

POZOSTAŁE TEKSTY NA wyborcza.pl/100firm

Artykuł otwarty w ramach bezpłatnego limitu

Wypróbuj prenumeratę cyfrową Wyborczej

Nieograniczony dostęp do serwisów informacyjnych, biznesowych,
lokalnych i wszystkich magazynów Wyborczej.