Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Ten tekst powstał po rozmowie z grupą żołnierzy 1. Brygady Pancernej. Poprosili o nieujawnianie tożsamości, przedstawili dokumenty udowadniające ich słowa. To ich opowieść, która pokazuje obraz armii pod rządami PiS.

Czołgiści i sprzęt podczas nocnej próby generalnej przed defiladą na święto Wojska Polskiego. Warszawa, 12 sierpnia 2014Czołgiści i sprzęt podczas nocnej próby generalnej przed defiladą na święto Wojska Polskiego. Warszawa, 12 sierpnia 2014 Fot. Przemek Wierzchowski / Agencja Gazeta

Najważniejszym zajęciem jest pokazywanie sprzętu wojskowego i żołnierzy – niemal co tydzień są aktorami politycznego spektaklu, w którym nie chcą uczestniczyć. Czołgi brygady brały udział w paradzie 3 maja w Warszawie i 15 sierpnia w Katowicach. Już nie tylko szef MON Mariusz Błaszczak, ale też pierwszy lepszy regionalny polityk może spowodować, aby wojskowi prezentowali czołgi, samochody, broń na gminnych dożynkach, mszach przy okazji wszelkich możliwych rocznic bitew, wybuchu wojen. A nawet bez powodu, gdy wojskowej oprawy wymaga majestat prezydenta miasta, burmistrza, wójta gminy czy starosty powiatu.

Najgorzej było w maju. Już po defiladzie 3 maja w ramach promocji wojska czołgiści z Wesołej jeździli do Białej Podlaskiej (12 maja), Międzyrzecza Podlaskiego (13 maja), Bydgoszczy (16-19 maja na AirFair 2019), Leźnicy Wielkiej (24 maja) i Rynii (30 maja). Dodatkowo jeszcze delegacje, poczty i pododdziały brały udział w różnych uroczystościach codziennie, a czasami dwa razy danego dnia.

Koszty tych operacji są trudne do oszacowania, ale w każdy wyjazd czołgu zaangażowanych jest kilkudziesięciu żołnierzy. Zużyty został niemal cały sprzęt transportowy przeznaczony do przewozu pojazdów, bo przewóz czołgu na odległość 200 km oznacza zazwyczaj zniszczenie ośmiu opon potężnego ciągnika Iveco, na które pieniędzy w jednostce nie ma.

Dzień Dostojnych Gości - polskie i brytyjskie pododdziały pancerne prezentują wykonanie wspólnego zadania ogniowego - na zakończenie szkolenia 'Black Eagle' i ćwiczeń 'Ryś-14'. Świętoszów, 21 listopada 2014Dzień Dostojnych Gości - polskie i brytyjskie pododdziały pancerne prezentują wykonanie wspólnego zadania ogniowego - na zakończenie szkolenia 'Black Eagle' i ćwiczeń 'Ryś-14'. Świętoszów, 21 listopada 2014 Fot. Anna Krasko / Agencja Gazeta

Dowódcy żrą się o amunicję

Minister Błaszczak mówi o zakupach pocisków Patriot czy samolotów F-35, a od czterech lat nie udało się zmodernizować i wyremontować najnowocześniejszych czołgów, jakie posiadamy, czyli leopardów 2A4 i 2A5. W magazynach jeszcze walają się części po czołgach T-55, już dawno wycofanych ze służb.

W brygadzie w Wesołej brakuje też kadr. Do usprawnienia i pomalowania rdzy na czołgach pierwszego batalionu – tego, który brał udział 15 sierpnia w defiladzie w Katowicach – potrzeba było specjalistów z Łomży, inaczej brygada nie miałaby czym wyjechać na paradę.

Czołgi Leopard zabrano z 34. Brygady Kawalerii Pancernej w Żaganiu, gdzie przygotowano pod nie infrastrukturę i garaże, a w Świętoszowie stworzono specjalistyczny ośrodek szkolenia. Teraz stoją pod wiatą lub w namiotach w Wesołej, które kupiono po 2,7 mln zł w firmie Rekord Hale Namiotowe. MON ogłaszał, że jest to sposób na garażowanie czołgów i stosuje go armia amerykańska. Tylko że powiał mocniejszy wiatr i większość namiotów odleciała, bo zabrakło pieniędzy na wybetonowanie podłoża i dostarczenie mediów.

