Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Komitet Obrony Sprawiedliwości* przedstawia dziś najnowszy raport o naciskach i represjach władzy wobec niezależnych sędziów i prokuratorów.

Opisując skalę i sposoby szykanowania niewygodnych dla rządzących osób, KOS pokazuje działanie systemu, którego celem jest ograniczenie niezawisłości sędziowskiej oraz zwiększanie wpływu władzy wykonawczej i ustawodawczej na władzę sądowniczą.

"Bezpośrednimi wykonawcami deformacji wymiaru sprawiedliwości - według założeń rządzących - mieli być sędziowie, którzy w bezrefleksyjny i sprzeczny ze ślubowaniem sędziowskim sposób mieli stosować prawo. Niektórzy z nich rzeczywiście stali się beneficjentami zmian w sądownictwie, ale przytłaczająca większość, zgodnie z rolą, jaką określa im Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, w dalszym ciągu w niezawisły sposób orzeka w zgodzie z prawem" - czytamy w raporcie, który opisuje, jaką cenę zapłacili sędziowie za taką postawę. 

Raport przypomina, kto odpowiada za dyscyplinarki wytaczane sędziom. Są to: Piotr Schab - rzecznik dyscyplinarny sędziów sądów powszechnych, i jego dwóch zastępców: Michał Lasota i Przemysław Radzik.

"Działają wbrew wszelkim zasadom etycznym obowiązujących sędziów, (...) w imieniu i na polecenie władzy politycznej, co w zawodzie sędziego jest niedopuszczalne i nieakceptowalne" - czytamy w dokumencie.

W opinii byłego rzecznika praw obywatelskich Adama Bodnara zostali oni powołani na swoje stanowiska w sposób wadliwy prawnie. Stanowisko RPO zostało zignorowane przez neo-KRS.

Mec. Michał Wawrykiewicz, Wolne Sądy: - Mamy 15 orzeczeń europejskich trybunałów wskazujących, że zmiany PiS są sprzeczne z europejskim porządkiem prawnym i polskim porządkiem prawnym. Mimo to rzecznicy dyscyplinarni nadal ścigają sędziów za wykonywanie prawa europejskiego. Ten stan bezprawia najlepiej odzwierciedla sytuacja w Sądzie Najwyższym. Zasiada tam dziś 50 wadliwie powołanych sędziów, w tym I prezes SN Małgorzata Manowska. Ten stan musi zostać naprawiony.

Sędziowie pod presją

To presja czasu, presja polityczna i presja związana z ilością prowadzonych spraw. 

W 42 proc. sądów rejonowych sędziowie mają tysiąc i więcej spraw rocznie do rozpatrzenia. W 37 proc. sądów rejonowych są sędziowie, którzy mają dwa tysiące i więcej spraw rocznie.

Jednocześnie w sądach trwa karuzela stanowisk - wymieniono 158 prezesów i wiceprezesów sądów, w tym we wszystkich największych sądach w kraju.

W tzw. archiwum represji KOS zarejestrował 138 postępowań dyscyplinarnych i wyjaśniających oraz o uchylenie immunitetu sędziowskiego prowadzonych od 2019 r. wobec sędziów w całej Polsce. 15 z nich toczy się przed nielegalnie funkcjonującą Izbą Dyscyplinarną.

Właśnie mija rok (366 dni) od nielegalnego odsunięcia od orzekania sędziego Igora Tulei i 653 dni, od kiedy zawodu nie może wykonywać sędzia Paweł Juszczyszyn.

Sędzia Igor Tuleya mówił podczas konferencji KOS: - Prezesi sądu ignorują moje wnioski o przywrócenie do pracy. Jedyne, co mógłbym zrobić dziś w sądzie, to od czasu do czasu przetrzeć kurz na swoim biurku. 

Zawieszony przez Izbę Dyscyplinarną sędzia jest zdania, że sama likwidacja ID, którą zapowiedział pod presją Unii Europejskiej Jarosław Kaczyński, nie powstrzyma represji wobec sędziów. - Nawet jeśli ID formalnie zniknie, jestem przekonany, że partia w to miejsce stworzy coś równie potwornego, tylko pod inną nazwą - uważa Tuleya. 

Rekordziści Żurek i Parchimowicz

Rekordzistami pod względem liczby postępowań wyjaśniających i dyscyplinarnych są sędzia Waldemar Żurek (14 postępowań) oraz prokurator Krzysztof Parchimowicz (17 postępowań dyscyplinarnych i 3 postępowania karne).

Przypomnijmy: w 2018 r. sędzia Żurek został usunięty ze stanowiska rzecznika prasowego Sądu Okręgowego w Krakowie. Centralne Biuro Antykorupcyjne przez niemal dwa lata prześwietlało jego majątek. Agenci przeprowadzili kontrole oświadczeń majątkowych i dokumentów finansowych sędziego.

"W związku z prowadzonym postępowaniem sędzia Żurek był wielokrotnie wzywany na przesłuchania. CBA domagało się także wyjaśnień od jego żony, która była w tym czasie w ciąży. W wyniku kontroli ustalono, że sędzia miał nie zapłacić 820 zł podatku od sprzedaży starego traktora (rocznik 1977). W 2015 roku kupił go od sędziego Żurka drwal z Bieszczad" - przypomina raport. 

