Po tych, którzy pogwałcili nietykalność innych, własne życie i Boga, czas na tych, którzy pogwałcili naturę. Nie znają spokoju - biegają co sił w nogach, żeby umknąć przed ogniem, który sypie się z nieba. Jak w każdym prawie kręgu, i tu Dante spotyka znajomego. Alina Świderska tak oddaje stosowny fragment:

Spojrzę, i w licu, choć spalonym zgoła,

niemniej wyraźnie rozpoznałem przeto

znajomej twarzy zarysy i czoła.

Więc rękę niżej opuszczając przed tą,
co nas dzieliła, krawędzią pustyni,
- Wyście to - krzyknę - wyście, ser Brunetto?

Tenci zaś: - Synu, jeślić nie uczyni
przykrości, chwilę z tobą przyzostanie
za oną rzeszą Brunetto Latini.

Latini to nawet więcej niż znajomy - to przyjaciel w randze mistrza, podziwiany, kochany. Jedyny z potępionych, do którego Dante zwraca się przez "wy", nie przez "ty". Starszy od Dantego (zmarł, kiedy autor "Boskiej" miał 30 lat), uczony i polityk, należy do najbardziej pamiętnych postaci w całym poemacie. Ciepłem i szacunkiem obdarza go poeta, czułością dziecięcej miłości Hamleta do czaszki Yoricka, a jednak Dante wsadza go do Piekła. Po raz któryś okazuje się, że Dante doskonale umie pogodzić miłość z moralnym potępieniem. Dotyczyło to, pośrednio, Guido Cavalcantiego, dotyczy teraz Brunetta. Jest Brunetto mistrzem i przyjacielem - to i dobrze, Dante z nim porozmawia. Jest sodomitą - skaże go na płomień. Nie wszyscy są zgodni, czy sodomia, za którą potępia Brunetta, odnosi się do życia seksualnego. Najważniejsze swoje dzieło, "Li Livres du Trésor", napisał Latini nie w raczkującym języku włoskim, w którym Dante i Cavalcanti ćwiczyli dolce stil novo, lecz w języku, nazwijmy go tak, francuskim. Nie użył mowy ojczystej, postąpił więc wbrew naturze, był sodomitą języka.

Ty mnie porzucasz, ty mówisz "natura".
Cóż wiedzą kobiety o twojej urodzie!

... pisał do ukochanego chłopca w wierszu tak krótkim jak prawie wszystkie jego wiersze Sandro Penna, poeta, którego Dante też by posłał do piekła, ale na szczęście umarł szybciej niż on. Penna, nasz współczesny (1906-1977), za głos natury uważał pożądanie chłopców, podobnych do tych, którymi zachwycał się Pasolini - trochę brudnych, z przedmieścia, możliwie niewykształconych. Za naturalne - wielogodzinne gapienie się na nich, próbę kontaktu, nawet gwałtowne odrzucenie.

Miłości,
szczęśliwa hańbo!

zanotował po którejś obcesowej odmowie i znam takich, którzy uważają, że po Safonie i jej "słodko-gorzkiej" koncepcji, określenie Penny jest najbardziej bezpośrednie i trafne w historii poezji. Za największego poetę swojego czasu uznał go Pasolini, a za nim wielu - tak inna była jego liryka od twórczości Ungarettiego oraz noblistów Montalego i Quasimodo. Niepodobna do niczego, dyktowana przez instynkt. Pasolini, Elsa Morante, Elio Pecora - wszyscy piszący, którzy z nim chodzili po Rzymie, pozostawili jednobrzmiące świadectwa. Urodzony nie w Rzymie, lecz w Perugii, zamieszkał w stolicy mając niewiele ponad dwadzieścia lat i nieomylnym instynktem wybierał miejsca, w których chłopięcy spektakl objawiał się najbardziej hojnie. "Z Pasolinim - pisze Pecora - chodził na przedmieścia, na Acqua Acetosa, na Wysepkę przy San Paolo, do miejsc, gdzie grupki chłopców kąpały się nago". Pasolini od razu szukał towarzystwa, Penna siedział na uboczu z zeszytem i zanim podejmował rozmowę, delektował się widokiem i jego niewyrażalnym pięknem. Pisał:

Kochałem wszystko na świecie, a miałem
tylko biały notatnik w promieniach słońca .

Podziwiał naturalność nagich chłopców i ich czystych zabaw, które Dante uznałby za nienaturalne, w wierszu:

A może młodość jest tylko tym wiecznym
kochaniem zmysłów bez żalu za grzechy.

