Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

List otwarty w sprawie archiwów Władysława i Zofii Bartoszewskich w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu

Informacje medialne na temat decyzji podjętych przez dyrekcję Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu w sprawie zagospodarowania darów Władysława i Zofii Bartoszewskich budzą nasze głębokie zaniepokojenie. Według informacji zawartych w artykule red. Beaty Maciejewskiej w magazynie „Wolna Sobota”, dodatku do „Gazety Wyborczej”, z 20 lutego br. dyrektor Adolf Juzwenko rozwiązał umowę o pracę z dotychczasowym kierownikiem Gabinetów Świadków Historii Mariuszem Urbankiem (zasłużonym publicystą i biografem), a podległe mu od lat archiwa Bartoszewskich skierował do rozdzielenia pomiędzy poszczególne działy Ossolineum. Zwolnienie Mariusza Urbanka spowodowało odejście z pracy kolejnych osób.

Zapis życia Bartoszewskich

Konieczne jest przypomnienie, że integralność archiwów była głównym warunkiem stawianym przez Darczyńców – Władysława i Zofię Bartoszewskich, którzy zdecydowali się przekazać Zakładowi Narodowemu im. Ossolińskich gromadzone przez dziesięciolecia zbiory prywatne, w tym bibliotekę, korespondencję, zdjęcia, materiały powstałe w ramach pracy Władysława Bartoszewskiego na różnych etapach ich wspólnego życia. Właśnie brak możliwości zachowania kompletnego zespołu archiwalnego zadecydował po 2000 r. o wycofaniu się Darczyńców z podjętej uprzednio decyzji o przekazaniu zbiorów na rzecz Muzeum Warszawy.

W ciągu minionych lat kierowane przez Mariusza Urbanka (cieszącego się osobistym zaufaniem Władysława Bartoszewskiego) Gabinety Świadków Historii z powodzeniem służyły osobom zainteresowanym przechowywaną w nich spuścizną. Jesienią 2015 r. dzięki bliskiej współpracy z Ossolineum powstała wystawa „Władysław Bartoszewski: Pod prąd, Pamięć, Pojednanie”, stworzona przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów. Od lata 2018 r. jest prezentowana – dzięki wsparciu Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej i Rządu RFN – w Niemczech, gdzie odwiedziła już 17 miast (kolejne przystanki w przygotowaniu). W 2017 r. powstał oparty m.in. na wrocławskich archiwach film „Budowniczy mostów” w reżyserii Zofii Kunert.

Koniec dobrej współpracy

W czerwcu 2019 r. aż dwie wystawy oparte na zbiorach Ossolineum gościły podczas szczecińskiego „Tygodnia Wolności”. Na przełomie lat 2019 i 2020 r. dzięki aktywnemu udziałowi Gabinetów Świadków Historii zorganizowana została wystawa planszowa na temat współpracy Władysława Bartoszewskiego z Karlem Dedeciusem, wybitnym tłumaczem literatury polskiej na niemiecki (prezentowana w kilku niemieckich miastach).

W 2020 r. w oparciu o zbiory Gabinetów powstała wystawa plenerowa „Pod tym samym niebem”, zorganizowana przez trójmiejskie Stowarzyszenie „Warto Być Przyzwoitym” we współpracy z Muzeum Sopotu, która poza Sopotem odwiedziła już Lwówek Śląski, Zgorzelec, Jelenią Górę i Warszawę.

To tylko niektóre z bardzo wielu przykładów dobrej współpracy osób i instytucji zaangażowanych w pielęgnowanie spuścizny Władysława Bartoszewskiego z kierowanymi dotąd przez Mariusza Urbanka Gabinetami Świadków Historii. Kolejne planowane wspólne projekty wydawnicze, edukacyjne i wystawiennicze stanęły obecnie pod znakiem zapytania.

Apel o opamiętanie się

Zupełnie niezrozumiałe jest ponadto podejmowanie decyzji o restrukturyzacji zbiorów i wiążących się z tym utrudnieniach w dostępie do materiałów archiwalnych akurat w trakcie rozpoczętych nie tylko w Polsce przygotowań do przypadającej w lutym 2022 r. setnej rocznicy urodzin Władysława Bartoszewskiego. Niestosowny wydaje się również brak jakichkolwiek konsultacji z przedstawicielami rodziny Darczyńców czy wykonawcami uznanego wyrokiem sądu testamentu Władysława Bartoszewskiego.

Władysław Bartoszewski był dokumentalistą i depozytariuszem pamięci o wydarzeniach najnowszej historii i związanych z nią postaciach. Przekazane przez niego i żonę Zofię zbiory powierzone zostały jako spójna jednostka archiwalna gronu wyspecjalizowanych kuratorów działających w ramach Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Dotychczasowe doświadczenia zdawały się potwierdzać słuszność takiego rozwiązania. Działania podjęte w ostatnim czasie przez dyrekcję Ossolineum przeczą woli Darczyńców i utrudniają wykonanie powierzonego przez nich Ossolineum zadania.

Stoimy na stanowisku, że konieczny jest powrót do stanu rzeczy, jaki odpowiadał wyobrażeniu Darczyńców i owocnie służył społeczeństwu.

Lista sygnatariuszy:

 1. dr Felix Ackermann, Niemiecki Instytut Historyczny, Warszawa

2. prof. Natalia Aleksiun, Touro College, Nowy Jork

3. prof. Martin Aust, Geschichte und Kultur Osteuropas, Institut für Geschichtswissenschaft, Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn

4. Piotr Bachurzewski, syn Zofii Bartoszewskiej i jedyny właściciel praw autorskich Wł. Bartoszewskiego

5. dr hab. Ryszard Balicki, Katedra Prawa Konstytucyjnego, Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii UWr

6. Małgorzata Baranek, nauczycielka j. polskiego

7. Anita Baranowska-Koch, Inicjatywa im. W. Bartoszewskiego, Towarzystwo Niemiecko-Polskie w Berlinie

8. dr hab. Jacek Barcik, prof. UŚ, Uniwersytet Śląski, Instytut Nauk Prawnych

9. dr Irena Barcz (wykonawczyni testamentu)

10. Jan Barcz, Konferencja Ambasadorów RP

11. Marcin Barcz, wiceprezes, Stowarzyszenie Warto Być Przyzwoitym

12. dr Jacek Barski, Porta Polonica, Centrum Dokumentacji Kultury i Historii Polaków w Niemczech

13. dr hab. Monika Bednarczuk, Katedra Badań Porównawczych i Edytorstwa, Wydział Filologiczny, Uniwersytet w Białymstoku

14. Witold Bereś, redaktor naczelny miesięcznika "Kraków"

15. prof. Edward Białek, IFG UWr

16. prof. Dieter Bingen. Köln

17. dr. hab. Jochen Böhler, Uniwersytet Friedricha Schillera w Jenie

18. prof. Urszula Bonter, IFG UWr

19. prof. Włodzimierz Borodziej, Wydział Nauk o Kulturze i Sztuce UW

20. dr Monika Bronowicka, Wrocław

21. Mirosław Chojecki

22. Jan A. Choroszy, Instytut Filologii Polskiej UWr

23. prof. Marko Demantowsky, Institut für Bildungswissenschaften, Universität Basel

24. prof. Paweł Dobrowolski, Konferencja Ambasadorów RP

25. prof. Barbara Engelking, IFiS PAN

26. prof. José M. Faraldo, Profesor Titular, Facultad de Geografia e Historia, Universidad Complutense de Madrid

27. prof. Rolf Fieguth, CH-Fribourg

28. prof. Andrzej Friszke, ISP PAN

29. Łukasz Garbal

30. prof. Stefan Garsztecki, Institut für Europäische Studien und Geschichtswissenschaften (IESG), TU Chemnitz