W 2019 r. rzecznik dyscyplinarny przedstawił również sędziemu Żurkowi zarzut, że uchybił godności urzędu i wygłosił manifest polityczny dotyczący jego poglądów i ocen związanych z działaniem konstytucyjnych organów państwa, w tym Trybunału Konstytucyjnego i KRS.

Na początku br. zastępca rzecznika dyscyplinarnego podjął czynności wyjaśniające w związku z wywiadem, którego sędzia Waldemar Żurek udzielił "Gazecie Wyborczej". Rzecznikowi nie spodobał się krytyczny ton wypowiedzi sędziego wobec zmian forsowanych przez władzę w wymiarze sprawiedliwości.

Również w 2021 r. Kolegium Sądu Okręgowego w Krakowie, w którym zasiada prezes sądu okręgowego z nominacji resortu Zbigniewa Ziobry Dagmara Pawełczyk-Woicka, zwróciło się o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec sędziego Żurka w związku z jego udziałem w akcji „Tour de Konstytucja", odbywającej się pod patronatem RPO. 

Sposoby nękania sędziów

Przykłady postępowań wobec Waldemara Żurka to niemal pełen zestaw również tzw. miękkich represji, jakie obecna władza stosuje wobec niezależnych sędziów i prokuratorów.

Autorzy raportu wyliczają te metody: 

- negatywne publiczne wypowiedzi i działania polityków wobec sędziów;

- publikacje szkalujące sędziów w prorządowych mediach;

- działania dyskredytujące sędziów, czyli m.in. afera hejterska w Ministerstwie Sprawiedliwości (działała tam zorganizowana grupa, która organizowała akcje oczerniania w sieci sędziów krytycznych wobec władzy);

- kontrole podatkowe;

- kampania skierowana przeciwko sędziom, np. Polska Fundacja Narodowa (PFN), finansowana przez spółki skarbu państwa, w 2017 roku za 8,5 mln zł stworzyła kampanię „Sprawiedliwe sądy", która miała na celu zdyskredytowanie sędziów w oczach obywateli. Kampania polegała na rozwieszeniu w przestrzeni publicznej billboardów, wyemitowaniu spotu telewizyjnego oraz utworzeniu strony internetowej, przedstawiających patologie wśród sędziów w postaci na przykład ich rzekomego pijaństwa i prowadzenia pojazdów pod wpływem alkoholu lub dokonywanych przez nich kradzieży. Historie wymyślone na potrzeby kampanii nie miały swojego odzwierciedlenia w rzeczywistości.

Prokuratorzy pod presją. Zasada chwal albo milcz

Główną formą represji wobec niezależnych prokuratorów są delegacje, czyli przesuwanie śledczych do pracy w miejscach oddalonych o kilkaset kilometrów od ich domów, często w jednostkach na niższym szczeblu, niż pracowali dotychczas. 

- W 2016 r. do prokuratury została wprowadzona tzw. dobra zmiana i dziś obowiązuje w niej zasada: chwal albo milcz. Ci prokuratorzy, którzy nie chwalą kierownictwa i zmian w prokuraturze, są uderzani kijem na oślep - mówiła podczas konferencji prok. Katarzyna Kwiatkowska ze Stowarzyszenia Prokuratorów "Lex Super Omnia".

Jak czytamy w raporcie, z danych, zapewne niepełnych, zebranych przez Lex Super Omnia, wynika, że w okresie od 4 marca 2016 r. do 31 grudnia 2019 r. co najmniej 60 prokuratorów zostało przeniesionych do jednostek niższego szczebla w trybie swoistej kary dyscyplinarnej, trwającej przez okres ponad trzech lat lub krótszy, ale równie dotkliwy dla nich samych, jak i dla ich najbliższych.

Np. prok. Ewa Wrzosek z Prokuratury Rejonowej Warszawa- Mokotów w Warszawie została oddelegowana do Prokuratury Rejonowej w Śremie (310 km od miejsca zamieszkania); prok. Jarosław Onyszczuk z Prokuratury Rejonowej Warszawa -Mokotów w Warszawie do Prokuratury Rejonowej w Lidzbarku Warmińskim (260 km od miejsca zamieszkania); prok. Artur Matkowski z Prokuratury Rejonowej Poznań-Grunwald do Prokuratury Rejonowej w Rzeszowie (620 km od miejsca zamieszkania).

TU PRZECZYTASZ CAŁY RAPORT

Przeczytaj również: projekt ustawy SSP "Iustitia" o przywróceniu praworządności oraz projekt zmian mających na celu przywrócenie państwa prawa Porozumienia dla Praworządności

* Komitet Obrony Sprawiedliwości KOS to 13 organizacji partnerskich: Stowarzyszenie im. Prof. Zbigniewa Hołdy, Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia", Stowarzyszenie Sędziów „Themis", Stowarzyszenie Prokuratorów „Lex Super Omnia", Inicjatywa Obywatelska „Wolne Sądy", Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Instytut Prawa i Społeczeństwa INPRIS, Archiwum Osiatyńskiego, Stowarzyszenie Amnesty International, Fundacja Forum Obywatelskiego Rozwoju - FOR, Ogólnopolskie Stowarzyszenie Sędziów Sądów Administracyjnych, Forum Współpracy Sędziów, Stowarzyszenie Adwokackie "Defensor Iuris"

 

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.