Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

To scenariusz wychowania seksualnego dla 13-, 15-latków i starszej młodzieży; zajęcia zajmą co najmniej 1,5 godziny zegarowej, ale w razie potrzeby można je wydłużać, np. do trzech godzin, lub podzielić na dwa segmenty (erotyzm i zachowania seksualne na jednych zajęciach, ryzykowne zachowania na drugich).

Scenariusz o ryzykownych zachowaniach seksualnych powinien następować po lekcjach o dojrzewaniu psychoseksualnym i rozumieniu seksualności, normach seksualnych, budowaniu i kształtowaniu relacji romantycznych oraz antykoncepcji.

Erotyzm i zachowania seksualne młodzieży. Ryzykowne zachowania seksualne.

I. Przedstawiam się, opowiadam o temacie zajęć.

II. Ustalamy kontrakt prowadzenia zajęć: mówimy pojedynczo, mówimy za siebie, dowolność uczestnictwa, nie oceniamy innych, nie śmiejemy się z czyichś błędów, jesteśmy aktywni podczas zajęć

III. Proponuję burzę mózgów.

Podejmujemy próbę wspólnego stworzenia definicji i skojarzeń wobec zachowań seksualnych. Grupa podaje swoje propozycje, omawiamy je i zapisujemy.

Na tablicy/kartce powinny się pojawić takie elementy, jak: masturbacja, flirt, petting, całowanie, dotykanie, necking, prezerwatywa, antykoncepcja, tabletki antykoncepcyjne, seks, inicjacja seksualna, seks oralny, „chodzenie ze sobą”, pieszczoty, zgoda, bezpieczeństwo, ciąża, infekcje/choroby przenoszone drogą płciową, zaufanie, szacunek, przypadkowy seks, przyjemność (i inne).

Podsumowuję burzę mózgów.

Każde sformułowanie powinnam wyjaśnić młodzieży, jak również zapisać na tablicy. Wskazuję, że zachowań seksualnych jest bardzo dużo, ich formy dojrzałe rozpoczynają się w okresie dojrzewania, jak również, że część z nich odnosi się do relacji z bliską osobą.

Poddaję dyskusji elementy związane z zachowaniami seksualnymi, czyli postawy i uczucia, takie jak: zgoda, zaufanie, szacunek, odpowiedzialność, budowanie bliskości w wyniku określonego zachowania, doświadczanie przyjemności.

Omawiamy związek pomiędzy uczuciami/postawami a podejmowanymi aktywnościami (emocje wpływają na określone zachowania i odwrotnie: zachowania wywołują w nas określone uczucia, każde zachowanie ma dla poszczególnych uczestników zachowania konsekwencje i skutki, również emocjonalne).

Dla lepszego zobrazowania można podać przykład z tych wymienionych podczas burzy mózgów (np. całowanie) i posłużyć się narysowanym diagramem, strzałkami, tabelką. Jeśli na tablicy pojawią się słowa, takie jak: ciąża, alkohol, choroby, odnoszę się do nich i wyjaśniam, z czym mogą być związane.

IV. Zostawiam w widocznym miejscu kartkę z wymienionymi przez uczniów słowami i proszę ich, aby zastanowili się, jakiego rodzaju uczucia, postawy, aktywności wpływają na wzrost poczucia bezpieczeństwa, a jakie na poczucie zagrożenia i większe ryzyko.

Propozycje omawiają w grupach i zapisują.

Na liście mogą/powinny znaleźć się: zgoda, odpowiedzialność, zwracanie uwagi na uczucia drugiej osoby, rozmowa, pytanie, zainteresowanie drugą osobą, szacunek, zaufanie, picie alkoholu, śmianie się z kogoś, grożenie, wywieranie presji na drugą osobę, długotrwałe namawianie (i inne).

Omawiam przykłady podane przez młodzież, próbując ustalić wspólne czynniki dla wzrostu i obniżenia poczucia bezpieczeństwa.

V. Miniwykład (10-15 min), podczas którego opowiadam o erotyce i zachowaniach seksualnych. Mówię, czym jest zachowanie seksualne – od czego zwykle zaczynają się zachowania erotyczne wśród młodych osób i w jakim wieku, z czym się wiążą.

Jeśli nie pojawiło się w przykładach od młodzieży, zwracam uwagę na kolejność zachowań pojawiających się w relacji, np.: „chodzenie ze sobą”, całowanie, pieszczoty, petting.

Omawiamy elementy, takie jak: przyjemność, budowanie więzi, bliskość. Na przykładach omawiam normy zachowań seksualnych młodzieży i granice prawne zgody na aktywność seksualną. Powinnam mieć przygotowane wcześniej materiały/notatki dotyczące aktywności seksualnej młodzieży mieszczące się w granicach normy.