Resort obrony od razu zastrzegł, że wszystkie informacje na temat latających namiotów mają być podawane tylko z użyciem linii szyfrowanej, żeby się nie wydało. Amerykanie garażują swoje czołgi w namiotach, ale najpierw wylewają beton nie tylko po to, by pojazdy miały na czym stać, ale też po to, aby namioty dobrze zakotwiczyć.

Od chwili sprowadzenia leopardów do 1. Brygady Pancernej w Wesołej ówczesny dowódca gen. Jan Rydz wskazywał przełożonym, w tym kierownictwu MON, na bardzo pilną potrzebę doposażenia jednostki w sprzęt pozwalający na realizację szkolenia taktycznego i ogniowego. Chodzi np. o trenażer do obsługi wieży czy symulator strzelań. Nie otrzymał nic, a w brygadzie nie ma stanowisk do szkolenia na symulatorach czołgów.

Obecnie proces szkolenia załóg kończy się na kursie podstawowym w ośrodku w Świętoszowie. Dowódca brygady wskazywał, że kluczowe dla procesu szkolenia są pierwsze 24 miesiące, które obejmują szkolenie indywidualne, zespołowe oraz specjalistyczne załóg i pododdziałów czołgów. Obecna polityka szkolenia temu zaprzecza, bo odbywa się „bezogniowo”. Na szkolenie załóg czołgów nie ma amunicji 120 mm, w brygadzie są załogi, które nie strzelały z czołgu Leopard 2 w ogóle. Tymczasem Amerykanie muszą wystrzelać ok. 90 pocisków rocznie, Niemcy – minimum 20 pocisków.

W nowo tworzonym batalionie czołgów w ogóle nie zakłada się prowadzenia szkolenia ogniowego, chyba że w oparciu o amunicję amerykańską – i to tylko dla pododdziałów, które zostały skierowane do 15. Giżyckiej Brygady Zmechanizowanej. Doszło do tego, że w maju na poligonie w Orzyszu dwóch dowódców batalionów pożarło się o amunicję, bo jej nie wystarczało. Awantura wyglądała jak na targowisku.

W tym roku na szkolenie wraz z Amerykanami czołgi Leopard 2A dostały w limicie 350 sztuk amunicji armatniej. Kompania czołgów – 14 sztuk – aby przejść certyfikację, powinna wystrzelić ok. 200 razy, ale pocisków jest zdecydowanie mniej niż 50 (dokładnych danych nie podajemy ze względu na tajemnicę wojskową). Niesprawność czołgów sięga powyżej 50 proc. i wojskowi na rozkaz kamuflują te dane. A Wojskowe Zakłady Motoryzacyjne w Poznaniu nie przyjmują pojazdów do naprawy, bo nie ma pieniędzy.

Ćwiczenia podchorążych ze szkoły oficerskiej we Wrocławiu - na czołgach Leopard. Biedrusko, Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych, 19 maja 2005Ćwiczenia podchorążych ze szkoły oficerskiej we Wrocławiu - na czołgach Leopard. Biedrusko, Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych, 19 maja 2005 Fot. Łukasz Cynalewski / Agencja Gazeta

Mundury poszły do WOT

MON, a może też kadry dowódczej nie obchodzi, że żołnierze kierowani do wykonywania zadań w ramach grup bojowych NATO są zwyczajnie niedoposażeni. Niewydolność wojskowego oddziału gospodarczego zaopatrującego pododdziały w Wesołej spowodowała, że żołnierze nie mieli wydanych kurtek zimowych, a właśnie zimą byli kierowani do wykonywania zadań w ramach batalionowej grupy bojowej w Orzyszu, szkolenia w ośrodku Leopard w Świętoszowie i na poligon. Skarżących się straszono postępowaniami dyscyplinarnymi lub też w inny sposób utrudniano im wykonywanie obowiązków. Problem dotyczy praktycznie wszystkich batalionów brygady.

Wszyscy wiemy, że całe umundurowanie idzie na wojska obrony terytorialnej, które są oczkiem w głowie nowej władzy. Żołnierz WOT po 16-dniowym szkoleniu dostaje pełny sort mundurowy na własność do domu.

Gdy ćwiczymy z Amerykanami, dochodzi do żenujących sytuacji – ubrudzony żołnierz amerykański po ćwiczeniu idzie do kontenera, w którym mieszka, a tam czeka na niego nowy sort mundurowy. Polski żołnierz drugiego sortu nie ma. Umordowany po ćwiczeniach próbuje ten mundur czy kombinezon jakoś wyprać i wysuszyć. Najlepiej suszarką do włosów. Ale zwykle jest tak, że następnego dnia jest albo mokry, albo utytłany.

