Wybór między ZUS i OFE

Leszek Kostrzewski, Piotr Miączyński
01.10.2013 15:08
A A A Drukuj
ZUS w Szczecinie

ZUS w Szczecinie (Fot. Cezary Aszkie3owicz / AG)

Rząd szykuje rewolucyjne zmiany w emeryturach. Co one dla nas oznaczają? Czy jak wybierzemy OFE, to nie dostaniemy wcześniejszej emerytury? A może nie będziemy mieli prawa do emerytury po zmarłym małżonku?
Premier i minister finansów oficjalnie przyznali, że obecny system emerytalny jest nie do utrzymania.

Szykują więc zmiany. Będziemy musieli wybrać, czy chcemy przyszłe składki w całości (19,52 proc. pensji) przekazać do ZUS, czy może część z nich (2,92 proc.) ma trafić do OFE.

Ustawa ma wejść w życia od stycznia.

Później będzie trzymiesięczne vacatio legis, a jeszcze później trzy miesiące na podjęcie decyzji.

Jeżeli wyboru nie dokonamy sami, automatycznie przechodzimy do ZUS.

Co te zmiany oznaczają dla zwykłego obywatela. Odpowiadamy na pytania czytelników.

Czy jak wybiorę OFE, nie będę miał prawa do emerytury minimalnej? Jakie warunki trzeba spełnić, aby dostać emeryturę minimalną?

Aby dostać emeryturę minimalną, trzeba się będzie wykazać odpowiednim okresem ubezpieczeniowym: 20 lat - kobiety, 25 lat - mężczyźni. Od 2022 r. będzie to 25 lat dla obu płci.

Do stażu liczą się okresy składkowe, gdy pracowaliśmy, a od naszej pensji były odprowadzane składki, i nieskładkowe (np. urlop wychowawczy, studia). Okresy nieskładkowe nie mogą jednak przekroczyć jednej trzeciej okresów składkowych. Jeżeli więc pan Jan ma 30 lat stażu pracy, ZUS zaliczy mu maksymalnie 10 lat okresów nieskładkowych.

Jeżeli będziemy mieli odpowiedni staż i z wyliczeń wyjdzie emerytura poniżej najniższego świadczenia, ZUS automatycznie podwyższy ją do najniższej obowiązującej w danym roku stawki.

Wybór OFE nie spowoduje, że stracimy prawo do emerytury minimalnej. Choć niektórzy politycy usiłują nas przekonać, że jest inaczej.

Po prostu, kiedy osiągniemy wiek emerytalny i będziemy chcieli przejść na emeryturę, to ZUS sprawdzi, ile zgromadziliśmy składek w zakładzie i ile w OFE. I z tych dwóch źródeł wyliczy nam przyszłą emeryturę.

Według wzoru - ilość składek dzielona przez tzw. średnią przewidywalną długość życia (wg GUS).

Jeżeli okaże się, że ze składki z ZUS i OFE wyjdzie nam emerytura poniżej minimalnej, ZUS automatycznie podwyższy ją do minimalnej (dziś to ok. 830 zł brutto). Warunek - podkreślmy to jeszcze raz - odpowiedni staż pracy.

Jestem członkiem OFE, odkładałam składki, ale mój mąż umarł i jestem w trakcie załatwiania renty po nim. Gdy będę dostawać świadczenie po mężu, co się stanie z moimi składkami w OFE? Przepadają? Czy w ogóle jak jestem członkiem OFE, to mam prawo do emerytury po mężu?

Członkostwo w otwartym funduszu emerytalnym nie ma wpływu na przyznanie i ustalenie wysokości tzw. renty rodzinnej (potocznie nazywanej rentą wdowią).

Jeżeli np. pani zdecyduje się pobierać rentę rodzinną, to wypłaci ją ZUS. Do tej renty nie będą wliczane odłożone przez panią składki w OFE. One pozostaną w dyspozycji funduszu.

Gdy pani osiągnie wiek emerytalny i będzie chciała przejść na własną emeryturę, to wtedy ZUS wyliczy ją ze składek odłożonych i w ZUS, i w OFE.

Ale jeżeli renta rodzinna będzie większa od własnej wypracowanej przez panią emerytury, będzie pani mogła dalej pobierać rentę po mężu.

Warto dodać, że prawo do renty rodzinnej ma żona, jeżeli w chwili śmierci męża miała ukończone 50 lat lub była niezdolna do pracy albo wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym mężu (które nie ukończyły 16 lat, a jeżeli się uczą - 18 lat).

Jeśli wdowa nie spełnia warunku wieku (50 lat), ale osiągnie ten wiek w okresie nie dłuższym niż pięć lat od śmierci męża albo w ciągu tych pięciu lat stanie się niezdolna do pracy lub zaprzestanie wychowywania osób, o których mowa wyżej, ZUS przyzna jej rentę po skończeniu przez nią 50. roku życia.

Czy przynależność do OFE uniemożliwia mi pójście na wcześniejszą emeryturę? Czy w ogóle jeszcze są wcześniejsze emerytury, bo słyszałam, że rząd je skasował?

