Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

1. Rafał Hetman, "Izbica, Izbica", Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2021

„Izbica, Izbica, żydowska stolica" – mówiono przed wojną o podlubelskim miasteczku. Obok nielicznych chrześcijan żyło tam 4 tys. Żydów. Zniknęli z powierzchni ziemi. Niemcy zamienili sztetl w getto tranzytowe i z pomocą polskich sąsiadów „oczyścili" z żydowskich mieszkańców. Rafał Hetman z pietyzmem rekonstruuje tragiczną historię, przywraca pamięć o wydawanych i mordowanych. Śledzi losy garstki Żydów, którzy przeżyli, ale nie mieli dokąd wracać. Opowiada też o dzisiejszej Izbicy: zostały tam pożydowskie domy i resztki splądrowanego kirkutu. O przeszłości się milczy, nie tylko w Izbicy. Elżbieta Sawicka

Co oglądać i czytać, czego słuchać? Podpowiadamy i inspirujemy. Zapisz się na nasz kulturalny newsletter.

2. Małgorzata Gołota, "Spinalonga. Wyspa trędowatych", Wydawnictwo Agora, Warszawa 2021

Historia wyspy, na której jeszcze w latach 50. XX wieku przymusowo izolowano osoby chore na trąd, zmusza do namysłu nad naszą odwieczną skłonnością do stygmatyzowania bliźnich pod absurdalnymi pretekstami. Trędowatych uznawano za zagrożenie z przyczyn, których – jak się okazuje – nie da się do końca wytłumaczyć racjonalnie. Opowiadając o greckim leprozorium, Małgorzata Gołota podsuwa skojarzenia nie tylko z Holocaustem, ale też z losem członków wszelkich mniejszości, którzy wciąż żyją w lęku, że ich stygmat zostanie zauważony. Katarzyna Surmiak-Domańska

3. Ander Izagirre, "Potosí. Góra, która zjada ludzi", z jęz. hiszpańskiego przeł. Jerzy Wołk-Łaniewski, Wydawnictwo Filtry, Warszawa 2021

Przez napisaną pięknym językiem historię czternastoletniej Alicji odkrywamy świat dramatycznie trudnego życia na górze w Boliwii, gdzie nie zmienia się nic od lat. W krainie skarbów to jedynie człowiek nie ma wartości z perspektywy kapitalizmu – jest tylko narzędziem ułatwiającym światu zdobycie bogactw. Z książki wiele dowiemy się o kopalni srebra Cerro Rico de Potosí i związanym z nią życiu Boliwijczyków, którzy pozostając niezauważonymi przez świat, żyją swój gorzki los, walczą z Górą, która i tak zjada ich, oddając światu w zamian srebro. Taciana Niadbaj

4. Peter Hessler, "Pogrzebana. Życie, śmierć i rewolucja w Egipcie", z jęz. angielskiego przeł. Hanna Jankowska, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2021

Peter Hessler i jego rodzina spędzili pięć lat w Egipcie, do którego przybyli kilka miesięcy po rozpoczęciu arabskiej wiosny. Za sprawą intensywnego kursu arabskiego jeszcze w Stanach i dalszym lekcjom w Kairze Hessler doskonale przyswoił sobie specyfikę życia w Egipcie, nawet w niespokojnych czasach. Autor ma talent do przekształcania szczegółów, które na pierwszy rzut oka wydają się enigmatyczne jak hieroglify, w elementy o głębokim znaczeniu. Dzięki swojej erudycji doskonale ukazuje dzień dzisiejszy w szerokiej perspektywie historii Egiptu. Pod koniec „Pogrzebanej" czytelnicy poczują, że od lat mieszkają w Kairze, i będzie im smutno go opuszczać. William Brand

5. Marek Szymaniak, "Zapaść. Reportaże z mniejszych miast", Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2021

Dlaczego Polacy są tak podzieleni? Marek Szymaniak szuka odpowiedzi na to pytanie w posttransformacyjnej historii małych miasteczek, systemowo marginalizowanych na korzyść metropolii. Oddaje głos ich mieszkańcom, zestawia to, co mówią, z oficjalnymi diagnozami oraz z własnym doświadczeniem – sam bowiem z takiego miejsca pochodzi. Otrzymujemy obraz zapadających się wspólnot, gdzie brakuje pracy, mieszkań, szkół, lekarzy, a przede wszystkim nadziei. Pomiędzy dwiema rozjeżdżającym się Polskami nie ma relacji partnerskiej, trudno więc o szansę na porozumienie. Katarzyna Surmiak-Domańska

6. Bill Buford, "Między kibolami", z jęz. angielskiego przeł. Krzysztof Cieślik, Wydawnictwo Cyranka, Warszawa 2021

Co robi amerykański intelektualista wśród gromady brytyjskich kiboli, którzy owinięci w narodowe flagi ryczą na stadionach, wdają się w krwawe bójki, terroryzują miasto? Bill Buford przeniknął w to hermetyczne środowisko i przez kilka lat obserwował kiboli z bliska. Znakomicie opisał budzący grozę, ale też groteskowy świat chuliganów. Ważną część książki stanowią rozważania o psychologii tłumu. Zbiorowa przemoc – twierdzi Buford – to jedno z najintensywniej przeżywanych doświadczeń. W dodatku o niebezpiecznym uroku. W tłumie kiboli, w stanie narkotycznej euforii sam stawał się niemal jednym z nich. Elżbieta Sawicka

7. Barbara Demick, "Zjadanie Buddy. Życie tybetańskiego miasteczka w cieniu Chin", z jęz. angielskiego przeł. Barbara Gadomska, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2021

Barbara Demick, finalistka Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego za 2011 rok, opowiada o Tybecie. Przedstawia jego najstarsze i najnowsze dzieje „od dołu", poprzez losy niewielkiego miasta Ngawa i jego mieszkańców, w tym ostatniej księżniczki, potomkini władców tamtejszego królestwa i buddyjskich mnichów, stanowiących dziesiątą część ludności miasteczka i dokonujących samospaleń, by protestować przeciwko krzywdzie, jaka spotyka ich kraj. Wojciech Jagielski

8. Heidi Blake, "Krwawe pozdrowienia z Rosji. Jak Władimir Putin eliminuje swoich przeciwników", z jęz. angielskiego przeł. Hanna Pustuła-Lewicka, Wydawnictwo WAB, Warszawa 2021

Zbójecka opowieść o rosyjskich bogaczach, którzy dorobili się majątków na kompradorskiej prywatyzacji Związku Radzieckiego, wykupili Londyn, przerabiając go na Londongrad, by im służył – jak piratom – za bezpieczną kryjówkę. Ale ich dobrodziej, władca Kremla Władimir Putin, żądał spłaty długu wdzięczności, a niewdzięczników karał śmiercią. Jest to też opowieść o jego karierze, a także o grzechu chciwości, która tak opętała rządzących Brytanią, że oddali własną stolicę. Wojciech Jagielski

9. Remigiusz Ryziński, "Hiacynt. PRL wobec homoseksualistów", Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2021

U schyłku polskiego komunizmu Milicja Obywatelska zaciągała gejów na komisariaty, szczegółowo przesłuchiwała w sprawach życia prywatnego, fotografowała, pobierała odciski palców i kusiła, by zostali informatorami. W niektórych przypadkach życie tych osób zostało zrujnowane. W narracji skomplikowanej i absorbującej jak powieść detektywistyczna Remigiusz Ryziński mozolnie tropi dokumenty i osobiste relacje na temat akcji Hiacynt. Finalnie wydaje się, że akta osobiste nadal istnieją, ale gdzie? Teraz, gdy osoby publiczne potępiają „ideologię LGBT" jako rzekome zagrożenie dla kraju, czy ktoś nadal z nich korzysta? William Brand

10. Jakub Korus, "Surogatki. Historie kobiet, które rodzą »po cichu«", Wydawnictwo Znak, Kraków 2021

Niewidoczna i nieznana sfera życia, gdzie kobiety przemieniane są w ciało, kawałek mięsa. Wpatrujemy się w to razem z Jakubem Korusem, poznając wzruszające historie matek i par, które zdecydowały się na skorzystanie z usług surogatek, często z rozpaczy, gdyż niejednokrotnie jest to ich ostatnia szansa na zostanie rodzicami. Przysłuchujemy się także rozmowom autora z pośrednikami, lekarzami, prawnikami oraz psychologami, poznajemy, czym naprawdę jest świat macierzyństwa zastępczego. Autor dociera do podziemia surogacyjnego, pokazując, jak w milczeniu ukrywa się tragedia. A tylko w otwartej dyskusji możemy przywrócić należny szacunek i godność kobietom rodzącym „po cichu". Taciana Niadbaj

Nagroda im. Ryszarda Kapuścińskiego

Nagroda im. Ryszarda Kapuścińskiego jest jednym z najważniejszych wyróżnień literackich w Polsce. Dostają ją autorzy i autorki najlepszych reportaży oraz autorzy i autorki najlepszych polskich przekładów reportaży literackich. Organizatorem i fundatorem nagrody jest Miasto Stołeczne Warszawa. Konkurs współorganizuje redakcja „Gazety Wyborczej".

W 2022 roku nagroda zostanie przyznana po raz 13. Dotychczas wygrywali ją m.in. Swietłana Aleksijewicz, Paweł Piotr Reszka, Anna Bikont czy Jessica Bruder, nagrodzona w ubiegłym roku za „Nomadland".

W tym roku zgłoszono 143 książki, z czego 104 zostały napisane po polsku, a 39 to tłumaczenia z dziewięciu języków obcych.

Przewodniczącą jury jest Katarzyna Surmiak-Domańska, reportażystka „Gazety Wyborczej", autorka „Mokradełka" (2012), „Ku Klux Klan: Tu mieszka miłość" nominowanej do Nagrody Kapuścińskiego w 2015 r. czy biografii „Kieślowski. Zbliżenie" (2018). W jury zasiadają także: Wojciech Jagielski, reportażysta i wieloletni korespondent wojenny, Taciana Niadbaj, białoruska poetka i tłumaczka, która stała na czele zdelegalizowanego przez Łukaszenkę Pen Clubu na Białorusi, William R. Brand, tłumacz i pierwszy agent literacki Kapuścińskiego, oraz dziennikarka i redaktorka Elżbieta Sawicka, wieloletnia szefowa działu kultury „Rzeczpospolitej". Sekretarzynią jest Maria Krawczyk, redaktorka i psychoterapeutka.

Laureata lub laureatkę Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego poznamy w ostatni weekend maja.

<<Reklama>> Nominowane książki dostępne są w formie e-booków w Publio.pl >>

Nagroda im. Ryszarda Kapuścińskiego
CZYTAJ WIĘCEJ
Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.