Ok. 50 żołnierzy z batalionu czołgów, czyli praktycznie jedna kompania, odmówiło wyjazdu na poligon na czerwcowe ćwiczenie Dragon 19 i wzorem policjantów poszło na zwolnienie lekarskie. W brygadzie nikt nie zastanowił się nad tym, dlaczego w ciągu roku odeszło ok. 60 doświadczonych czołgistów, których szkolenie należy do jednych z najbardziej kosztownych w wojskach lądowych. Nie rozlicza się wypracowanych nadgodzin, wolne teoretycznie soboty i niedziele żołnierze spędzają zazwyczaj na pokazach i paradach.

Gdy w tym roku brygada miała wystawić pododdział w ramach sił „szpicy NATO”, po raz pierwszy od lat okazało się, że nie jesteśmy gotowi na czas. Był skandal w Sojuszu, bo z tego powodu przesuwano ćwiczenia Pathfinder, tylko w Polsce o tym cicho sza.

Piszesz skargę, wylatujesz

Czy ministerstwo wie, jaka jest sytuacja w brygadzie? Wie. Tyle że skargi do departamentu skarg i wniosków MON przyniosły odwrotny skutek. W brygadzie zaczęto represjonować ofiary. Kolejnym rozczarowaniem wśród szeregowych był podział nagród przyznanych żołnierzom po zakończonym szkoleniu poligonowym, na którym część żołnierzy była około dwóch miesięcy. W rozkazie brygadowym ukazał się punkt, w którym dowódca wyróżnił nagrodą za udział w ćwiczeniu Dragon 19 kapitana, dowódcę kompanii czołgów, która na wieść o tym, że jedzie na poligon, także poszła na zwolnienie lekarskie.

Dobrze sytuację znają generałowie. Jednak trzymają ręce przy lampasach, bo z czasów ministra Antoniego Macierewicza wiedzą, jak kończą się potyczki z władzą.

Co mamy w Warszawie-Wesołej. 1. Warszawska Brygada Pancerna im. Tadeusza Kościuszki

W jej składzie znajdują się cztery bataliony, w tym dwa bataliony czołgów Leopard 2A5. Zostały one przerzucone ze Świętoszowa decyzją ministra Antoniego Macierewicza mimo protestów części wojskowych, którzy podkreślali, że w Wesołej nie ma ani zaplecza technicznego, ani miejsc do ćwiczeń. Z kolei czołgiści ze Świętoszowa przygotowani do obsługi leopardów otrzymali przestarzałe T-72.

Leopard 2A5 to najsilniejsza broń polskich sił lądowych. Wyposażony w działo Rheinmetall 120 mm dzięki systemowi kierowania ogniem trafia w punkt z odległości 3 km. Masa bojowa to 59,5 tony, długość wynosi 9,7 m, silnik ma moc 1500 KM, a załoga liczy cztery osoby.

W 2015 r. rząd PO-PSL rozpoczął modernizację 142 czołgów Leopard 2A4. Prototypy miały być gotowe w 2017 r., a modernizacja zakończona w 2020 r. Już po wyborach i przejęciu władzy przez PiS MON podpisał kolejne aneksy do umowy (ostatni w 2018 r.), koszt sięgnął 3 mln, a modernizacja jeszcze się nie rozpoczęła. Przygotowano tylko prototypy, które nie spełniają wszystkich wymagań.

Latem tego roku MON ogłosił za to, że w gliwickim Bumarze przeprowadzi za 1,7 mld zł modernizację czołgów T-72, które obecnie nie nadają się na pole walki. Ze Śląska (z sąsiedniego okręgu katowickiego) startuje w wyborach premier Mateusz Morawiecki. +

Przedwyborczy pokaz wojskowy. Minister Błaszczak armię widzi potężną

Trzy dni przed wyborami – na tle generalicji, sprzętu wojskowego i żołnierzy z 1. Brygady Pancernej w Warszawie-Wesołej – minister obrony Mariusz Błaszczak ogłosił plan modernizacji armii na lata 2021-35. Polska ma wydać 524 mld zł i kupić samoloty F-35 i F-16, okręty podwodne oraz satelity.

Czwartkową ceremonię w Wesołej zorganizowano wyraźnie na potrzeby telewizji. Za plecami szefa MON prezentowała się makieta samolotu F-35, która miesiąc temu była wystawiana na targach w Kielcach. Część sprzętu pościągano z całej Polski, uzupełniły je prototypy niszczyciela czołgów Ottokara Brzozy (od nazwiska artylerzysty legionów Piłsudskiego) i bojowego wozu piechoty Borsuk.

