Jeszcze pod koniec ubiegłego roku spodziewaliśmy się totalnej rewolucji - rent uzależnionych od składek, jakie wpłaciliśmy na ubezpieczenie społeczne (w starym systemie do rent dopłaca państwo). Ale prezydent zawetował ustawę rentową. Totalnej rewolucji więc nie ma. Mamy starą ustawę z poprawkami obowiązującymi od początku 2009 r. Zmiany te ważne są szczególnie dla tych, którzy nie potrafią udowodnić, ile kiedyś zarabiali, więc ZUS przyjmował, że mieli dochód zerowy. Teraz mamy korzystniejszy przepis (patrz niżej w części "Ile dostaniemy").

Eksperci ostrzegają, że obecna sytuacja prawna może zachęcać do przechodzenia na rentę. Może się okazać, że bardziej się opłaca po kilku latach pracy iść na rentę, niż pracować na emeryturę.

- W połowie kwietnia powinniśmy mieć dane z pierwszego kwartału tego roku - mówi Przemysław Przybylski, rzecznik ZUS. - Wtedy dowiemy się, czy rzeczywiście więcej Polaków niż w analogicznym okresie ubiegłego roku zaczęło ubiegać się o rentę.

ZUS twierdzi, że na razie nie nasila kontroli przyznawania takich świadczeń ani nie zalecił swoim oddziałom specjalnych procedur. Wszyscy, których lekarze orzecznicy uznają za zbyt chorych, by mogli pracować, mają szansę na uzyskanie prawa do świadczeń.

Dla kogo renta

Dostaniemy ją, gdy staliśmy się niesprawni na tyle, że nie możemy pracować. Dlatego ZUS nazywa ją rentą z tytułu niezdolności do pracy, a ludzie popularnie, po staremu - rentą inwalidzką.

Uwaga! To, że jesteśmy niezdolni do pracy, muszą potwierdzić lekarz orzecznik lub komisja lekarska ZUS. Jeżeli nie zgadzamy się z ich decyzją, mamy prawo się odwołać do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Robimy to za pośrednictwem ZUS.

Dzisiaj ZUS stwierdza taką niezdolność do pracy tylko na czas określony (maks. 5 lat). Teoretycznie - jeśli nie mamy szans na odzyskanie zdrowia - komisja może orzec ją na dłuższy czas, ale w praktyce to rzadkie przypadki.

Może okazać się, że jesteśmy częściowo albo wręcz całkowicie niezdolni do pracy:

* częściowo - tzn., że nie możemy pracować zgodnie z kwalifikacjami,

* całkowicie - tzn., że nie jesteśmy w stanie podjąć żadnej pracy.

Orzecznik może także stwierdzić, że sami, bez opieki innej osoby nie jesteśmy w stanie funkcjonować i zaspokoić podstawowych życiowych potrzeb.

Warunki przyznania świadczenia

Kiedy dostaniemy rentę? Po pierwsze: gdy staliśmy się niezdolni do pracy i nastąpiło to wtedy, gdy płaciliśmy lub za nas płacono składki na ubezpieczenie społeczne. Czyli byliśmy w tzw. okresie składkowym (np. pracujemy, płacimy składki, prowadząc działalność gospodarczą, jesteśmy w wojsku, na urlopie macierzyńskim) lub nieskładkowym (np. jesteśmy na zasiłku chorobowym czy opiekuńczym, urlopie wychowawczym, studiujemy albo bierzemy zasiłek przedemerytalny). Nie później jednak niż 18 miesięcy po takim okresie. Przepisy mówią, że można przyznać rentę po upływie tych 18 miesięcy (podstawa art. 57 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS), ale tylko wtedy, kiedy starająca się o nią osoba:

* została uznana za całkowicie niezdolną do pracy

* oraz spełnia warunki wymaganych okresów składkowych i nieskładkowych (o nich niżej)

* i ma co najmniej 20-letni (kobieta) lub 25-letni (mężczyzna) okres składkowy i nieskładkowy.

Przykład. 47-letnia pani Teresa spod Szczecina w listopadzie 2008 r. złożyła wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Przebadał ją lekarz orzecznik ZUS i stwierdził całkowitą niezdolność do pracy. Ale uznał, że ta niezdolność powstała dopiero w listopadzie 2008 r. Pani Teresa załamała się, że z renty nici. Bo minęło już 18 miesięcy od czasu, kiedy pracowała. Teraz niestety była bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jednak okazało się, że dostanie rentę. Dlaczego? Bo miała wypracowany 20-letni staż pracy, w dodatku co najmniej pięć lat przypadało na ostatnie dziesięciolecie przed powstaniem niezdolności do pracy. Pani Teresa rentę ma przyznaną.

Drugi warunek niezbędny do przyznania świadczenia to wymagany stosownie do wieku okres składkowy i nieskładkowy. Ile on wynosi? To zależy, w jakim wieku zachorowaliśmy:

* zanim ukończyliśmy 20 lat, musimy mieć minimum 1 rok okresu składkowego i nieskładkowego,