VI. Pytam uczniów o przykłady ryzykownych zachowań seksualnych. Tu mogą/powinny się znaleźć: uwodzenie, zmuszanie kogoś, wykorzystywanie seksualne, uprawianie seksu za pieniądze, seks pod wpływem alkoholu. Sprawdzam, czy każde pojęcie jest jasne dla uczniów.

VII. Dzielę uczniów na dwie grupy. Pierwszą grupę proszę o podanie jak największej liczby powodów, dla których osoby decydują się na podjęcie z partnerem/ką aktywności seksualnej, a drugą grupę o wymienienie powodów, dla których osoby decydują się zaczekać.

Co powinno się znaleźć na kartkach?

Grupa I:

– chęć zobaczenia „jak to jest”

– koleżanki i koledzy mają to już za sobą

– potrzeba akceptacji i bycia w centrum uwagi

– chęć bliskości

– miłość

– wpływ alkoholu

– namawianie przez partnera, presja, wymuszenie, szantaż, „dowód miłości”

– ciekawość

– bunt przeciwko rodzicom

– podniecenie seksualne

– samotność

Grupa II:

– przekonanie religijne

– obawa przed ciążą

– lęk przed infekcjami/chorobami przenoszonymi drogą płciową

– lęk przed reakcją rodziców

– lęk, że się „nie sprawdzę”

– brak gotowości na większą intymność i/lub seks

– brak zainteresowania seksem

Omawiam poszczególne punkty z każdą grupą, czekam na dyskusję i pytam młodzież o poszczególne aspekty (jak np.: bliskość, miłość, presja, szantaż, ciekawość, przekonania religijne).

Pytam, co sądzą na temat „za” i „przeciw”. Rozmawiamy o motywacjach do pogłębiania bliskości, za każdym razem podkreślam wagę uczuć własnych i partnera/ki, a także potrzebę rozróżniania ich od wpływu czynników „zewnętrznych”.

VII. Znów dzielimy klasę na grupy i każdą z nich prosimy o napisanie na kartkach możliwych konsekwencji ryzykownych zachowań seksualnych. Powinny się znaleźć:

– trudności emocjonalne: w tworzeniu relacji – niechęć do nawiązywania kontaktów, obawa przed skrzywdzeniem, brak zaufania, brak umiejętności tworzenia więzi, rozczarowanie

– trudności społeczne/zdrowotne, odrzucenie przez grupę, przedwczesne rodzicielstwo, ewentualna opieka nad dzieckiem nastolatków, trudności w dalszej nauce, mniejszy dostęp do edukacji, infekcje przenoszone drogą płciową

Po wypisaniu omawiamy je wspólnie.

VIII. Dzielimy się na 4 grupy i każdej grupie daję historie do przeczytania i powiedzenia, które z przedstawionych zachowań są ryzykowne i dlaczego.

1. Ania ma 16 lat, od dwóch miesięcy ma chłopaka. Piotrek długo namawiał ją na seks, aż Ania w końcu uległa z obawy, że go straci. Uprawiali seks bez zabezpieczenia.

(zagadnienia do omówienia: namawianie na seks, presja, „dowód miłości”, brak antykoncepcji)

2. Rafał ma 18 lat, od roku ma chłopaka, Krzyśka. Zdecydowali się uprawiać seks, wspólnie ustalili, że zabezpieczą się prezerwatywą. Krzysiek w ostatniej chwili mówi, że chyba nie jest jeszcze na to gotowy. Rafał akceptuje decyzję Krzyśka i nie nalega na stosunek, ale pyta, co się stało.

(zagadnienia do omówienia: zachowanie nie jest ryzykowne)

3. Michał ma 17 lat, Hania 18, są ze sobą od roku, od niedawna współżyją ze sobą, stosują prezerwatywę, ale zastanawiają się nad stosowaniem tabletek antykoncepcyjnych. Rozmawiają wspólnie ze sobą o „za” i „przeciw”, poszukują porady w tym zakresie u dorosłych, którym ufają.

(zagadnienia do omówienia: zachowanie jest bezpieczne, partnerzy rozmawiają ze sobą wspólnie, chcą razem podjąć decyzję, poszukują wsparcia)

4. Monika i Kasia są ze sobą pół roku. Kasia jest bardzo zakochana w Monice i namawia ją na stosunek seksualny. Kiedy Monika odmawia, Kasia myśli, że może pod wpływem namów Monika zmieni zdanie albo rozluźni ją alkohol.

(zagadnienia do omówienia: zachowanie może być ryzykowne, presja, brak szacunku do decyzji i ryzyko braku świadomej zgody uprawiania seksu pod wpływem alkoholu)

X. Podsumowanie i czas na pytania i wątpliwości.

Artykuł otwarty w ramach bezpłatnego limitu

Wypróbuj prenumeratę cyfrową Wyborczej

Nieograniczony dostęp do serwisów informacyjnych, biznesowych,
lokalnych i wszystkich magazynów Wyborczej.