Duże plany inwestycyjne, głównie w energetykę konwencjonalną (do 2015 roku) i jądrową (po roku 2015) zostały zgłoszone przez wszystkie koncerny energetyczne. Mówi się nawet o Planie Marshalla dla energetyki na kwotę rzędu 320 mld Euro do 2030 roku (sama elektroenergetyka 100 mld Euro), co oznacza inwestycje rzędu 15 mld Euro/rok , w tym znaczące środki na odnawialne źródła energii (OZE). Problem polega jednak na tym, że z powodu spowolnienia gospodarczego i uzyskanych przez Polskę derogacji na nabywanie w ramach europejskiego systemu handlu emisjami (ETS) uprawnień do emisji CO2 inwestycje w energetyce konwencjonalnej się opóźniają. W znacznie mniejszym zakresie dotyczy to inwestycji w OZE, do których realizacji dodatkowo obliguje odrębna, pozbawiona derogacji i niezwykle konkretna w swoich celach i zapisach dyrektywa 28/2009/WE z maja 2009 r. o promocji stosowania energii z odnawialnych źródeł energii. Dyrektywa ta wyznaczyła minimalny cel dla Polski w postaci 15% udziału energii z OZE w bilansie zużycia energii finalnej brutto w 2020 roku. W odpowiedzi na wymogi dyrektywy Rząd RP przyjął w grudniu ub. r. "Krajowy plan działań w zakresie energii ze źródeł odnawialnych", w którym zapisane zostało zobowiązane do osiągnięcia przez Polskę w 2020 roku 15,5% udziału energii z OZE. Działania te wpisują się w światowy trend rozwoju zielonej gospodarki i postrzegane są przez inwestorów, a w szczególności przez świat finansów, jako atrakcyjne inwestycje o niskiej skali ryzyka. Ponadto firmy z tego sektora znacząco i szybko zyskują na wartości, a wartość tradycyjnych przedsiębiorstw energetycznych i atrakcyjność inwestycyjna w tym sektorze obniżają się.
Warto zatem przyjrzeć się bliżej, jakie jest miejsce krajowej energetyki odnawialnej na tle mapy świata i Europy, jak również z jakimi inwestycjami oraz w jakich grupach technologii OZE należy się liczyć w obecnej dekadzie w związku z wdrożeniem w Polsce nowej dyrektywy i krajowego planu działania w tym zakresie do 2020 roku.
Polska energetyka odnawialna na tle świata i EuropyEnergetyka odnawialna jest najszybciej rozwijającym się sektorem w światowej energetyki. Staje się też istotnym elementem przemysłu produkcji urządzeń i dostaw zielonych technologii, w szczególności w krajach Unii Europejskiej, która jest liderem w zakresie energetyki odnawialnej, ale również np. w Chinach aspirujących do roli światowego lidera w tej dziedzinie i
USA, które w inwestycjach w zieloną energetykę upatrują szansy na przełamanie kryzysu gospodarczego.
Z punktu widzenia przemysłu produkcji urządzeń dla energetyki odnawialnej liczą się zdolności produkcyjne (moce zainstalowane) i dynamika ich zmian w sensie inwestycji budowlano-montażowych oraz odnowy majątku. W dalszym ciągu światowe bilanse energetyki odnawialnej zdominowane są przez niekomercyjne wykorzystanie biomasy na cele cieplne (w tradycyjnych paleniskach) oraz tzw. dużą energetykę wodną. Te dwa ostatnie rodzaje OZE w dalszym ciągu odgrywają istotną rolę w światowym bilansie energii z OZE, ale ich tempo wzrostu mierzone przyrostem nowych inwestycji (mocy) nie jest już wysokie, tak samo jak zapotrzebowanie na nowe urządzenia (mniejsza atrakcyjność dla krajowych producentów urządzeń). Ponadto istnieją zasadnicze problemy z wiarygodnymi statystykami dotyczącymi lokalnego wykorzystania biomasy i ew. skali inwestycji w tym sektorze. Niezwykle szybko rozwijają się jednak inne, tzw. "nowe technologie" OZE i zaczynają decydować nie tylko o skali inwestycji w energetyce odnawialnej, ale w całej energetyce.
W tabeli 1 przedstawiono w postaci syntetycznej światowe, europejskie i krajowe inwestycje w nowe technologie OZE oraz podano rozkład mocy (zdolności produkcyjnych) zainstalowanych z podziałem na trzy zasadnicze rynki: energii elektrycznej, ciepła i paliw transportowych (biopaliw). W celach porównawczych rynek biopaliw wyrażany zazwyczaj w liczbach obrazujących produkcję roczną w litrach (tonach) sprowadzono do umownych zdolności produkcyjnych wyrażonych w GW. W tabeli pominięto technologie "tradycyjne", o zanikającej skali inwestycji, choć mające jeszcze w dalszym ciągu znaczące udziały w rynku paliw i energii. W tabeli przedstawiono też udziały Polski w mocach zainstalowanych w nowych technologiach na świecie i w UE oraz szacunkowe udziały Polski w inwestycjach zrealizowanych w 2009 r.
Tabela 1. Syntetyczne (szacunkowe) wskaźniki wielkości rynków energetyki odnawialnej: dotychczasowa sprzedaż urządzeń (moce zainstalowane) oraz globalne obroty na rynku nowych technologii energetyki odnawialnej w 2009 r. na świecie, w UE i w Polsce (opracowanie własne)
Analiza danych w tabeli prowadzi do wniosku, że światowe zdolności produkcyjne "nowych technologii" OZE (695 GW) są podzielone prawie w równych częściach (po ok. 43%) pomiędzy rynki energii elektrycznej i ciepła, a niemalże 14% jest zainstalowane w wytwórniach biopaliw. Nowe technologie OZE o najwyższych globalnych mocach zainstalowanych to kolektory słoneczne (do podgrzewania wody) - 180 GW i elektrownie wiatrowe - 159 MW. Udział Polski w światowych zdolnościach produkcyjnych w zakresie "zielonej energii" to ponad 0,3%, a w UE prawie 1,2%. Z uwagi na dynamikę przyrostów mocy i skalę nowych inwestycji w 2009 r. - łącznie ok. 754 mln Euro, udziały Polski w nowych inwestycjach są wyższe w roku 2009 w obszarze nowych technologii - odpowiednio prawie 0,7% na świecie i 1,5% w UE. W 2009 r. Polska miała największe udziały w zdolnościach produkcyjnych w sektorze biopaliw (w UE 3,8%),w szczególności w przypadku biodiesla.
Krajowe obroty na rynku energii w 2009 rokuJeżeli przyjrzeć się bliżej strukturze samych nowych inwestycji w 2009 r. to okazuje się (tabela 2), że na końcowy wynik finansowy krajowego sektora OZE (754 mln Euro) w największym stopniu wpłynęły inwestycje w sektor wytwarzania energii elektrycznej z OZE (598 mln Euro), następnie w nowe technologie produkcji zielonego ciepła (ponad 99 mln Euro), podczas gdy istotnych inwestycji w nowe moce produkcyjne w sektorze bioetanolu nie zanotowano (podobna sytuacja miała miejsce w 2008 r.). Wzrost zdolności produkcyjnych w sektorze biodiesla jako efekt zakończenia w 2009 r. wcześniej rozpoczętych inwestycji szacować można na kwotę rzędu 50 mln Euro.
Największe obroty na rynku sprzedaży i montażu technologii OZE do wytwarzania energii elektrycznej odnotowała energetyka wiatrowa i systemy kogeneracyjne na biomasę (łącznie z biogazem). Na rynku zielonego ciepła liderem była termiczna energetyka słoneczna (tu głównie kolektory słoneczne do podgrzewania ciepłej wody).
Tabela 2 Inwestycje i obroty na rynku energetyki odnawialnej w Polsce w 2009 r. (opracowanie własne na podstawie URE, GUS oraz danych statystycznych IEO)
* umowna, przeliczeniowa moc jako równoważnik mocy w kotłach na czystą biomasę wg ilości energii wyprodukowanej wg URE w elektrowniach współspalających biomasę z węglem.
W latach 2006-2010 obraz rynku energetyki odnawialnej zaczął się zmieniać i dywersyfikować. Pojawiły się nowe, obiecujące technologie i tzw. niezależni producenci energii, zaczynając od gospodarstw domowych, a kończąc na firmach spoza tradycyjnej energetyki. Spośród nowych technologii, które już zaistniały na rynku krajowym, wyróżnić można w szczególności: termiczne kolektory słoneczne (na początek do podgrzewania wody, a obecnie coraz śmielej także do ogrzewania), lądowe farmy wiatrowe i biogazownie rolnicze, poszerzające w sposób znaczący dotychczasowy, niewielki rynek biogazu tzw. "wysypiskowego" (z odmetanowania składowisk i wysypisk).
Krajowe inwestycje w zieloną energetykę na tle UE
Szybki rozwój inwestycji w obszarze wytwarzania zielonej energii elektrycznej zauważalny był w całej UE. Na rysunku 1 przedstawiono zestawienie nowych inwestycji w tym sektorze w UE na tle wszystkich inwestycji w wytwarzanie energii elektrycznej, łącznie z mocami odinstalowanymi w starych źródłach . Na ogólną, nową moc zainstalowaną 27,5 GW, już ponad 62% stanowiły OZE - 17 GW, w tym energetyka wiatrowa 12,2 GW oraz fotowoltaika (zaraz po nowych mocach na gaz ziemny). Energetyka odnawialna kolejny rok z rządu zapewniła więcej niż połowę nowych inwestycji w moce wytwórcze energii elektrycznej w UE. Warto zwrócić uwagę na fakt, że w roku 2009 w przypadku energetyki węglowej i jądrowej więcej starych mocy było deinstalowanych niż instalowanych.
Rysunek 1. Zestawienie nowych inwestycji w tym sektorze w UE na tle wszystkich inwestycji w wytwarzanie energii elektrycznej. Źródło: JRC
Fot. Clive Shirley Greenpeace / Clive Shirley
