Kolejna ods這na Akademii Opowie軼i: "Nieznani bohaterowie naszej niepodleg這軼i"

AKCJA "Nieznani bohaterowie naszej niepodleg這軼i"

Nie kombinuj, nie przerywaj, pisz prosto [PORADNIK CEZAREGO xZAREWICZA]

Dla m這dszych bia這stoczan Bia堯wna to tylko patronka ulicy, na kt鏎ej lecz po豉ma鎍闚 (chyba ka盥y w swoim 篡ciu odwiedzi ulokowan na tej ulicy miejsk poradni ortopedyczno-urazow).

Ale dla starszych mieszka鎍闚 Bia貫gostoku to cicha bohaterka. Miejska Si豉czka. Albo – jak kto woli – Doktor Judym w sp鏚nicy. By przeforsowa wiele spraw, musia豉 by jednocze郾ie delikatna, twarda jak stal i kompetentna. I cho s這wo „niez這mna” przez lata sta這 si jednym z tych wy鈍iechtanych frazes闚, kt鏎e tr帷 patosem, to jednak nie da si od tego okre郵enia uciec: Irena Bia堯wna taka w豉郾ie by豉.

Czy to przed wojn w bolszewickiej Rosji, czy w piwnicach bia這stockiego gestapo w czasie okupacji, czy w kilku obozach koncentracyjnych, czy wreszcie zn闚 w powojennym Bia造mstoku, kt鏎y podnosi si z ruin i wszystko w nim trzeba organizowa od podstaw. M.in. po這積ictwo, system opieki nad umieraj帷ymi niemowl皻ami, dzie熤i i matkami.

Wn皻rze domu doktor Ireny Bia堯wnyWn皻rze domu doktor Ireny Bia堯wny PIOTR SAWICKI

Rodzina Bia造ch decyduje

Ale nim Irena na swoje miejsce na ziemi wybierze Bia造stok, 27 lat wcze郾iej, w 1900 roku, przychodzi na 鈍iat kilka tysi璚y dalej kilometr闚 na Wsch鏚 – w Carycynie (obecnie Wo貪ograd). Rodzice to polscy inteligenci, kt鏎zy zdecydowali si wyjecha a tam w poszukiwaniu pracy. Ojciec, J霩ef Bia造, jest in篡nierem kolejnictwa, matka – Kazimiera z Kobyli雟kich – nauczycielk i spo貫czniczk. Irena rodzi si jako jedno z pi璚iorga dzieci.

Gdy w Europie ko鎍zy si pierwsza wojna 鈍iatowa, Irena pisze matur w Jelcu (闚czesna gubernia or這wska) i zaczyna prac jako przedszkolanka. Gdy na Kresach zaczyna si wojna polsko-bolszewicka, a Polacy broni niepodleg這軼i, w 1920 roku Irena wst瘼uje na Wydzia Lekarski Uniwersytetu w Worone簑.

Ale rodzina Bia造ch si decyduje: wracamy do Polski. I wracaj – w sierpniu 1921 roku.

Irena postanawia zamieszka w Warszawie. Zaczyna studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego i w豉軼iwie od pocz徠ku wie (mo瞠 bycie przedszkolank przez p馧tora roku mia這 znaczenie?): chce si skupi na pediatrii. Jest tak ch這nna wiedzy, zaanga穎wana i nieustaj帷o pewna swojej decyzji, 瞠 jeszcze b璠帷 na studiach, na IV roku, prowadzi studenckie ko這 pediatryczne w klinice kierowanej przez prof. Mieczys豉wa Micha這wicza.

Nic dziwnego, 瞠 tak studentk na uczelni zapami皻ano. I miano co do niej plany. A jednak Bia堯wna, ju z dyplomem doktora wszech nauk lekarskich, uzyskanym w 1927 roku, wie, co chce dalej robi. Decyduje si zamieszka w Bia造mstoku.

– Nie skorzysta豉 z propozycji pracy na uczelni – podkre郵aj Mieczys豉w Sopek i Magdalena Szkudlarek, doktorzy nauk medycznych zwi您ani z Uniwersytetem Medycznym w Bia造mstoku, kt鏎zy przypominali Iren Bia堯wn w Medyku Bia這stockim z kwietnia 2012.

Lekarka mog豉 zosta w stolicy, wybra豉 jednak prac w prowincjonalnym mie軼ie. I pozosta豉 mu wierna do ko鎍a 篡cia.

Dwie odwa積e kobiety

Jest rok 1927, Bia堯wna ma lat 27. I powoli, mozolnie, wr璚z od podstaw zaczyna swoj prac lekarza w mie軼ie. Pracuje w szko豉ch podstawowych. W tzw. stacjach opieki nad niemowl皻ami. Jako wolontariuszka w szpitalu miejskim im. 鈍. Rocha. Jako organizatorka letnich kolonii dla dzieci z rodzin biednych i patologicznych. Sprawdza, w jakich warunkach 篡j, stara si pom鏂. Najwi瘯sz biedot leczy za darmo, daj帷 jeszcze pieni康ze na wykupienie lek闚.

Na 9 miesi璚y przed wybuchem II wojny 鈍iatowej zaczyna pracowa jako lekarz pediatra w Ubezpieczalni Spo貫cznej w Bia造mstoku. Zawsze we w豉軼iwym miejscu, zawsze na posterunku. W豉軼iwie to nigdy z niego nie zesz豉.

Kampania wrze郾iowa: to pod jej opiek w Bia造mstoku i okolicach funkcjonuj punkty opatrunkowe PCK dla rannych mieszka鎍闚 i 穎軟ierzy.

Wkroczenie Sowiet闚 i ich „porz康ki” w mie軼ie: Bia堯wna prowadzi oddzia dzieci璚y w szpitalu przy ul. Fabrycznej.

AKCJA "Nieznani bohaterowie naszej niepodleg這軼i"

Bia造stok zajmuj Niemcy i tworz getto: Bia堯wna wraz z innymi lekarzami ewakuuje chore dzieci na ul. Warszawsk – szpital przy Fabrycznej znalaz si na terenie getta.

Okupacja niemiecka: Bia堯wna wraz dr Ann Ellert staraj si jak mog, by zapewni opiek i leczenie wszystkim dzieciom, kt鏎e tam trafi: polskim, 篡dowskim, i dzieciom obywateli ZSRR, kt鏎e zgubi造 si podczas wojennej zawieruchy.

Obie kobiety wykazuj si wielk odwag: przy szpitalu nielegalnie tworz zak豉d opieku鎍zy dla maluch闚, w kt鏎ym ukrywaj dzieci 篡dowskie. Dla dzieci powy瞠j trzech lat tworz drugi, przy Sitarskiej. Jak daj rad? Nie wiadomo.

Nieistniej帷y dom doktor Bia堯wny przy 鈍. RochaNieistniej帷y dom doktor Bia堯wny przy 鈍. Rocha PIOTR SAWICKI

Pomaga wsz璠zie

Ale Bia堯wnej to nie wystarcza. Anga簑je si w konspiracj, wsp馧pracuje z AK. Przyjmuje pseudonim „Bronka”. Tu te korzystaj z jej zdolno軼i przyw鏚czych – jest szefow Wojskowej S逝瘺y Kobiet w Sztabie Obwodu AK w Bia造mstoku.

Niestety, gestapo wpada na trop siatki w marcu 1942 roku. Jak szacuje Eugeniusz Bernacki w „Bia這stocczy幡ie” z 1994 roku – aresztowano w闚czas kilkadziesi徠 os鏏, z kt鏎ych rozstrzelano oko這 60 os鏏. Bia堯wna znalaz豉 si w鈔鏚 nielicznych, kt鏎ym uda這 prze篡. Siedzi pi耩 miesi璚y w piwnicach bia這stockiego gestapo, potem trafia do miejscowego wi瞛ienia.

Nie kombinuj, nie przerywaj, pisz prosto [PORADNIK CEZAREGO xZAREWICZA]

I tu te dzia豉. Razem z innymi osadzonymi lekarzami leczy, na ile mo瞠, chorych wsp馧wi篥ni闚. Nie wiadomo, jak to robi – bez 鈔odk闚, w kiepskich warunkach – ale opanuje epidemi duru plamistego. Sama b璠帷 chor.

Najgorsze jednak przed ni – lekark wywo膨 do obozu koncentracyjnego. Najpierw Brzezinka. Potem Ravensbrück, Gross Rosen i Neunbrandenburg.

Nie za豉muje si, pomaga wsp馧wi篥niom, szczeg鏊nie matkom z ma造mi dzie熤i. I zn闚 dzia豉. To m.in. dzi瘯i jej staraniom w Birkenau wydzielony zostaje barak szpitalny dla chorych dzieci, kt鏎e dostaj dodatkowe porcje 篡wno軼iowe.

Wn皻rze domu doktor Ireny Bia堯wnyWn皻rze domu doktor Ireny Bia堯wny PIOTR SAWICKI

Hart i dobro

W publikacji „Lekarze – wi篥niowie w Auschwitz-Birkenau” Zdzis豉w Ryn wylicza kilkana軼ie lekarek wi篥niarek, kt鏎e „w historii lecznictwa polskiego zapisa造 si z這tymi zg這skami”. W鈔鏚 nich – Iren Bia堯wn.

– Wszystkie z nara瘸niem 篡cia zmienia造 dokumentacj lekarsk, fa連zowa造 rozpoznania, zmienia造 daty przybycia do obozu i na rewir, przenosi造 l瞠j chore z bloku na blok, by w ten spos鏏 zamaskowa d逝gi pobyt w szpitalu, a wszystko po to, by chroni wi篥niarki przed selekcj. Wykazywa造 przy tym odwag i pomys這wo嗆 – pisze Ryn.

A o bia這stockiej lekarce dopowiada jeszcze: – Irenie Bia堯wnie uda這 si wyreklamowa od selekcji wiele wi篥niarek, w鈔鏚 nich 砰d闚k, dentystk o nazwisku Mazo. Bez reszty po鈍i璚i豉 si chorym, szczeg鏊nie dzieciom, wykaza豉 niezwyk造 hart, niez這mny charakter, imponuj帷 postaw, odwag, zaradno嗆, dobro. W ratowaniu chorych ucieka豉 si do najwymy郵niejszych wybieg闚.

Bia堯wnie wyleczenie i 篡cie zawdzi璚za m.in. Tamara Faszczewska z podlaskich Folwark闚 Tylwickich, kt鏎a do obozu w Birkenau trafi豉 wraz z matk Olg Repnik i siostr Lidk. O ich prze篡ciach c鏎ka pani Tamary Irena Ro磬o opowiedzia豉 dziennikarce „Przegl康u Prawos豉wnego”.

„Praca ponad si造, niedo篡wienie, ch堯d zrobi造 swoje. Tamara zachorowa豉. Wysoka gor帷zka, dreszcze. – Tyfus – Irena Bia堯wna, znana bia這stocka lekarka pediatra, wi篥niarka, kt鏎a pracowa豉 w obozowym szpitalu, nie mia豉 w徠pliwo軼i. A to oznacza這 鄉ier. Chorych na tyfus Niemcy od razu kierowali do kom鏎. Bia堯wna wystawi豉 b喚dn diagnoz – ocali豉 Tamar. Ta wci捫 zamartwia豉 si o swoje dzieci. (...) [Po wojnie] Olga Repnik po raz kolejny bra豉 si z 篡ciem za bary. Wystara豉 si o pomoc z UNRR-y, uzyska豉 prawo do opuszczonego domu, podj窸a prac w gminie w Zab逝dowie. Nie by這 sprawy, kt鏎ej nie potrafi豉by za豉twi. Cz瘰to odwiedza豉 doktor Bia堯wn w Bia造mstoku – obozowa przyja潯 wytrzyma豉 pr鏏 czasu” – pisa豉 A陶a Matre鎍zyk.

Doktor Irena zakasuje r瘯awy

Bia堯wna obozowy koszmar prze篡je, dotrwa do wyzwolenia ostatniego obozu przez aliant闚. Zaraz potem trafia do Szwecji, gdzie wycie鎍zone wi篥niarki poddawano kuracji i pomagano doj嗆 do siebie. Po kilku miesi帷ach decyduje, 瞠 wraca do domu. By wrzesie 1945 roku. A Bia堯wna ju 15 pa寮ziernika przyst瘼uje do pracy – jako pediatra w Ubezpieczalni Spo貫cznej.

Bia造stok podnosi si z ruin, wszystko zaczyna od nowa. Od nowa trzeba by這 organizowa te opiek medyczn i szpitalnictwo. Doktor Irena, nie zwa瘸j帷 na w豉sne zdrowie, zakasuje r瘯awy i zajmuje si innymi. ζtwo nie jest. Jak zbudowa system opieki medycznej, skoro nie ma nic, medycyna bia這stocka w szcz徠kowej postaci, problem ze 鈔odkami, lekami i przede wszystkim lekarzami?

Eugeniusz Bernacki przypomina: – A do lat 50. w Bia造mstoku by這 tylko trzech pediatr闚, za choroby wieku dzieci璚ego by造 pod闚czas znacznie gro幡iejsze ni dzi.

Dopiero w 1950 roku, gdy powstaje Akademia Medyczna, do Bia貫gostoku przyjedzie wielu lekarzy z Wilna i innych cz窷ci Polski.

Nim do tego dojdzie, Bia堯wna leczy setki dzieci, w szpitalu, i prowadz帷 prywatn praktyk. Dzieci z ubogich rodzin – zn闚, jak przed wojn, leczy za darmo, zn闚 nieraz oddaj帷 swoje pieni康ze na wykupienie lekarstw.

Ju w kwietniu 1946 roku zostaje powo豉na na dyrektora w Centralnej Wojew鏚zkiej Poradni Matki i Dziecka oraz Specjalistycznego Zespo逝 Opieki Zdrowotnej nad Matk, Dzieckiem i M這dzie膨. Funkcj t sprawuje przez prawie 30 lat. Robi specjalizacj z pediatrii II stopnia i w zakresie ochrony zdrowia. Zostaje ordynatorem oddzia逝 dzieci璚ego Wojew鏚zkiego Szpitala im. 好iadeckiego. Organizuje Pa雟twowy Dom dla Ma造ch Dzieci, oddzia造 noworodk闚 i pediatryczne w szpitalach. Tworzy (i mu prezesuje) oddzia Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego i dzia豉 w mi璠zynarodowym; dzia豉 te w rozmaitych radach naukowych przy r騜nych instytucjach.

W mi璠zyczasie (1957-61) zostaje pos貫m na Sejm.

I nieustannie szkoli innych.

Dar ze Szwecji

Tak mocno anga簑je si w edukowanie, 瞠 w ko鎍u tworzy do takich dzia豉 konkretne miejsce. To O鈔odek Szkoleniowy Spo貫cznej Pediatrii i Po這積ictwa – dla lekarzy i piel璕niarek. Zwany nieprzypadkowo „domkiem szwedzkim”. Kontakty z czasu pobytu w Szwecji procentuj – domek by darem szwedzkiego towarzystwa Radda Barnen, wsp馧dzia豉j帷ego z UNICEF-em. Kosztowa podobno co najmniej 100 tys. dolar闚. Drewniany budynek, w typie d逝giego baraku przyjecha w cz窷ciach, wraz z wyposa瞠niem ze Szwecji i tu zosta zmontowany przez monter闚, kt鏎zy wraz z darem przybyli do Bia貫gostoku.

W 1959 roku domek stan掖 przy ul. Wo這dyjowskiego, i jak na owe czasy by nowoczesny i innowacyjny. Poza salami szkoleniowymi znalaz豉 si tam biblioteka, kuchnia i 36 miejsc noclegowych. Niestety, budynek niedawno zosta rozebrany.

Szkolenia sprzed ponad p馧 wieku i doktor Bia堯wn dobrze zapami皻a豉 dr Franceska Michalska, lekarz pediatra I I II stopnia, ordynatorka oddzia逝 dzieci璚ego szpitala w Siemiatyczach.

– W latach 1957-61 dr Bia堯wna by豉 pos貫m na Sejm i w Bia造mstoku po wojnie bardzo du穎 zdzia豉豉. Siemiatycze oraz ja du穎 jej zawdzi璚zany. Trudno by這 co przeprowadzi z miejscow w豉dz, gdyby nie poparcie dr Bia堯wny z Bia貫gostoku. Nigdy nie odmawia豉 przyjmowania dzieci chorych do szpitala do Bia貫gostoku. Uczestniczyli鄉y jako pediatrzy w szkoleniach w Bia造mstoku, w tzw. domku szwedzkim. By造 tam dobre warunki, pokoje jednoosobowe, sto堯wka. Szkolenia trwa造 dwa dni w miesi帷u. Przypadki, kt鏎e by造 nie do rozwi您ania w Siemiatyczach, tam by造 rozwi您ywane. Cz這wiek du穎 si uczy, ale te i zbiera pochwa造 za zmniejszanie 鄉iertelno軼i w鈔鏚 noworodk闚 w Siemiatyczach. Je郵i si zdarza這, 瞠 brakowa這 personelu w Siemiatyczach, to dr Bia堯wna przysy豉豉 z Wojew鏚zkiego O鈔odka Zdrowia lekarza do Siemiatycz na trzy miesi帷e. Podobnie by這, gdy je寮zi豉m robi specjalizacj do Warszawy. Na zast瘼stwo byli przysy豉ni lekarze z Bia貫gostoku – opowiada豉 dr Michalska Marcinowi Kornilukowi z tygodnika „G這s Siemiatycz”, przypominaj帷, 瞠 dziadek dr Bia堯wny jest pochowany na cmentarzu w豉郾ie w Siemiatyczach.

Kwiaty samolotem

O tym, jak bardzo ceniono dr Iren, nie tylko w Bia造mstoku, ale i za granic, z kt鏎 utrzymywa豉 zawodowe kontakty, jedena軼ie lat temu wspomina w Biuletynie, pi鄉ie Okr璕owej Izby Lekarskiej, jego redaktor naczelny – prof. Jan Stasiewicz:

– Pami皻am Pani Doktor, zaprzyja幡ion z moimi Rodzicami, gdy bada豉 mnie z powodu przeci庵aj帷ej si infekcji. By豉 niezwykle serdeczna i pe軟a ciep豉, ale r闚nocze郾ie konkretna i stanowcza. Pami皻am te pewne wydarzenie z lat 60., drobne, jednak wiele m闚i帷e. Dr Bia堯wna le瘸豉 jako pacjentka w Klinice Neurologii. Otrzyma豉 w闚czas drog lotnicz od przyjaci馧 ze Szwecji ogromny bukiet ponad 100 go寮zik闚, wielkich, pachn帷ych, o wspania造ch barwach; w czasach szarego PRL-u wzbudzi造 one w szpitalu zrozumia陰 sensacj. Dr Bia堯wna obdarowa豉 kwiatami lekarzy i piel璕niarki – wspomina prof. Stasiewicz, kt鏎ego ojciec, Witold Stasiewicz po przyje寮zie z Lidy do Bia貫gostoku po wojnie r闚nie wraz z innymi lekarzami zacz掖 odbudowywa szpitale, przychodnie i poradnie w ca造m wojew鏚ztwie.

Doktor Irena Bia堯wna z wnukamiDoktor Irena Bia堯wna z wnukami PIOTR SAWICKI

Tak wi璚...

Pani Doktor, Doktor Irena, Doktor Bia堯wna, „Bronka”...

Niezwyk豉 posta, 陰cz帷a medyczny profesjonalizm ze spo貫cznikowskim zapa貫m. Nawet ju po odej軼iu na emerytur, w 1972 roku, jeszcze przez trzy lata pracowa豉 w niepe軟ym wymiarze godzin w Specjalistycznym Zespole Opieki Zdrowotnej. Zmar豉 w 1982 roku. Jest pochowana w grobowcu na cmentarzu farnym w Bia造mstoku.

Zosta豉 po niej ulica w centrum miasta, wdzi璚zna pami耩, tych, kt鏎zy mieli okazj z ni si zetkn望, dziesi徠ki wyszkolonych medyk闚, setki, a raczej tysi帷e uratowanych dzieci. 如iewa o niej nawet bia這stocki raper – Micha „Cira” Ciruk, na „Poczt闚kach z miasta B.” przypominaj帷ych zas逝穎nych bia這stoczan.

18 lat temu, w plebiscycie organizowanym przez bia這stock „Gazet Wyborcz” – „Bia這stoczanin XX wieku” g這sami mieszka鎍闚 Doktor Bia堯wna znalaz豉 si na czwartym miejscu – po Ludwiku Zamenhofie, dyrygencie i kompozytorze Jerzym Maksymiuku, prof. Marianie Szamatowiczu, polskim prekursorze metody in vitro.

Akademia Opowie軼i. "Nieznani bohaterowie naszej niepodleg這軼i"

Historia Polski to nie tylko dzieje wielkich bitew i przelanej krwi. To r闚nie codzienny wysi貫k zwyk造ch ludzi, kt鏎zy nie zgin瘭i na wojnie. Mieli marzenia i energi, dzi瘯i kt鏎ej zmieniali 鈍iat. Pod okupacj, zaborami, w czasach komunizmu, dzisiaj – zawsze byli wolni.

Ka盥y w polskiej rodzinie, wsi, miasteczku i mie軼ie ma takiego bohatera: babci, dziadka, nauczyciela, przyszywanego wujka, s御iada. Jednych znali鄉y osobi軼ie, innych – ze s造szenia. Opowiada si o nich anegdoty, wspomina ich z podziwem i sympati.

Byli prawnikami, konstruktorami, nauczycielami, bywa這 te, 瞠 nie mieli 瘸dnego zawodu. Uczyli, leczyli, tworzyli, wychowywali dzieci, budowali, projektowali. Dzi瘯i nim mamy szko造, biblioteki na wsi, zwi您ki zawodowe, gazety, wiersze, fabryki. Dawali innym ludziom przyk豉d wolno軼i, odwagi, pracowito軼i.

Bez nieznanych bohater闚 – kobiet i m篹czyzn – nie by這by niepodleg貫j Polski. Dzi瘯i nim przetrwali鄉y.

Napiszcie o nich. Tak stworzymy pierwsz wielk prywatn histori ostatnich stu lat Polski. Opowie軼i zamiast pomnik闚.

Na wspomnienia o nieznanych bohaterach naszej niepodleg這軼i o obj皻o軼i nie wi瘯szej ni 8 tys. znak闚 (ze spacjami) czekamy do 15 sierpnia 2018 r. Mo積a je przysy豉 za po鈔ednictwem NASZEGO FORMULARZA.

Najciekawsze teksty b璠 sukcesywnie publikowane na 豉mach „Gazety Wyborczej” (w tym jej dodatk闚, np. „Ale Historia”, „Magazyn 安i徠eczny”, „Du篡 Format” oraz w wydaniach lokalnych) lub w serwisach z grupy Wyborcza.pl. Nades豉ne wspomnienia wezm udzia w konkursie, w kt鏎ym jury wy這ni trzech zwyci瞛c闚 oraz 80 os鏏 wyr騜nionych rocznymi prenumeratami Wyborcza.pl. Laureat闚 og這simy 5 listopada 2018 r.

Zwyci瞛com przyznane zostan nagrody pieni篹ne:

* za pierwsze miejsce w wysoko軼i 5556 z brutto

* za drugie miejsce w wysoko軼i 3333 z brutto

* za trzecie miejsce w wysoko軼i 2000 z brutto