Do tej pory polscy politycy starali się unikać wykorzystywania sił zbrojnych w kampanii wyborczej. – Mam zaszczyt reprezentować rząd Prawa i Sprawiedliwości, który odpowiedzialnie podchodzi do spraw bezpieczeństwa i wie, że bezpieczeństwo nie ma ceny – stwierdził Błaszczak.

Odpowiadając na zarzuty opozycji, że PiS zaniedbał modernizację sił zbrojnych i masowymi zwolnieniami wyższych oficerów doprowadził do bałaganu w armii, mówił, iż „stan sił zbrojnych po naszych poprzednikach zaskoczyłby każdego”, a jego poprzednicy powinni się fotografować nie na tle nowego sprzętu, ale „likwidowanych garnizonów i tablic Mendelejewa” (tablice miałyby być rozdane w szkołach w celu propagowania sił zbrojnych).

Czołg Leopard z brygady w Żaganiu na parkingu przed Urzędem Wojewódzkim. W ramach przygotowań do pikniku wojskowego. Urzędnicy chwalą się, że maszyna ma opłacone parkowanie (choć pojazdy wojskowe są z opłat zwolnione). Wrocław, 7 lipca 2016Czołg Leopard z brygady w Żaganiu na parkingu przed Urzędem Wojewódzkim. W ramach przygotowań do pikniku wojskowego. Urzędnicy chwalą się, że maszyna ma opłacone parkowanie (choć pojazdy wojskowe są z opłat zwolnione). Wrocław, 7 lipca 2016 Fot. Mieczysław Michalak / Agencja Gazeta

Program modernizacji sił zbrojnych w dużej części jest kontynuacją projektów koalicji PO-PSL. Błaszczak podkreślał, że w 2030 r. Polska będzie wydawać na modernizację 50 mld zł, czyli więcej, niż wynosi obecny budżet MON. Jako kluczowy w następnych latach wskazał zakup 32 samolotów piątej generacji typu F-35. Niespodziewanie zapowiedział dodatkowy zakup samolotów F-16, które już ma nasze lotnictwo. Nieoficjalnie mówi się o dwóch eskadrach, czyli 24 sztukach.

Polska chce również wejść do międzynarodowego konsorcjum budującego samolot przyszłości, który będzie w pełni operacyjną maszyną bezzałogową w technologii stealth – ten program ma się w Polsce nazywać „Szpony harpii”. Jak zapowiedział minister, nasz kraj stworzy własny program rozpoznania i obrazowania satelitarnego, który będzie skonfigurowany z samolotami F-35, a także z systemami przeciwrakietowymi i przeciwlotniczymi Patriot i Narew. Te dwa programy mają być kontynuowane, podobnie jak armatohaubic Krab, moździerzy Rak i wyrzutni rakietowych Homar.

Błaszczak zapowiedział zakupienie śmigłowców uderzeniowych w ramach programu „Kruk” i zastąpienia BWP 1 (bojowych wozów piechoty) wozami typu Borsuk. Ma je wyprodukować polski przemysł podobnie jak nowoczesny czołg Wilk.

Marynarka Wojenna ma zaś otrzymać dwa okręty obrony wybrzeża typu Miecznik i sześć małych jednostek rakietowych. W przyszłości będzie też „nowoczesny okręt podwodny”, ale obecnie – wobec fatalnego stanu floty podwodnej – MON przygotowuje rozwiązanie pomostowe, czyli zakup dwóch używanych jednostek.

Ponadto nasz kraj będzie się przygotowywał do cyberwojny i rozwijał technologie kryptograficzne. – To dobry plan – zapewnił Błaszczak. Pytań szefowi resortu obrony nie można było zadać.

Zdjęcie ilustracyjne. Bundeswehra przekazuje polskiej armii czołgi Leopard 2. Świętoszów, 16 września 2002Zdjęcie ilustracyjne. Bundeswehra przekazuje polskiej armii czołgi Leopard 2. Świętoszów, 16 września 2002 Fot. Wojciech Olkuśnik / Agencja Gazeta

Artykuł otwarty w ramach bezpłatnego limitu

Wypróbuj prenumeratę cyfrową Wyborczej

Nieograniczony dostęp do serwisów informacyjnych, biznesowych,
lokalnych i wszystkich magazynów Wyborczej.