Dziedziczymy po rodzicach dom. Potrzebujemy pieniędzy, więc najchętniej sprzedalibyśmy go od ręki. Dajemy ogłoszenia, rozmawiamy z potencjalnymi klientami, przed oczami mamy sumę, którą dostaniemy... Wolnego. Najpierw musimy zdobyć dokument potwierdzający prawo do spadku. Mamy dwie drogi - sądową i notarialną.
Notarialne poświadczenie dziedziczenia Jest możliwe od marca. Dzięki temu zamiast do sądu idziemy do kancelarii notarialnej i... oszczędzamy czas, bo na sądowe orzeczenie można czekać nawet kilka miesięcy. - Akt poświadczenia dziedziczenia może sporządzić każdy notariusz, bez względu na miejsce ostatniego zamieszkania spadkodawcy - mówi notariusz Renata Greszta, członek Krajowej Rady Notarialnej. - Zainteresowani nie składają żadnych wniosków ani pism procesowych. Postępowanie u notariusza jest więc szybsze, łatwiejsze i mniej sformalizowane.
Aby poświadczyć spadek u rejenta, trzeba spełnić trzy warunki:
* do kancelarii muszą przyjść wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi (czym się różnią, piszemy niżej);
* między nimi nie może być żadnych sporów o podział spadku;
* notarialne poświadczenie dziedziczenia dotyczy wyłącznie tych spadków, które zostały otwarte od 1 lipca 1984 r. (tzw. otwarcie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy).
Jak przebiega notarialne poświadczenie dziedziczenia? Krok 1. Umawiamy się z notariuszem. Możemy to zrobić osobiście lub telefonicznie. Rejent powie nam, jakie musimy zabrać ze sobą dokumenty (m.in. akt zgonu spadkodawcy, akty urodzenia, małżeństwa potencjalnych spadkobierców, testament - jeśli w grę wchodzi dziedziczenie testamentowe).
Krok 2. Wszyscy potencjalni spadkobiercy (testamentowi i ustawowi) spotykają się w kancelarii notarialnej. Jeżeli nie ma między nimi sporu, rejent sporządza protokół dziedziczenia. Zawiera on m.in. oświadczenia, że stwierdzenie praw do spadku nie było przedmiotem postępowania przed sądem (za składanie fałszywych oświadczeń grozi odpowiedzialność karna).
Zostaje też odczytany testament (jeżeli spadkodawca go pozostawił) i złożone oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Poświadczenie musi nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od dnia śmierci spadkodawcy.
Krok 3. Na podstawie protokołu dziedziczenia notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Dokument określa krąg spadkobierców oraz ich udziały w spadku. Po zarejestrowaniu w elektronicznym rejestrze poświadczeń dziedziczenia (czytaj też niżej) akt nabiera mocy prawnej równorzędnej sądowemu postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku.
Krok 4. Spadkobiercy mogą posłużyć się wypisem aktu poświadczenia dziedziczenia, by wykazywać swoje prawa do spadku (możemy wreszcie sprzedać dom). Trzeba też zgłosić się w urzędzie skarbowym, by rozliczyć się z podatku od spadku lub skorzystać z przysługującego zwolnienia (pisaliśmy o tym wczoraj).
Notarialne poświadczenie dziedziczenia kosztuje 150 zł (100 zł - protokół dziedziczenia, 50 zł - sporządzenie aktu poświadczenia).
Elektroniczny rejestr spadkowy
Aby dokonywać poświadczeń, notariusze musieli uruchomić elektroniczny rejestr. Ma on uniemożliwić powtórne poświadczanie dziedziczenia po tym samym spadkodawcy, np. u innego notariusza. Jak mówi notariusz Jan Gielec, wiceprezes KRN nadzorujący prace nad systemem, system nie pozwoli zarejestrować aktu poświadczenia, jeśli w bazie istnieje już dokument z tym samym numerem PESEL spadkodawcy.
Jednak notariusze podkreślają, że mimo ich postulatów system nie obejmuje sądowych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku, czyli sądy i notariusze będą mogli sprawdzić za jego pośrednictwem, czy inny notariusz nie sporządził aktu poświadczenia po tym samym spadkodawcy, natomiast notariusz w żaden sposób nie będzie mógł sprawdzić, czy sąd w rozpatrywanej przez niego sprawie nie wydał już postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
Co, gdy notariusz poświadczy prawa do spadku, a wcześniej w tej sprawie wypowie się już sąd?
- Trudno sobie wyobrazić, by często do tego dochodziło - odpowiadają w KRN. - W spisanym przez notariusza protokole dziedziczenia zainteresowani składają pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie, iż stwierdzenie nabycia praw do spadku nie było przedmiotem postępowania przed sądem. Gdyby jednak doszło do wydania aktu poświadczenia w sprawie rozpoznanej już przez sąd, ten obowiązany jest uchylić zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.
