Konała Beatrice Cenci rzeczywiście strasznie, na placu straceń przed znanym nam doskonale Zamkiem świętego Anioła. Nie musiała zginąć. W zbrodni, której się dopuściła, Klemens VIII mógł dojrzeć akt desperacji, miarę tragedii, której dziewczyna doświadczyła sama - rozumieli to, i zabiegali o łaskę, prawnicy, ludzie Kościoła, lecz ich starania nie mogły przekonać papieża, który niespełna rok później miał dopuścić do spalenia Giordana Bruna. Dziewczyna, jedno z dwanaściorga dzieci (z których ośmioro szybko zmarło) Francesca z potężnej rodziny Cenci, była ofiarą ojca potwora, seryjnego gwałciciela i niepohamowanego gwałtownika. Kiedy Francesco, skłócony z prawem, uciekł z Rzymu do posiadłości w okolicach Rieti i tam skupił swoje bestialstwo na Beatrice, jej dwóch braciach Giacomo i Bernardo oraz drugiej żonie Lucrezii, dziewczyna skłoniła bliskich do ojco- i mężobójstwa. Z rekonstrukcji morderstwa można by nakręcić wyjątkowo krwawy film grozy o nadludzkim trudzie zabijania i nieludzkim uporze przetrwania, do czego zawodowo i stylistycznie się nie nadaję, wspomnę więc tylko, że przy trzeciej próbie unicestwienia potwora trójka dzieci, żona oraz kochanek Beatrice zadźgali bestię, połamali jej kończyny i, żeby upozorować wypadek, zrzuciły ciało z balkonu. Ojca pochowano, rodzina wróciła do Miasta, kogoś zaniepokoiły ukryte pod Rieti zakrwawione prześcieradła, i próżno było Beatrice tłumaczyć, że poplamiła je nader obfita menstruacja. Proces, który zakończył się szybciej niż mógł wskutek powodzi, największej w odnotowanej historii Tybru, przyniósł wyroki skazujące dla wszystkich, prócz małoletniego Bernarda, osadzonego w więzieniu. Giacomo został poćwiartowany, a Lucrezia i Beatrice pozbawione głowy. Scenie przyglądał się nie tylko, o czym wspominaliśmy już, Caravaggio. Wśród tysięcy gapiów był i inny malarz, Orazio Gentileschi, z maleńką Artemisią na rękach, która 12 lat później miała zostać zgwałcona przez innego asystującego straceniu Cencich malarza, Agostino Tassi. Czy wyglądała Beatrice tak samo, jak na portrecie Reniego, nie wiemy. Wiemy, że wiek modelki zgodny jest z wiekiem dziewczyny w chwili, kiedy ją ścięto. "Słodka i piękna" głowa, która patrzy pożegnalnie w Galerii Barberini, może mieć 21 lat, ile miała Beatrice Cenci 11 września 1599 roku. Wyglądała dziewczęco, niewinnie, miała wszystkie atuty, by pozyskać miłosierdzie tłumu. Nie zjednała sobie jednak miłosierdzia papieża, który przed Rokiem Jubileuszowym cenił wszelkie dochody, nawet te pochodzące z konfiskaty majątku upokorzonej rodziny.

Prócz portretu, w Rzymie wiele jest pamiątek po Beatrice, miłym trafem w najpiękniejszych miejscach Miasta. Przede wszystkim Monte Cenci na samej granicy getta (patrząc od strony Largo Argentina), blisko Tybru, na wysokości Wyspy - intymny wzgórek, na którym stało domostwo rodu i rodowy kościół. Miejsce jak z bajki sennej i okrutnej, zmurszałe wspomnienie o powalonej świetności. Kwadratowy placyk, na którym, pod numerem 56, wciąż mieszka rodzina Cenci, potomkowie pozostałego przy życiu braciszka Beatice, Bernarda. Jest też na placyku rodowy kościół świętego Tomasza, na którym, jakby nigdy nic, wisi sobie tablica wspominająca mecenasa świątyni o nazwisku "Franciscus Cincius", czyli bestialsko zamordowaną bestię. W kościele tym co roku, w rocznicę egzekucji, odprawia się mszę za dusze straconych członków dynastii. Są w nim grobowce Cencich. W tym, który przygotował dla siebie Francesco, leży poćwiartowane ciało jego syna, ojcobójcy Giacomo. Z woli Beatrice, jej głowa złożona została pod bezimienną tablicą, pod ołtarzem kościoła San Pietro in Montorio, nad którym wisiało wówczas "Przemienienie" Rafaela, na górze Janiculum, tuż obok miejsca ukrzyżowania świętego Piotra. Nie znajdziesz tam już, wędrowcze, tablicy, nie znajdziesz też chyba głowy, ponieważ, jeśli wierzyć relacji naocznego świadka profanacji, malarza Camucciniego, w 1798 roku francuski żołnierz skradł ją razem ze srebrną tacą, na której była złożona, i poszedł sobie, podrzucając ją beztrosko jak piłkę. Z innych miejsc, w których dobrze jest wspomnieć Beatrice, chętnie wskazuję melancholijną i malowniczą via Monserrato, nieopodal Pałacu Farnese, gdzie w miejscu, na którym stało więzienie i z którego wyprowadzono dziewczynę jest dziś stosowna tablica, a także Muzeum Kryminologii z mieczem, którym ścięto ją i jej macochę Lucrezię. Nie mówiąc już o placu przed świętym Aniołem, gdzie duch pięknej głowy ukazuje się raz do roku, rzecz jasna 11 września.

W roku, w którym Francuz skradł głowę Beatrice, urodził się Adam Mickiewicz, przypomnijmy więc jeszcze tercynę w jego przekładzie, którą Dante żegna się z Ugolinem:

Skończył i dziko wywróciwszy oczy,

Na nowo usta w krwawą czaszkę broczy

I jak pies zębem zgrzytając rwie kości.