Wyszydzany w kronikach towarzyskich za kierunek swojej miłości i bezbronne jej oddanie, poza granice upokorzenia, kwitował uszczypliwości z góry, z poczuciem wyższej znajomości rzeczy, jak w wierszu "Moraliści":

Świat, który widzicie w łańcuchach,
jest cały utkany z głębokich harmonii.

Lubił stawać przed fabrykami, pociągały go dworce i dworcowe toalety, "zimne pisuary na stacji", gdzie z radością przyjmował nieoczekiwany widok "wdzięcznej rzeczy". Lubił też centrum, bocznice via del Corso, jak via della Croce. Miał wiele związków, które z biegiem lat przeżywał coraz boleśniej, gorzko przyjmując starość, utratę zębów, obcesowość, z jaką młodzi kochankowie wykluczali go z kręgu miłości i pożądania. Wielu mieszkańców Lungotevere dei Fiorentini - bulwaru przy kościele San Giovanni dei Fiorentini, w którym spoczywają Maderno i Borromini, i gdzie mieszkał Penna na jednej z najkrótszych ulic Rzymu via della Mole dei Fiorentini - wciąż pamięta jego niepewną, przygarbioną sylwetkę zalęknionego starca. Mieszkał w nędzy i brudzie, nie radził sobie z porządkowaniem życia i rzeczy, ale nawet w największym dołku odczuwał coś, co nazywał "una strana gioia di vivere nel dolore" - "dziwną radością życia w bólu". Cudowna jedność cierpienia i łaski, "croce e delizia", którą zawierał w wierszach pisanych coraz częściej nie pod słońcem, lecz na marginesie wymacanej w ciemności gazety, jak ten:

Cóż to za łaska słońca i brudnej wody
rozdzieliła nas nagle o świcie.

O naturze wbrew temu, co za naturę uważał Dante, wypowiadał się też Michał Anioł, hipotetycznie również związany z tym fragmentem Rzymu, jako domniemany rzeźbiarz chłopięcego Jana Chrzciciela, który stoi w muzeum przy św. Janie od Florentczyków. Jeszcze dwa lata temu pod marmurowym młodzieńcem stała tabliczka, która przypisywała go młodemu Buonarrotiemu, w zeszłym roku pojawiła się informacja, że autorem jest raczej Donatello. Ale mówimy to o tym, za co Dante skazałby Michała Anioła na ognistą ulewę sodomitów.

Otóż Michał Anioł miał przyjaciela Luigiego del Riccio, z którym "łączyło go wiele, a także - jak pisze autor znakomitej monografii George Bull - jeszcze jedno: ekstrawagancki afekt do kuzyna del Riccia. Uczucie Riccia było namiętne, Michała Anioła - kapryśne i przytłumione". Kuzynem tym był Francesco de' Braccio, nazywany pieszczotliwie "Cecchino", "czarujący i elegancki", lubiany i podziwiany w środowisku rzymskich florentczyków (skupionych rzecz jasna wokół kościoła św. Jana).

Kiedy Braccio umarł nagle, mając 15 lat, pisał Del Riccio do przyjaciela z Vicenzy: "Nasz Cecchino nie żyje! Opłakuje go cały Rzym. Pan Michał Anioł obiecał projekt pomnika nagrobnego z marmuru". Michał Anioł owszem, narysuje projekt nagrobka, a jego realizację znajdziemy w miejscu, z którego czytaliśmy już razem, wędrowcze, pismo szpaków na niebie, czyli w wysoko położonej bazylice Ara Coeli. Grób Braccia, z rzeźbiarskim portretem, jest w prawym ramieniu transeptu, od strony Kapitolu. Zawieszony za wysoko, żeby zobaczyć jego (nagrobka i Braccia) piękno, jest nieproporcjonalnie mało widoczny w stosunku do namiętność, którą kryje. Miłosne onieśmielenie, erotyczną kontemplację łatwiej wyczytać z pięćdziesięciu wierszy - 48 epigramatów, sonetu i madrygału - które Michał Anioł napisał i przesłał zrozpaczonemu Del Riccio, olśnionemu tą poezją, niezaspokojonemu i żądającemu coraz to nowych utworów. Pisał Buonarroti wyimaginowane napisy na szkicowany nagrobek takie oto czterowersowe wypowiedzi, również w imieniu samego grobu: