Maciej Janowski - historyk, zajmuje się dziejami Polski i Europy Środkowej w XIX w.

Jaką rolę odegrała szlachta w historii Polski? Trudno o pytanie bardziej kluczowe dla naszych dziejów. Szlachta stanowiła kilka procent ogółu ludności: obliczenia różnych badaczy są odmienne, ale panuje zgoda, że w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej odsetek szlachty w społeczeństwie należał do najwyższych w Europie. Choć szlachta jako odrębny stan od dawna nie istnieje, jej dziedzictwo, często skarykaturyzowane, pozostaje w jakiś pośredni sposób widoczne w polskiej kulturze.

Liczni i wybitni oskarżyciele „szlachetczyzny” zarzucali jej wiele. Nowożytne państwo, które od przełomu XV i XVI w. powstawało wszędzie w Europie, u nas było zwichnięte na korzyść stanu szlacheckiego. Nie wytworzyła się nowoczesna administracja, bo szlachcie wystarczał jej samorząd; nie powstało niezależne od szlachty sądownictwo, które mogłoby w miarę sprawiedliwie rozstrzygać spory między panami a ich chłopami. O wolnej elekcji i liberum veto każdy pamięta ze szkoły.

Artykuł dostępny tylko w prenumeracie cyfrowej Wyborczej

Wypróbuj cyfrową Wyborczą

Nieograniczony dostęp do serwisów informacyjnych, biznesowych, lokalnych i wszystkich magazynów Wyborczej