Duży Kadr

Kolorowa Warszawa z XIX wieku

mo
29.06.2009 , aktualizacja: 31.01.2013 11:19
A A A Drukuj

Kolekcja kolorowanych zdjęć Warszawy z końca XIX wieku. Zostały one opublikowane jako pocztówki. Obecnie stanowią część kolekcji Biblioteki Kongresu Amerykańskiego. Oto zdjęcia i komentarze do zdjęć autorstwa Tomasza Urzykowskiego, warsawianisty, dziennikarza Gazety Stołecznej - warszawskiego dodatku do Gazety Wyborczej:

Pomnik Adama Mickiewicza przy Krakowskim Przedmieściu od początku przyciągał patriotyczne manifestacje. Pierwsza odbyła się już podczas jego odsłonięcia - 24 grudnia 1898 r. Równie słynna miała miejsce 30 stycznie 1968 r., gdy warszawscy studenci protestowali przeciw zdjęciu z afisza mickiewiczowskich "Dziadów". Pomnik otacza ledwie widoczne na zdjęciu kute ogrodzenie z motywami liry, liści i kwiatów. To bodaj najwspanialsze dzieło kowalstwa artystycznego przełomu XIX i XX w. w Warszawie. Po prawej stronie zdjęcia widać kościół i klasztor Karmelitów Bosych. W chwili wykonania fotografii zakonników już tu nie było. Klasztorne sale zajęło Wyższe Seminarium Duchowne św. Jana Chrzciciela. 

Most Kierbedzia dwukrotnie był zniszczony. Podczas I wojny światowej wysadzili go wycofujący się z Warszawy Rosjanie. W czasie II wojny światowej, a dokładniej - Powstania Warszawskiego - to samo zrobili opuszczający praski brzeg Niemcy. Na zdjęciu widać przystanie nad Wisłą, a dalej Stare Miasto z katedrą św. Jana Chrzciciela w wersji po przebudowie z lat 30. XIX w. wg projektu Adama Idźkowskiego. Główny kościół Warszawy miał wtedy obniżony dach, a fasada naśladowała gotyk angielski. Po II wojnie światowej katedrę odbudowano w innym kształcie, zaprojektowanym przez prof. Jana Zachwatowicza.

 

Na szczęście Pałac Staszica, zamykający od południa perspektywę Krakowskiego Przedmieścia, w pokazanej na zdjęciu wersji przetrwał tylko około 30 lat. Ta klasycystyczna budowla z kolumnami i groźnymi wizerunkami orłów na fasadzie, wzniesiona w latach 1820-30 wg projektu Antonia Corazziego, została w końcu XIX w. (1892-93) ?przebrana? w bizantyjski kostium.  Po I wojnie światowej przywrócono jej dawny wygląd. Przed pałacem stoi pomnik Mikołaja Kopernika z 1830 r. Jest dziełem mieszkającego w Rzymie duńskiego rzeźbiarza Bertela Thorvaldsena. Jako jeden z nielicznych warszawskich monumentów przetrwał obie wojny światowe.

 

Plac Trzech Krzyży. Kościół św. Aleksandra z początku był dużo mniejszy niż na zdjęciu. Wzniesiony jeszcze przed powstaniem listopadowym wg projektu Christiana Piotra Aignera, przypominał rzymski Panteon. Gruntowna przebudowa i rozbudowa dokonana w końcu XIX w. przez znanego architekta Józefa Piusa Dziekońskiego zmieniły kameralny kościół w wielką świątynię w stylu neorenesansu. Budowla legła w gruzach podczas Powstania Warszawskiego. Po wojnie odbudowano ją w pierwotnej formie. Znów jest małym klasycystycznym kościołem.   

 

Plac Zamkowy z kolumną Zygmunta. Z lewej strony widać wylot Nowego Zjazdu - pochyłej ulicy łączącej plac Zamkowy z przerzuconym przez Wisłę Mostem Kierbedzia. Ulica częściowo biegła nasypem, częściowo zaś masywnym Wiaduktem Pancera. Po II wojnie światowej plac Zamkowy zamknięto od strony Wisły. Zlikwidowano pochyłą ulicę i rozebrano Wiadukt Pancera. W ich miejscu powstała Trasa W-Z, która plac Zamkowy mija w podziemnym tunelu.

 

Plac Krasińskich wyglądał zupełnie inaczej niż dziś. Z widocznych na zdjęciu budynków istnieje tylko pałac Krasińskich (zwany też Pałacem Rzeczpospolitej) - jeden z najpiękniejszych zabytków Warszawy. Powstał w latach 1677-83 dla Jana Dobrogosta Krasińskiego. Zaprojektował go pochodzący z Niderlandów mistrz architektury ?klasycyzującego baroku? Tylman van Gameren. W czasie, gdy robiono to zdjęcie, w pałacu mieściła Izba Sądowa. Dziś swoje najcenniejsze zbiory przechowuje tu Biblioteka Narodowa.

Pałac Jabłonowskich, podobnie jak cała widoczna na zdjęciu północna pierzeja placu, uległ zniszczeniu podczas ostatniej wojny. W latach 90. zbudowano w tym miejscu współczesne biurowce z fasadami naśladującymi elewacje stojących tu niegdyś budynków.

 

Pałac Na Wyspie w Łazienkach. Ten widok do dziś się nie zmienił.

 

Pałac w Wilanowie widziany od strony ogrodu, który w tamtych czasach zatracił barokowy charakter.
 

Starówka w końcu XIX w. należała do dzielnic Warszawy o nienajlepszej reputacji. Wśród mieszkańców przeważała biedota. Wartość zabytkowej dzielnicy odkryto dopiero w XX w. Na zdjęciu można dostrzec posąg Syrenki autorstwa Konstantego Hegla. Stoi wśród straganów na cokole w formie skały, po której spływa woda. Syrenkę na środku Rynku ustawiono w 1855 r. Usunięto ją stąd w 1928 r., bo nie odpowiadała ówczesnym gustom. Na dawne miejsce wróciła dopiero dziesięć lat temu.

Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX