Zwrotnice dziejów. Alternatywne historie Polski
Andrzej Chwalba, Wojciech Harpula
Wydawnictwo Literackie 2019

Historie alternatywne to nie nowa rzecz. Już w 1836 r. francuski pisarz Louis Geoffroy wydał książkę, w której rozważał skutki zwycięstwa Napoleona nad Rosją i Anglią, co pozwoliłoby mu zostać oświeconym władcą globu. Od kilku lat snucie hipotetycznych historii jest modne także w Polsce. Różni pisarze i publicyści zastanawiają się, co by było, gdyby Polacy poszli z Hitlerem na Moskwę albo czy czekałaby nas mocarstwowa przyszłość, gdyby w 1939 r. Brytyjczycy i Francuzi ruszyli się zza Linii Maginota dalej niż te kilka kilometrów. Na tym tle „Zwrotnice dziejów” zaskakują swoją wstrzemięźliwością. I dobrze.

Efekciarstwo wyobraźni ustąpiło warsztatowi prof. Andrzeja Chwalby, uznanego historyka od lat pracującego na Uniwersytecie Jagiellońskim, autora m.in. „Wielkiej wojny Polaków 1914-1918”. Prowadzący rozmowę Wojciech Harpula swoje podejście do pisania o historii kontrfaktycznej buduje na pracy niemieckiego starożytnika Alexandra Demandta „Co by się mogło wydarzyć?” z 1984 r.: Konstruując alternatywne scenariusze, nie mnożymy ponad konieczną potrzebę piętrowych hipotez, nieuniknionych w momencie oddalania się na osi czasu od „zwrotnicy dziejów”. Nie ma w tej książce fantastycznych domysłów, nie ma fikcyjnych postaci, nieistniejących uwarunkowań i okoliczności. Nikomu nie przedłużamy życia, nikogo nie kładziemy wcześniej do grobu, nie każemy królowym rodzić synów zamiast córek, nie wygrywamy przegranych bitew i odwrotnie.

Artykuł dostępny tylko w prenumeracie cyfrowej Wyborczej

Wypróbuj cyfrową Wyborczą

Nieograniczony dostęp do serwisów informacyjnych, biznesowych, lokalnych i wszystkich magazynów Wyborczej