Polska, pomimo znacznego postępu w zakresie poprawy efektywności energetycznej w minionych 20 latach, stale jeszcze na wytworzenie jednostki dochodu narodowego zużywa 2 - 2,5 razy więcej energii niż czołowe państwa Unii Europejskiej. Tymczasem, po zagospodarowaniu prostych rezerw, w ostatnich latach znacznie spowolnione zostały działania na rzecz oszczędności energii i efektywniejszego jej wykorzystania. Wiadomo też, że nasz system energetyczny, oparty głównie na spalaniu węgla, jest przestarzały i zdekapitalizowany. Do 2020 roku konieczne będzie wycofanie z eksploatacji co najmniej 40% mocy w polskich elektrowniach. Groźba potężnego kryzysu energetycznego przed rokiem 2020 jest więc całkowicie realna. W żadnym stopniu nie zażegna jej budowa elektrowni jądrowej, która może być oddana do użytku dopiero w roku 2022 i jej udział w produkcji energii elektrycznej będzie wynosił wtedy ok. 4,4% bilansu energii w Polsce. Ostrość nadchodzącego kryzysu można złagodzić jedynie poprzez zmniejszenie zapotrzebowania na energię (a więc poprawę efektywności energetycznej) oraz przez możliwie szybki rozwój odnawialnych źródeł energii.
Działania te powinny stanowić obecnie najwyższy priorytet nie tylko dla sektora energetycznego, ale i dla całej gospodarki Polski, albowiem:
- poprawa efektywności energetycznej jest najkorzystniejszym działaniem gospodarczym tak z ekonomicznego, jak i ze społecznego i ekologicznego punktu widzenia, a więc jest wypełnianiem konstytucyjnego zapisu o zrównoważonym rozwoju kraju
- Odnawialne źródła energii są najbardziej bezpieczną metodą jej produkcji, są to źródła miejscowe, nie importowane (słońce, wiatr, woda , geotermia), stwarzające dziesiątki tysięcy nowych miejsc pracy w małych i średnich przedsiębiorstwach, niewrażliwe na zawirowania polityczne, rozproszone po całym kraju, o bardzo krótkim cyklu inwestycyjnym i najlepiej dostosowane do współpracy z inteligentnymi sieciami energetycznymi, stanowiącymi optymalizację podaży energii w zależności od popytu na nią. Obecnie tak w Unii Europejskiej, jak i w skali światowej stanowią one najbardziej dynamicznie rozwijającą się branżę przemysłu.
Część z poniższych postulatów ma szansę być zrealizowane w najbliższej przyszłości. Przygotowywana obecnie Ustawa o Odnawialnych Źródłach Energii może przybrać taki kształt, który pozwoli na przyśpieszenie rozwoju rynku energii odnawialnej. Następne miesiące pokażą, jaką wagę przykłada rząd i poszczególne partie polityczne do długofalowego bezpieczeństwa energetycznego i tworzenia miejsc pracy w sektorze "zielonych kołnierzyków".
Poniższe postulaty polityczne to są szczegółowym rozwinięciem programu 3xTAK. Zostały one przygotowane przy współpracy z pięcioma czołowymi ekspertami w Polsce - prof. Maciejem Nowickim, byłym Ministrem Środowiska, prof. Janem Popczykiem z Politechniki Śląskiej, prof. Władysławem Mielczarskim z Politechniki Łódzkiej, dr Sławomirem Pasierbem z Fundacji na Rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii oraz z Grzegorzem Wiśniewskim z Instytutu Energetyki Odnawialnej. 1. Przeznaczenie 100% dochodów z aukcji uprawnieniami do emisji CO2 na inwestycje w poprawę efektywności energetycznej i rozwój odnawialnych źródeł energii, ze szczególnym uwzględnieniem aktywnych programów wsparcia dla grup społecznych najbardziej wrażliwych na wzrost cen energii.Uzasadnienie:
Celem tego działania jest wsparcie zielonych inwestycji, produkcji urządzeń nowoczesnej energetyki (OZE, efektywność energetyczna) oraz finansowanie ulg od podatku PIT i CIT dla osób indywidualnych oraz firm realizujących projekty poprawy efektywności. Program powinien także zakładać pomoc dla grup społecznych najbardziej wrażliwych na wzrost cen energii (tzw. problem ubóstwa energetycznego), chociażby poprzez inwestycje zmniejszające jej zużycie. Działania te będą dodatkowo stymulować tworzenie na dużą skalę nowych, zielonych miejsc pracy nie tylko w sektorze odnawialnym i poprawy efektywności, ale również m.in. w transporcie i budownictwie, co z kolei uruchomi powstawanie kolejnych miejsc pracy na zasadzie mnożnikowej. Powinna zostać wyodrębniona instytucja zarządzająca programem. Kompetencje instytucji zarządzającej mogłyby zostać powierzone Narodowemu Funduszowi Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej lub też wzorem rozwiązań funkcjonujących w innych państwach członkowskich UE - instytucji powołanej celowo, jaką byłby Bank Inwestycji Niskoemisyjnych.
2. Wpisanie do Krajowego Planu Działań na rzecz Efektywności Energetycznej trwałych i długookresowych mechanizmów wsparcia finansowego zrównoważonej energii, w tym ulg podatkowych od podatku PIT oraz CIT, na rozwój projektów mających na celu podnoszenie efektywności energetycznej.Uzasadnienie:Od dawna wiadomo, że najtańszą energią jest ta, której nie zużyjemy. Efektywność energetyczna, nazywana często
szóstym paliwem , powinna być priorytetem rządu, gdyż jest to jedna z najszybszych ścieżek prowadzących do faktycznego rozwoju naszej gospodarki. Aby inwestycje w tym obszarze były skuteczne konieczne jest wdrożenie instrumentów ułatwiających realizację tego typu projektów. Dlatego też w Krajowym Planie Działań na rzecz Efektywności Energetycznej należy jasno określić ramy funkcjonowania firm typu ESCO (
Energy Saving Company ), oferujących usługi w zakresie efektywności energetycznej. Doskonałym rozwiązaniem jest także wprowadzenie twardych instrumentów promujących podnoszenie efektywności takich jak system ulg podatkowych od podatku PIT i CIT dla osób indywidualnych oraz firm realizujących projekty poprawy efektywności. System ulg byłby neutralny budżetowo - suma pieniędzy zaoszczędzonych przez firmy i obywateli poprzez niższe podatki byłaby kompensowana Ministerstwu Finansów z dochodów z funduszu aukcji uprawnieniami do emisji (patrz pkt. 1).
3. System wsparcia dla odnawialnych źródeł energii musi zostać uzupełniony poprzez dodanie systemu taryf początkowych (feed-in-tariffs).Uzasadnienie: Wprowadzenie nowego systemu wsparcia zredukuje poziom niepewności wśród potencjalnych inwestorów oraz otworzy możliwość rozszerzenia zasad wsparcia na małych producentów - tzw. prosumentów. Dlatego też system
feed-in-tariffs powinien obejmować niskoskalowe technologie OZE (np. do 5 MW), podczas gdy więksi producenci nadal powinni mieć możliwość korzystania z zielonych certyfikatów, przy założeniu zwiększenia ich wartości. Działanie to pozwoli na rozwój nowych technologii produkcji energii ze źródeł odnawialnych, w tym biogazowi i wykorzystania zasobów energii słonecznej oraz poszerzy związany z nimi rynek usług tworzący nowe miejsca pracy.
Ponadto, małe źródła, zwłaszcza te do 5MW, są niezwykle cenne społecznie (mikrogeneracja) i najlepiej wpisują się w koncepcję budowy inteligentnych sieci energetycznych.
4. Nadanie priorytetu rozwojowi energetyki rozproszonej w polityce energetycznej państwa, poprzez odpowiednie umocowanie legislacyjne i uwzględnienie roli prosumentów energii.Uzasadnienie:
Do tej pory w polityce państwa mikroźródła nie były brane pod uwagę, a wobec silnych barier, głównie legislacyjnych, mają nikłą szansę na rozwój. Tymczasem to właśnie one odgrywać powinny istotną rolę w budowie naszego bezpieczeństwa energetycznego i nowoczesnego systemu zarządzania energią. Z tego powodu w polityce energetycznej priorytetem powinien stać się właśnie rozwój małych źródeł, będących blisko konsumenta i pozwalających na bezpośrednie korzystanie z produkowanej przez niego energii, bez konieczności rozbudowy sieci i przy zachowaniu optymalizacji pracy. W tym celu powinny również zostać przeprowadzone zmiany legislacyjne upraszczające sposób koncesjonowania oraz zmiany pozwalające na swobodną wymianę energii w systemach rozproszonych. Należy wprowadzić bezwzględną zasadę obowiązującą Operatorów Systemów Dystrybucyjnych, według której to na operatorze będzie spoczywać konieczność udowodnienia, że źródło proponowane przez inwestora/prosumenta szkodzi sieci . Celem jest zniesienie barier oraz wdrożenie programu rozwoju mikróźródeł obejmującego małe wiatraki, mikrobiogazownie, kolektory słoneczne, pompy ciepła, magazyny energii, tak aby te źródła mogły wpisywać się w inteligentne sieci.
5. Ustanowienie stanowiska ministra konstytucyjnego, sekretarza stanu, odpowiedzialnego za transformację polskiej energetyki na taką, która oparta będzie na energetyce odnawialnej oraz efektywności energetycznej.Uzasadnienie: Transformacja sektora energetyki to największe i najkosztowniejsze wyzwanie, przed jakim obecnie stoi Polska. Nasze elektrownie są przestarzałe i w znaczącym stopniu zdekapitalizowane. Brakuje połączeń energetycznych z krajami sąsiadującymi i nowoczesnych sieci przesyłowych. Od kilku lat w tej dziedzinie niewiele się zmieniło. Kolejne rządy nie stworzyły instytucjonalnych ram zarządzania modernizacją systemu energetycznego. Brak jest możliwości koordynacji zrównoważonego rozwoju gospodarki energetycznej kraju - strony podażowej i popytowej energii. Koordynacja i równoważenie priorytetów poszczególnych wiceministrów przez ministra właściwego ds. gospodarki jest bardzo utrudnione z uwagi na szeroki zakres kompetencji. Aby zmienić zaistniałą sytuację należy utworzyć stanowisko wiceministra, który będzie konstytucyjnie odpowiedzialny za modernizację polskiej energetyki, ponieważ nie ma w strukturze władz żadnego organu państwowego, który byłby odpowiedzialny za opracowanie koncepcji przejścia z obecnego systemu, mającego swe korzenie w XIX i XX wieku, do energetyki XXI wieku, opartej na czystych, trwałych i bezpiecznych źródłach. Dotychczasowa praktyka pokazuje, że problem zrównoważonego rozwoju, którego podstawą jest wzrost efektywności energetycznej i rozwój źródeł odnawialnych nie ma odpowiedniego priorytetu u najwyższych przedstawicieli rządu. Nowoczesna, czysta i zielona energetyka może stymulować gospodarkę oraz dawać zatrudnienie setkom tysięcy osób. Rozwiązaniem docelowym, którego wdrożenie powinien przygotować minister odpowiedzialny za transformację energetyki, funkcjonującym z powodzeniem w innych krajach UE byłoby powołanie Ministerstwa ds. Energii i Klimatu, łączącego w swoich kompetencjach kwestie związane z rozwojem zrównoważonej energetyki, planowaniem energetycznym, jak również kwestie rozwoju infrastruktury energetycznej.
Eksperci współpracujący przy przygotowaniu Postulatów Greenpeaceprof. dr hab. inż. Władysław Mielczarski Profesor zwyczajny w Instytucie Elektroenergetyki Politechniki Łódzkiej.
Kieruje Grupą Badawczą Rynków Energii Elektrycznej prowadząc jednocześnie szereg projektów dla polskich, europejskich i amerykańskich firm energetycznych w zakresie analiz rynkowych oraz metod planowania i sterowania pracą systemu elektroenergetycznego.
prof. dr hab. inż. Maciej NowickiPolski ekolog, naukowiec, działacz społeczny, minister środowiska w rządach Jana Krzysztofa Bieleckiego i Donalda Tuska od 16 listopada 2007 do 1 lutego 2010. Założyciel, w roku 1992, Fundacji EkoFundusz, zajmującej się ekokonwersją polskiego długu.
dr inż. Sławomir PasierbDyrektor ds. badawczo-rozwojowych w Fundacji na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii w Katowicach, którą współtworzył i rozwijał.
Swoją działalność skupia na rozwoju idei zintegrowanego planowania zasobów energetycznych, w tym efektywności energetycznej, oraz zrównoważonego gospodarowania energią.
prof. dr hab. inż. Jan PopczykPracuje na stanowisku profesora zwyczajnego na Wydziale Elektrycznym Politechniki Śląskiej. Działa na rzecz konwergencji sektorów w kompleksie paliwowo-energetycznym oraz na rzecz integracji usług infrastrukturalnych w gminach.
Grzegorz Wiśniewski Założyciel (2001) i do chwili obecnej prezes zarządu Instytutu Energetyki Odnawialnej (EC BREC/IEO).
Jest współautorem krajowej "Strategii rozwoju energetyki odnawialnej" (2000), ekspertyz z zakresu energetyki odnawialnej wykonanych dla Ministerstwa Gospodarki i Ministerstwa Środowiska oraz NFOŚiGW i Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Opracowywał założenia systemu wsparcia zielonej energii elektrycznej poprzez system świadectw pochodzenia, wprowadzony w życie w 2004r. regulacjami w Prawie energetycznym.
Wstęp napisany przez prof. Macieja Nowickiego, byłego Ministra Środowiska