Osoby, które spełniają określone ustawowo warunki, nadal mogą przejść na wcześniejszą emeryturę. Aby ją uzyskać, nie mogą być członkami otwartego funduszu emerytalnego, a jeśli przystąpiły do OFE, muszą przekazać środki zgromadzone na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa.

To prawda, że rząd skasował wcześniejsze emerytury wielu osobom, ale niektórzy nadal mają do nich prawo.

I tak np. kobiety urodzone po 1 stycznia 1949 r. mają prawo do wcześniejszej emerytury, jeżeli do końca 2008 r. spełniły warunki wiekowe i stażowe: 55 lat i 30-letni staż pracy. Spełnić ten warunek mogą tylko kobiety urodzone w latach 1949-53.

To, że odpowiedni staż i wiek kobiety musiały osiągnąć do końca 2008 r., nie oznaczało, że w 2008 r. musiały przejść na emeryturę. Mogą o nią wystąpić również w kolejnych latach. Ale uwaga! Wniosek trzeba złożyć przed osiągnięciem ustawowego wieku emerytalnego (60 lat) - w przeciwnym razie ZUS naliczy emeryturę na nowych (mniej korzystnych) zasadach.

Jestem członkiem OFE, ale jeśli zachoruję i w wieku 56 lat ZUS przyzna mi rentę, to co się stanie z moimi składkami w OFE? Przepadają?

Członkostwo w otwartym funduszu emerytalnym nie ma wpływu na przyznanie i ustalenie wysokości renty z tytułu niezdolności do pracy. Po nabyciu prawa do emerytury możliwe jest podjęcie wypłaty tego świadczenia zamiast dotychczas wypłacanej renty. Obecnie obowiązujące przepisy przewidują, że ze środków zgromadzonych w otwartym funduszu emerytalnym przysługuje okresowa emerytura kapitałowa lub dożywotnia emerytura kapitałowa (o ile stan środków w OFE i na subkoncie w ZUS nie jest niższy niż określone minimum przewidziane w ustawie o emeryturach kapitałowych). Jeśli środki w OFE i na subkoncie w ZUS są niższe od tego minimum, powiększają podstawę obliczenia emerytury z FUS.

Jeżeli renta będzie wyższa od naliczonej emerytury, to ubezpieczony będzie otrzymywał świadczenie w wysokości wyższej.

Odkładam pieniądze w OFE i nadal tam pozostanę, ale w każdej chwili mój zakład pracy może mnie zwolnić, bo grozi mu bankructwo. Gdybym chciał pójść na świadczenie przedemerytalne, które wypłaca ZUS, to co się dzieje z moimi składkami w OFE?

Członkostwo w otwartym funduszu emerytalnym nie ma wpływu na przyznanie i ustalenie wysokości świadczenia przedemerytalnego. Można więc być członkiem OFE i pobierać świadczenie przedemerytalne.

Jednak po osiągnięciu wieku emerytalnego takiej osobie zostanie naliczona emerytura na powszechnych zasadach. Przez cały czas pobierania świadczenia jego środki są nadal waloryzowane na kontach w ZUS, a środki w OFE - inwestowane.

Warto pamiętać, że o świadczenie przedemerytalne możemy się ubiegać tylko wtedy, gdy pracę straciliśmy z winy pracodawcy. Świadczenia przedemerytalnego nie dostaniemy zaraz po naszym zwolnieniu z zakładu. Wcześniej musimy zarejestrować się w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Dodatkowo przez co najmniej pół roku musimy pobierać zasiłek dla bezrobotnych.

Jestem nauczycielem. Nie mam szans na wcześniejszą emeryturę, ale na świadczenie kompensacyjne. Czy żeby je dostać, muszę się wypisać z OFE?

Nie trzeba wypisywać się z OFE. Można pobierać świadczenie kompensacyjne i być członkiem OFE.

Przyznanie nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego nie jest bowiem uzależnione od zgłoszenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa. Gdy osoba pobierająca świadczenie kompensacyjne osiągnie wiek emerytalny i przejdzie na własną emeryturę, to wtedy ZUS przy jej wyliczaniu uwzględni oszczędności z OFE.

Aby dostać świadczenia kompensacyjne, ostatnim miejscem zatrudnienia musi być szkoła.

Chciałabym wiedzieć, czy środki gromadzone w OFE będą mogły być dziedziczone i na jakich zasadach?

Zarówno środki gromadzone w OFE, jak i na subkoncie w ZUS podlegają dziedziczeniu. W przypadku śmierci członka OFE połowa kapitału przekazywana jest na rachunek współmałżonka w OFE.

Jeśli małżonek nie ma konta w OFE, zakłada mu je fundusz zmarłego u siebie. I tam przelewa składki.

Druga połowa składek trafia do osób, które wskażemy przy podpisywaniu umowy z OFE. Jeśli zmarły nie wskazał nikogo w umowie, wtedy zgromadzone oszczędności odziedziczą jego spadkobiercy na podstawie testamentu.

W przypadku gdyby zmarły nie miał małżonka, jego składki wypłacane są wskazanym przez niego osobom bądź spadkobiercom gotówką. Jeśli uprawnieni do przejęcia pieniędzy po zmarłym z OFE są małoletni albo są emerytami, też dostają je w gotówce.

Jeśli w umowie podpisanej z funduszem nie wskażemy osób, które mają dziedziczyć nasze składki, to trafią one do osób wskazanych w testamencie.

A jeśli nie ma testamentu? Wtedy stosuje się zasady tzw. dziedziczenia ustawowego. W pierwszej kolejności majątek po zmarłym dziedziczą małżonek i dzieci. W równych częściach, z tym że część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

Zaproponowane teraz przez rząd zmiany w systemie emerytalnym nie zmieniają nic w zakresie dziedziczenia.

Co z tymi, którzy - urodzeni przed r. 1968 - mieli wybór, czy iść do ZUS, czy OFE? Oni przecież już raz wybrali, czy teraz będą musieli wybierać jeszcze raz?

Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. do końca 1999 r. miały możliwość wyboru, czy podzielić składkę między Zakład Ubezpieczeń Społecznych i otwarty fundusz emerytalny. Osoby, które wtedy wybrały OFE, będą mogły przenieść swoje przyszłe składki do ZUS. Natomiast osoby, które wtedy wybrały ZUS - pozostają w ZUS.

Załóżmy, że wybiorę OFE. Czy po kilku latach będą mógł zamienić jedne OFE na inne, które lepiej pomnaża moje składki?

Osoby, które pozostaną w OFE, będą mogły - tak jak teraz - wybrać konkretny fundusz, do którego będzie trafiać przyszła składka, jak również zmieniać swój fundusz w przyszłości.

Czy będzie można przenieść swoje składki z OFE do ZUS później niż w ciągu trzech miesięcy?

Decyzja w sprawie przyszłej składki będzie jednorazowa, nieodwołalna i dla obecnych członków OFE musi być podjęta w ciągu trzech miesięcy wskazanych w ustawie.

Jeśli swoją pierwszą pracę na etat zacznę za rok, to nie będę miała już możliwości wyboru OFE?

Dobrowolność udziału w części kapitałowej systemu emerytalnego (OFE) będzie dotyczyć zarówno obecnych, jak i przyszłych członków OFE.

Obecni członkowie OFE będą mogli podjąć decyzję w sprawie przyszłej składki w ciągu trzech miesięcy (prawdopodobnie będzie to okres kwiecień-czerwiec 2014 r.).

Natomiast osoby zaczynające pracę również będą miały trzy miesiące (od momentu zawarcia umowy o pracę) na decyzję w sprawie przyszłej składki.

Czy mój wybór ZUS czy OFE będzie miał wpływ na przyszłą emeryturę? Czy jak zostanę w OFE, dostanę więcej na starość? Czy może jak wybiorę ZUS, to będę miał więcej?

O wysokości przyszłej emerytury będą decydować: ile lat pracujemy (czyli ile czasu płacimy składki) oraz wysokość wynagrodzenia, ponieważ składka emerytalna uzależniona jest od wysokości naszej pensji. Zgromadzony kapitał w momencie przejścia na emeryturę dzielony jest przez przewidywaną długość życia - tak wyliczana jest emerytura.

A więc widać prostą zależność - im dłużej pracujemy, tym większą mamy emeryturę.

Proponowana przez rząd reforma na wysokość przyszłej emerytury nie będzie miała znaczącego wpływu, ponieważ stopa zwrotu z OFE i ZUS kształtuje się na podobnym poziomie.

Czy jak przejdę na emeryturę, będę mógł poprosić ZUS i OFE, aby mi wypłacili w gotówce wszystkie moje oszczędności?

Każdy albo prawie każdy by tak chciał. Niestety, nie będzie to możliwe.

Oto, co odpisało nam Ministerstwo Finansów: "Nie istnieje prawna możliwość wypłaty całości środków zgromadzonych w OFE oraz w ZUS w momencie przejścia na emeryturę. Środki te służą realizacji celu emerytalnego, tj. wypłatom comiesięcznych świadczeń emerytalnych. Osoby podlegające obowiązkowi ubezpieczenia społecznego po przejściu na emeryturę otrzymują comiesięczne dożywotnie świadczenia emerytalne. Środki, które zostaną przekazane z OFE do ZUS, w całości zostaną zapisane na indywidualnym subkoncie ubezpieczonego w ZUS. Po osiągnięciu wieku emerytalnego zostanie wyliczona emerytura dożywotnia obejmująca również te środki".

W jaki sposób i gdzie mam zgłosić swoją decyzję dotyczącą wyboru opcji OFE lub ZUS?

Obecnie trwają prace nad projektem ustawy, która precyzyjnie opisze sposób składania oświadczenia w ZUS.

Jeszcze nie wiadomo, czy wyboru będzie można dokonać przez internet, czy trzeba będzie osobiście wybrać się do ZUS.

Pamiętajmy jednak, że jeżeli nie wypełnimy deklaracji wyboru, automatycznie trafimy do ZUS. f

Zobacz także
Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX