RYSZARD KAPUŚCIŃSKI
Żaden z naszych światów nie jest bardziej zróżnicowany i podzielony niż świat dzieci. Świat dorosłych jest też oczywiście pełen nierówności, ale wielu dorosłych żyjąc potrafi z latami wyrobić sobie jakieś nisze i przyczółki, natomiast dziecko - nie, jest bezbronne, bezradne, słabe. Tym wyraźniej zaznacza się kontrast między sytuacją dziecka w świecie bogatych, w którym wszystko urządzone jest tak, aby maluchom dogadzać, obsypywać łakociami, rozpieszczać, a położeniem ich rówieśników w rodzinach i społeczeństwach biednych, w których odmawia się im wszystkiego. Te dzieci żyją często w głodzie, na ulicy, w śmietnikach.
A ponieważ dziecko z natury jest szczególnie wrażliwe, wyczulone, delikatne, dostrzega ono nierówność położenia bardzo boleśnie i wyrasta z już utrwalonym poczuciem krzywdy, poniżenia, odtrącenia.
Cywilizacje przetrwania, a obok - cywilizacja rozwoju, czyli inaczej: dusza bytująca (chłop, wieś) i dusza rozbudzona (miasto, jego mieszkańcy). Czyje to? Kto to napisał? Tadeusz Zieliński?
* * *
Sztuka, literatura przestały tworzyć wzorce, przykłady.
* * *
Język. Piękno języka, jego kunszt, uroda - tracą znaczenie.
* * *
O komunizmie. Ludzie zniszczyli system, ale wiele substancji przez ten system zrodzonych istnieje i krąży nadal.
* * *
Tekst Krzysztofa Czyżewskiego "Czas prowincji" ("Znak", 2002/7). Autor traktuje prowincję jako szansę, jako odkrywanie i budowanie od podstaw. To miejsce dla pionierów, romantyków, ludzi poszukujących, niegodzących się na to, co wygodne i łatwe.
* * *
Słuchałem koncertu fortepianowego Roberta Schumanna. Potem czytałem o nim. Choroba rozwinęła się w nim, kiedy zbliżał się do czterdziestki. Wystąpiły trudności z mówieniem. Coraz słabiej rozróżniał dźwięki rzeczywiste od tych, które rodziły się w jego głowie (majaki słuchowe?), z czasem wszystkie tempa wydają mu się zbyt szybkie. Mając 44 lata, rzuca się w nurty Renu. Ratują go i zamykają w zakładzie dla obłąkanych, w którym, w momentach przytomności, nawet komponuje. Żyje tam jeszcze dwa lata, umiera w 1856 roku. Jego żona Clara przeżyła go o 40 lat, dając w całej Europie koncerty, w czasie których grała utwory swojego męża.
* * *
Co porusza najbardziej, kiedy czyta się Stary Testament? Dramatyzm, groza, poczucie ostateczności.
* * *
Karty starożytnych eposów zaludniają bogowie, herosi, nadludzie, giganci, Gilgamesze. Tymczasem człowiek kultury masowej, klient Mcdonaldów, może sam sobie stać się bohaterem opowieści. Oto różnica między literaturą wysoką a popularną.
* * *
Postępy komunikacji ułatwiają łączność, ale jednocześnie wykorzeniają ludzi, którzy mogą teraz swobodnie przenosić się z miejsca na miejsce, już nie czują się przywiązani do żadnego z nich.
