Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

„Zawsze broniłem się przed interpretacją moich powieści jako historycznych metafor współczesności, bo analogii historycznej jako metody poznania teraźniejszości nie cenię. Teraźniejszość sprawia jednak, iż to moje stanowcze przekonanie na stanowczości znacznie traci. Od jutra [28.10] więc w księgarniach 'Król' z serialową okładką, serial już za 10 dni [premiera 6.11], a w nich Warszawa 1937 roku, walki uliczne, strzelaniny, piękni bokserzy i piękne kobiety, faszyści, socjaliści i smutny policjant Czerwiński z nieodłącznym termosikiem" - napisał 27 października na Facebooku Szczepan Twardoch.

 

Wypowiedział się tak oczywiście w kontekście masowego strajku kobiet. Nie spodziewał się zapewne, że wieczorem tego samego dnia Jarosław Kaczyński będzie nawoływał członków i wyborców PiS do obrony kościołów przed - w swoim mniemaniu - wściekłą i wulgarną tłuszczą, czyli że doleje oliwy do ulicznego ognia, który nawet bez tego osiągnął skalę pożaru.

"Król": przerażająco aktualny

I faktycznie, trudno dzisiaj pisać o ekranizacji „Króla" bez skojarzeń z apokaliptycznym (i pandemicznym) wręcz chaosem, jaki zapanował po wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zakazu aborcji m.in. w przypadku trwałego i nieodwracalnego uszkodzenia płodu.

Powieść Twardocha to napisana z werwą, pełna komiksowych bohaterów historia boksera i gangstera Jakuba Szapiry, osadzona głównie w 1937 roku w Warszawie.

Elegant, przystojniak i brutal pochodzący z rynsztoka robi za prawą (choć zręczniej by było powiedzieć „lewą") rękę stołecznego socjalisty Kuma Kaplicy, który stoi na czele żydowskiej grupy przestępczej. Gangsterzy stawiają czoła walczącym o dominację polskim nacjonalistom. Dwie wrogie frakcje ścierają się w walkach ulicznych, rozdzielane przez Policję Państwową.

Tymczasem na szczytach władzy trzymanej w rękach premiera Felicjana Sławoja Składkowskiego zawiązuje się spisek wagi państwowej. Nad wszystkimi stronami konfliktu wisi cień II wojny światowej i narastających nastrojów antysemickich.

Wielowątkowa, rozpisana na ogromną liczbę postaci książka to z jednej strony znakomity, a z drugiej karkołomny materiał na scenariusz. Adaptacja „Króla" wymagała ogromnego budżetu, potężnej obsady i mądrego, klarownego przełożenia na język ośmiogodzinnego serialu.

>> Interesujesz się kulturą i serialami? Zapisz się na nasze newslettery: serialowy i kulturalny

"Król": aktorski koncert 

Dwa pierwsze odcinki napawają optymizmem. Po pierwsze, wygląda to dobrze, a nawet bardzo dobrze. Chyba dostaliśmy wreszcie serial kostiumowy na światowym poziomie, bo rozmach scenograficzny i kostiumograficzny można porównać do „Babylon Berlin".

'Król': Szczepan Twardoch pojawia się w serialu'Król': Szczepan Twardoch pojawia się w serialu fot. Canal+

Łódź w roli przedwojennej Warszawy wypada klimatycznie, wręcz seksownie, jest pełna zakamarków z charakterem w stylu paszteciarni czy barokowego w swoim przepychu burdelu Ryfki.

Zdjęcia Kacpra Fertacza („Hardkor Disco" Skoniecznego, „Ostatnia Rodzina" Matuszyńskiego) są eleganckie, pełne szerokich planów i długich najazdów kamery, a narracja wyważona jak w klasycznym kinie gangsterskim, podkręcona dynamicznym montażem.

Energii dodaje gra aktorów, w niektórych przypadkach na granicy teatralnej szarży. Ustalmy to od razu - Michał Żurawski w roli Jakuba Szapiry jest znakomity. To melancholijny amant przybity życiem i tajemniczy jak bohaterowie czarnych kryminałów.

>> Listopad w Netflixie, HBO GO i Player.pl. Gillian Anderson w "The Crown", "Mroczne materie" i ekranizacja Bondy

Buzują w nim jednak emocje i lepiej dla wszystkich, żeby nie wybuchały. Dopuszcza się brutalnych, bestialskich czynów, ale jest przy tym przekonująco rozdarty, niesie w sobie ciekawą sprzeczność. Żurawski gra subtelnie, minimalistycznymi środkami.

'Król': Michał Żurawski jako Jakub Szapiro'Król': Michał Żurawski jako Jakub Szapiro fot. Canal+

Kontrapunktem dla tego stonowanego występu jest szarża Borysa Szyca w roli groteskowego i przerażającego Radziwiłka. Arkadiusz Jakubik jako Kum jak zwykle świetny, sympatyczny i odrażający jednocześnie.

>> Twórca "Babylon Berlin": "Podobieństwa między latami 1929 i 2020 są oczywiste"

Z kobiet najlepiej wypadają Magdalena Boczarska w roli charyzmatycznej burdelmamy Ryfki (terroryzuje klienta, który nie chce zapłacić, pistoletem i znamiennym "Wypierdalaj") i zawadiacka Barbara Jonak jako Stanisława Tabaczyńska, czyli lesbijka, którą chłopaki z „Peaky Blinders" chętnie zaprosiliby do gangu.

Szczepan Twardoch na nowo 

Scenariusz jest z jednej strony wierny książce, a z drugiej rządzi się swoimi prawami. „Król" uniknął pułapki, w którą wpadają twórcy ekranizacji opartych strona po stronie na literackim pierwowzorze.

W centrum opowieści nadal mamy młodego Mosze Bernsztajna (znany z „Baby Bump" Kacper Olszewski), ale nie jest on wyłącznym narratorem. Dopisano też kilka wątków, które dobrze i naturalnie wkomponowują się w opowieść.

W serialu widać determinację reżysera całości Jana P. Matuszyńskiego, którego przywiązanie do detalu i wrażliwość dokumentalisty przełożyły się na dobre widowisko.
____________

Kto jest kim w serialu "Król"

'Król': Michał Żurawski jak Jakub Szapiro'Król': Michał Żurawski jak Jakub Szapiro fot. Canal+

Jakub Szapiro (Michał Żurawski)

Niewierzący Żyd i największy przystojniak przedwojennej Warszawy, trzęsie miastem u boku swojego szefa Kuma Kaplicy. Kiedy wchodzi do knajpy, wszyscy milkną i uchylają mu kapelusza. Szapiro udowadnia fizyczną siłę w walkach ulicznych, rozprawiając się z dłużnikami Kuma albo na ringu, w symbolicznym pojedynku z bokserem z ONR-Falanga. Jest kobieciarzem, bez zahamowań korzysta z rozkoszy w burdelu zaprzyjaźnionej Ryfki albo uwodzi warszawianki. W domu spełnia się jako ojciec dwóch synów i konkubent pięknej Emilii.

Szapiro ma też młodszego brata Moryca (Piotr Żurawski, młodszy brat Michała), z którym pozostaje w konflikcie.

'Król': Arkadiusz Jakubik jako Kum Kaplica'Król': Arkadiusz Jakubik jako Kum Kaplica fot. Canal+

Kum Kaplica (Arkadiusz Jakubik)

Kiedyś walczył o polską niepodległość, dzisiaj przewodzi gangowi, który trzęsie stolicą po żydowskiej stronie miasta. Kum Kaplica (nazwisko symboliczne, bo nie waha się brutalnie zabijać dłużników i wrogów) ma dobre relacje z ludźmi u władzy, poza tym kocha luksus, lubi nowinki technologiczne i drogie samochody. Nieustannie zagląda do kieliszka. Ma trzy córki i charakterną żonę.

Kaplica toczy uliczną i bokserską wojnę o dominację z liderem ONR-Falanga Bronisławem Żwirskim (Adam Bobik). Lubi uciechy burdelu, w którym zdradza perwersyjne, mówiąc wprost, pedofilskie skłonności.

'Król': Borys Szyc jako Janusz Radziwiłek'Król': Borys Szyc jako Janusz Radziwiłek fot. Canal+

Janusz Radziwiłek (Borys Szyc)

Jedna z najciekawszych i najbardziej barwnych postaci. Pochodzi z ortodoksyjnej rodziny żydowskiej, ale wychował go Kum Kaplica. Z dumą nosi mundur strzelecki i pompuje nim ego. Jego cechą szczególną jest dziwny język, będący mieszanką polskiego z innymi językami. To efekt wychowania za granicą i zapewne szatańskie piętno.

Radziwiłek jest najbardziej brutalną postacią „Króla", co stanowi spore osiągnięcie. To choleryczny rzeźnik, sadysta i manipulator. Nie przepuści żadnej okazji do zrobienia kariery w przemycaniu narkotyków i handlu kokainą.  

'Król': Magdalena Boczarska jako Ryfka Kij'Król': Magdalena Boczarska jako Ryfka Kij fot. Canal+

Ryfka Kij (Magdalena Boczarska)

Jest Żydówką. Jako nastolatka była kochanką Kuma Kaplicy i prosto z jego łóżka trafiła do burdelu, a potem do więzienia, bo w samoobronie zabiła klienta. Wyszła dzięki Kumowi, a w latach 20. nawiązała romans z Jakubem Szapirą. Ich związek był namiętny, oparty na głębokim porozumieniu i jednocześnie burzliwy. Ryfka prowadziła imprezowe, nieokrzesane życie, kiedy Jakub marzył już o stabilizacji.

W 1937 roku bohaterka jest burdelmamą, silną, pyskatą i nieustraszoną. „Opiekuje" się gangiem Kaplicy i jest jedną z niewielu osób, przed którymi otwiera się Szapiro. Ryfka ma poza tym spore nieprzyjemności z powodu Radziwiłka.

'Król': Aleksandra Pisula jako Emilia'Król': Aleksandra Pisula jako Emilia fot. Canal+

Emilia (Aleksandra Pisula)

Przeciwieństwo Ryfki. Spokojna i opanowana, pochodzi z dobrej żydowskiej rodziny. Szapiro znalazł u jej boku stabilizację życia prywatnego, ale nigdy się z nią nie ożenił. Emilia jest matką synów boksera.

Z rosnącą niechęcią i niepokojem patrzy na gangsterskie popisy partnera, ale wspiera go w wyczynach sportowych. Nie zwraca szczególnej uwagi na jego zdrady. Emilia zauważa poza tym nastroje antysemickie, które są już widoczne i odczuwalne. Bardzo chce namówić Jakuba na wyjazd do Palestyny, gdzie chciałaby prowadzić nowe, spokojne życie.
_____________

Król

serial historyczny/kostiumowy, Polska 2020
reż. Jan P. Matuszyński
8 odcinków dostępnych w serwisie CANAL+ online

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.