4 stycznia 1790 r. Przestrogi Staszica

Stanisław Staszic wydał anonimowo "Przestrogi dla Polski z teraźniejszych politycznych Europy związków i z praw natury wypadające". 34-letni autor - działacz polskiego oświecenia, pisarz polityczny, przyrodnik - pisał swoją pracę w czasie Sejmu Czteroletniego. Chciał przekonać szlachtę do reform ustrojowych i odejścia od feudalizmu: to ona ma odegrać największą rolę w budowaniu nowoczesnego narodu, rozszerzając swoje przywileje na całe społeczeństwo; ma się to dokonać przez uchwalenie nowej konstytucji. Apelował do mieszczan i szlachty o współdziałanie: Róbcie z młodzieży szlacheckiej i z miejskiej jeden naród. Dopiero wtedy Polska zostanie wolną, mocną i sławną.

4 stycznia 1923 r. Lenin o Stalinie

Tę datę ma list napisany rok przed śmiercią przez wodza rewolucji do delegatów XVIII zjazdu Rosyjskiej Partii Komunistycznej (bolszewików): Stalin jest zbyt brutalny i wada ta, która jest całkiem do zniesienia w naszym środowisku i w stosunkach między nami, komunistami, staje się nie do zniesienia na stanowisku sekretarza generalnego. Wobec tego proponuję towarzyszom, by zastanowili się nad sposobem przeniesienia Stalina z tego stanowiska i wyznaczyli na to miejsce innego człowieka, który (...) charakteryzowałby się większą tolerancyjnością, większą lojalnością, większą uprzejmością (...) mniej kapryśnym usposobieniem itd. List przeczytany jedynie w regionalnych grupach delegatów został utajniony. Kilka lat później już za samo jego posiadanie groziła kara śmierci.

Artykuł dostępny tylko w prenumeracie cyfrowej Wyborczej

Wypróbuj cyfrową Wyborczą

Nieograniczony dostęp do serwisów informacyjnych, biznesowych, lokalnych i wszystkich magazynów Wyborczej