31. Aleksander Gleichgewicht, Szkoła Dialogu Kultur Etz Chaim, Wrocław

32. dr Aleksandra Gliszczyńska-Grabias, Instytut Nauk Prawnych PAN

33. dr hab. Maciej Górny, prof. IH PAN

34. dr hab. Agnieszka Grzelak, prof. ALK

35. dr Helga Hirsch, Berlin

36. dr Joanna Hytrek-Hryciuk, Wrocław

37. prof. Grzegorz Hryciuk, IH UWr

38. Michał Jaranowski, dziennikarz, Warszawa

39. Andrzej Jaroszyński, Konferencja Ambasadorów RP

40. Bente Kahan,  Fundacja Bente Kahan, Wrocław

41. dr hab. Jerzy Kałążny, prof. UAM w Poznaniu

42. dr hab. Dobrochna Kałwa, Warszawa

43. prof. Padraic Kenney, College of Arts and Sciences, Indiana University, Bloomington

44. Basil Kerski, ECS

45. Michał Klinger, Konferencja Ambasadorów RP

46. Krzysztof Kolarz, prezes, Stowarzyszenie Warto Być Przyzwoitym

47. dr Jacek Kołtan, pełnomocnik dyrektora ds. naukowych, Europejskie Centrum Solidarności

48. Michał Komar, publicysta, Warszawa

49. Maciej Kozłowski, Konferencja Ambasadorów RP

50. prof. Maciej Koźmiński IH PAN, Konferencja ambasadorów RP

51. prof. Jerzy Kranz, Konferencja Ambasadorów RP

52. prof. Claudia Kraft, Institut für Zeitgeschichte, Universität Wien

53. dr hab. Mirosław P. Kruk, prof. UG

54. prof. Dariusz Kulesza, Uniwersytet w Białymstoku

55. dr hab. Andrzej Krzysztof Kunert

56. Zofia Kunert, autorka filmów dokumentalnych o tematyce historycznej

57. prof. Wojciech Kunicki, IFG UWr

58. dr. Andreas Lawaty, Lüneburg

59. prof. Dariusz Libionka, IFiS PAN

60. prof. Peter-Oliver Loew, Deutsches Polen-Institut, Darmstadt

61. dr Agnieszka Łada, Deutsches Polen-Institut, Darmstadt

62. prof. Paweł Machcewicz, ISP PAN

63. Manfred Mack, Deutsches Polen-Institut, Darmstadt

64.  Agnieszka Magdziak-Miszewska, Konferencja Ambasadorów RP

65. prof. Piotr Majewski, Wydział Historii UW

66. prof. Adam Manikowski, b. dyrektor Biblioteki Narodowej i b. dyrektor IH PAN

67. dr Janusz Marszalec, Muzeum Gdańska

68. Małgorzata Maruszkin, tłumaczka, publicystka, Warszawa

69. prof. dr hab. Artur Nowak-Far, SGH

70. Piotr Nowina-Konopka, Konferencja Ambasadorów RP

71. dr hab. Sławomir M. Nowinowski, prof. UŁ

72. prof. Cezary Obracht-Prondzyński, Instytut Socjologii Uniwersytetu Gdańskiego

73. Piotr Ogrodziński, Konferencja Ambasadorów RP

74. Halina Okólska, Wrocław

75. prof. Małgorzata Omilanowska, Uniwersytet Gdański

76. prof. Hubert Orłowski, UAM

77. dr Karolina Panz Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Instytut Slawistyki PAN

78. Piotr Paszkiewicz, wiceprezes, Stowarzyszenie Warto Być Przyzwoitym

79. dr Sławomir Poleszak, redaktor naczelny portalu ohistorie.eu

80. prof. Jan Pomorski, Instytut Historii UMCS

81. dr Marek Prawda, Warszawa

82. prof. Joachim v. Puttkamer, Imre Kertesz Kolleg Jena, Uniwersytet Friedricha Schillera w Jenie

83. Zofia Reinbacher, Xięgarnia Polska, Wiedeń

84. prof. Adam Daniel Rotfeld, Warszawa

85. Anda Rottenberg, Warszawa

86. prof.  Janusz Rowiński

87. prof. Krzysztof Ruchniewicz, CSNE UWr

88. dr hab. Małgorzata Ruchniewicz, prof. UWr, IH UWr

89. prof Szymon Rudnicki, IH UW

90. prof. Irena Rzeplińska, Warszawa

91. prof. Andrzej Rzepliński, Warszawa

92. Karol Sawicki, dziennikarz, Warszawa

93. prof. Martin Schulze-Wessel, Lehrstuhl für Geschichte Ost- und Südosteuropas, Ludwig-Maximilians-Universität München

94. Grażyna Sikorska, Konferencja Ambasadorów RP

95. dr Anna Sobecka, prodziekan, Wydział Historyczny UG

96. dr hab. Ewa Solska, Instytut Historii UMCS

97. prof. Ryszard Stemplowski, Warszawa-Kraków

98. prof. Rafał Stobiecki, Instytut Historyczny UŁ

99. prof. Dariusz Stola, ISP PAN

100. Waldemar Stopczyński, prezes,  Stowarzyszenie im. Bolesława Srockiego

101. prof. Jerzy Sułek, Warszawa

102. prof. Henryk Szlajfer, UW i ISP PAN

103. Tadeusz Szumowski, Konferencja Ambasadorów RP

104. dr Jan Szkudliński, Gdańsk

105. prof. Paweł Śpiewak, Warszawa

106. prof. Tomasz Torbus, UG

107. Jan Truszczyński, Konferencja Ambasadorów RP

108. Anna Trzeciakowska

109. prof. Piotr Tuleja, Katedra Prawa Konstytucyjnego, Uniwersytet Jagielloński

110. Henryk Waniek, pisarz, malarz

111. dr hab. Pierre-Frédéric Weber, prof. w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Szczecińskiego

112. dr hab. Tobias Weger, Institut für deutsche Kultur und Geschichte Südosteuropas (IKGS) an der Ludwig-Maximilians-Universität München

113. dr hab. Karolina Wierczyńska, prof. INP PAN

114. prof. Aleksander Wirpsza, UW

115. prof. Rafał Wnuk, KUL

116. prof. Marcin Wodziński, Katedra Judaistytki, UWr

117. Artur Wolski, Entropia Słowa

118. dr hab. Andrzej Woziński, prof. UG,  Instytut Historii Sztuki UG

119. prof. Piotr J. Wróbel, Konstanty Reynert Chair of Polish Studies, History Department, University of Toronto

120. Marek Zająć, przewodniczący Rady Fundacji Auschwitz-Birkenau

121. dr hab. Marcin Zaremba, WH UW

122. prof. Hanna Zaremska, IH PAN

123. prof. Antoni Ziemba, UW

124. prof. Marek Zybura, CSNE UWr

125. prof.  Katarzyna Żukrowska, SGH

126. Agata Żurowska, prezes Fundacji „Tęczowy Ogród”, Dwujęzyczna Szkoła Podstawowa im. W. Bartoszewskiego w Warszawie

Podpisy, które doszły 1 marca:

1. Krystyna Bartnik, historyk sztuki, Wrocław

2. Magda Basak, promotorka kultury, MPT Wrocław

3. prof. Joanna Szczepankiewicz-Battek, Wyższa Szkoła Bankowa Wrocław

4. Piotr Bartos, reżyser i operator filmowy, Wrocław

5. Katarzyna Belka, bibliotekarka, Zabrze

6. Beata Bigda, architekt, publicystka, Wrocław

7. Antoni Brański, lekarz, Wrocław

8. Beata Chmiel, Obywatele Kultury, Warszawa

9. Tatiana Drzycimska, tłumaczka dramaturgii rosyjskiej, Wrocław

10. dr Tomasz Florczyk, dyr. programowy Festiwalu Dekonstrukcji Słowa „Czytaj”, Częstochowa

11. Piotr Gadzinowski, publicysta, promotor polskiej kultury za granicą, były poseł, Zasłużony Kulturze Gloria Artis, Warszawa

12. Anna Geryn, dziennikarka, Wrocław

13. Jacek Głomb, dyrektor Teatru im. Heleny Modrzejewskiej, Legnica

14. Wojciech Głuch, prokurent w firmie Eko Giełda, Wrocław

15. Dorota Hartwich, pisarka, krytyczka sztuki, wydawczyni, Wrocław

16. Tomasz Haze, socjolog, Łódź

17. Anna Janko, pisarka, Gdańsk

18. Bogusław Klimsa, kompozytor, autor książek, Wrocław

19. Dagmara Chojnacka-Kocur, krytyczka teatralna, Wrocław

20. prof. Mirosław Kocur, Instytut Kulturoznawstwa UWr., AST Kraków

21. Henryk Koczan, wiceprzewodniczący Rady Programowej TVP Wrocław

22. Ilona Kowalska, bibliotekarka, Częstochowa

23. Katarzyna Kozłowska, kierownik produkcji, Wrocław

24. Adam Kraszewski, ekonomista, Poznań

25. Jan Łuszczak, adwokat, Wrocław

26. Marian Maciejewski, dziennikarz, wykładowca na Uniwersytecie Wrocławskim

27. Franciszek-Andrzej Magda, emeryt, Wrocław

28. Ula Małecka, rzeczniczka prasowa, Wrocław

29. Piotr Maszkowski, historyk, dziennikarz, Lubnów

30. Beata Mazurek, lektorka języka polskiego, Wrocław

31. Bogusław Michnik, poeta, animator kultury, Kłodzko

32. Krzysztof Mironowicz, wiceprezes Fundacji Pro Vratislavia, Wrocław

33. Paweł Moras, germanista, działacz społeczny, Warszawa/Wrocław

34. Adriana Myśliwiec, projektant, Wrocław

35. prof. Anna Nasiłowska, IBL PAN, Warszawa

36. Michał Nogaś, dziennikarz, Warszawa

37. Magda Obszarny, wykładowca, Uniwersytet SWPS, Wrocław

38. Jan Ordyński, wiceprezes Towarzystwa Dziennikarskiego, Warszawa

39. Ewa Jaworska-Pacia, księgowa, Wrocław

40. prof. Bogusław Pawłowski, Wydział Nauk Biologicznych, Uniwersytet Wrocławski

41. Ryszard Rudnik, dziennikarz, Opole

42. Tomasz Sielicki, historyk, doktorant UWr.

43. Katarzyna Barbara Skorska, dziennikarz, Warszawa

44. Agnieszka Spiechowicz, tłumaczka, polonistka, Uniwersytet Jagielloński

45. Tomasz Jakub Sysło, artysta plastyk, członek Wrocławskiej Rady Kultury przy Prezydencie Wrocławia

46. Małgorzata Szejnert, pisarka, Warszawa

47. Marta Świteńka, specjalista ds. pozyskiwania inwestorów, Wałbrzych

48. Renata Wasiewicz, przedsiębiorca, Lublin

49. Jan Węglowski, były Ossolińczyk, Fundacja Oświatowa EKOLA, Wrocław

50. Jolanta Węglowska, były Ossolińczyk, Fundacja Oświatowa EKOLA, Wrocław

51. Marek Wiśniewski, dziennikarz, Świdnica

52. prof. Krzysztof Wronecki, kardiochirurg, Wrocław

53. Krzysztof Burnetko, Kraków

54. Małgorzata Naimska, Warszawa

55. Henryk A. Pach, prezes Stowarzyszenia im. Pułkownika Ryszarda Kuklińskiego,  Kraków

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.