Jak przeliczyć emeryturę

Leszek Kostrzewski, Piotr Miączyński
12.03.2013
A A A Drukuj
ZUS w Szczecinie

ZUS w Szczecinie (Fot. Cezary Aszkie3owicz / AG)

Jeśli jesteś na emeryturze, ZUS może ci ją na nowo przeliczyć. Dzięki temu będziesz dostawać więcej pieniędzy. Sprawdź, jak to zrobić i kto ma do tego prawo
Na wyższą emeryturę jest kilka sposobów. Wszystko zależy od tego, jakie dokładnie świadczenie pobierasz i jak długo pracowałeś. 

Na wcześniejszej emeryturze Warto pamiętać, że ZUS zamienia wcześniejszą emeryturę na zwykłą. Można na tym zyskać, i to niemało.

Przy zamianie ZUS na nowo wylicza świadczenie i do nowego świadczenia dopisuje wyższą kwotę bazową. A ta ma wpływ na wysokość emerytury.

Kwota bazowa to 100 proc. przeciętnego wynagrodzenia pomniejszonego o składki na ubezpieczenia społeczne. Co roku ogłasza ją GUS, obowiązuje od 1 marca do końca lutego następnego roku. Zazwyczaj co roku jest wyższa.

Wniosek o przeliczenie trzeba złożyć w oddziale ZUS.

Ważne! Nie każdy może zamienić emeryturę.

Trzeba osiągnąć ustawowy wiek emerytalny - dla kobiet to 60 lat, dla mężczyzn - 65.

Trzeba też przez co najmniej 30 miesięcy dorabiać na wcześniejszej emeryturze.

Ważne! Wymiar etatu nie ma znaczenia, a wymagany okres 30 miesięcy można łączyć.

Jaka podwyżka? ZUS przy przeliczaniu nowej emerytury uwzględnia wyższą kwotę bazową. Zmianie podlega jednak tylko tzw. część socjalna emerytury, tj. 24 proc. kwoty bazowej. Tymczasem emerytura i renta składają się z dwóch części - socjalnej i stażowej. ZUS jednak podwyższa jedynie część socjalną, a nie stażową.

Przeliczenie po 30 miesiącach jest możliwe tylko dla osób urodzonych przed 1949 rokiem.

Co to oznacza dla pani Beaty, która urodziła się w 1951 roku? Nie ma szans na przeliczenie emerytury?

Ma, ale na innych zasadach.

Kobiety urodzone 1 stycznia 1949 r. i później, uprawnione do wcześniejszej emerytury obliczonej na tzw. starych zasadach (a więc takiej, której wysokość była uzależniona od podstawy wymiaru i stażu ubezpieczeniowego), z chwilą ukończenia 60 lat mogą zgłosić wniosek o emeryturę przysługującą z tytułu osiągnięcia tego wieku.

Emerytura ta obliczona zostanie według nowych zasad, tj. w oparciu o ustalony i zwaloryzowany kapitał początkowy oraz zebrane składki, które odłożyliśmy na indywidualnym koncie od 1999 r.

Jeżeli więc nasze zarobki były wysokie i mamy duży kapitał początkowy, nowa emerytura może być wyższa. Nic nie ryzykujemy. Jeżeli okazałoby się, że po przeliczeniu nasze emerytura jest niższa, ZUS nadal będzie wypłacał nam tę poprzednią - wyższą.

Uwaga! Osobie uprawnionej do wcześniejszej emerytury emeryturę powszechną ZUS przyznaje tylko na jej wniosek.

Ważne! Gdy już przejdziemy na tzw. ustawową emeryturę, też możemy na nowo ją przeliczyć. Warunek - nadal dorabiamy i odprowadzamy składki (wniosek o przeliczenie można składać co kwartał).

Jeżeli jesteś tzw. ustawowym emerytem, możesz dorabiać, ile chcesz. Nie ma tu żadnych ograniczeń.

Na wcześniejszej emeryturze można zarobić, ale tylko do 70 proc. przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego (od 1 grudnia 2012 r. to 2457,20 zł brutto).

Jeśli ktoś przekroczy ten limit, emerytura zostanie mu zmniejszona.

Jeśli ktoś, dorabiając, przekroczy 130 proc. przeciętnej pensji (od 1 grudnia 2012 r. to 4563,30 brutto), ZUS wstrzymuje wypłatę emerytury.

Na emeryturze pomostowej

Jeżeli na pomostówce pracujemy, to na naszym emerytalnym koncie zbierają się dodatkowe składki. A to oznacza, że mamy prawo do przeliczenia i tym samym wyższej emerytury.  Dodatkowe składki, które odprowadziliśmy, pracując na pomostówce, dzielimy przez miesiące naszego tzw. dalszego średniego trwania życia ustalonego na dzień, w którym składamy wniosek o przeliczenie. Uzyskana w ten sposób kwota powiększa nam emeryturę pomostową. Wniosek o przeliczenie pomostówki można złożyć nie wcześniej niż po zakończeniu roku kalendarzowego naszego przejścia na emeryturę pomostową. Jeżeli więc odeszliśmy na pomostówkę we wrześniu 2012 r., o przeliczenie możemy wystąpić w styczniu 2013 r. Możemy o to poprosić wcześniej, nie czekając, aż pracodawca rozwiąże z nami umowę i nie będziemy już dorabiać. Pomostówki nie pobieramy przez całe życie. Gdy osiągniemy wiek emerytalny, przysługuje nam zwykła emerytura. Trzeba jednak złożyć wniosek. Jeżeli tego nie zrobimy, ZUS przestanie wypłacać pomostówkę, a emerytury - nie zacznie!

Osoby pobierające emeryturę pomostową nie mogą dorabiać w swoim dawnym zawodzie (w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze). Gdy nadal będą pracować w trudnych warunkach, ZUS zawiesi im wypłatę świadczenia. Ale nikt im nie zabrania dorabiać w innych zawodach.

Przy dorabianiu poza swoim zawodem obowiązują limity identyczne jak w przypadku wcześniejszych emerytur. Jeżeli dorabiając, przekroczymy 70 proc. średniej krajowej, emerytura jest zmniejszana. Jeżeli 130 proc. średniej krajowej - emerytura jest zawieszana. Czy masz prawo do dodatkowych składek?

Od 1999 r. każdy z nas ma indywidualne konto emerytalne w ZUS, na które co miesiąc pracodawca przekazuje z pensji składki emerytalne. Przed 1999 rokiem takich kont nie było. Pracodawca przesyłał składki za wszystkich pracowników zbiorczo i trafiały one do jednego worka. ZUS od kilku lat ma za zadanie rozdzielić je na poszczególnych pracowników. Składki osób, które pracowały przed 1999 rokiem, nazywamy kapitałem początkowym. Oblicza go Zakład Ubezpieczeń Społecznych na wniosek pracownika. To znaczy, że każdy z Polaków musi sam złożyć odpowiedni formularz do Zakładu o wyliczenie kapitału początkowego. Problem w tym, że wiele osób tego nie zrobiło.

Liczba osób, którym ustalono kapitał początkowy, wynosi ponad 8 mln, a przeciętna kwota kapitału początkowego dla jednej osoby wynosi 83, 3 tys. zł.  Szacuje się, że kapitału początkowego nie ma wyliczonego jeszcze ok. 3 mln Polaków.

Tymczasem złożenie wniosku do ZUS o wyliczenia kapitału może się opłacić. Tym bardziej że rząd wprowadził korzystne dla ubezpieczonych przepisy.

20 tysięcy za 5 miesięcy

Kto powinien wystąpić o wyliczenie kapitału? Jeszcze niedawno ZUS mówił, że tylko osoby urodzone po 31 grudnia 1948 roku, które do 1 stycznia 1999 r. przepracowały co najmniej sześć miesięcy i jeden dzień.

Teraz to się zmieniło. W przyjętej w 2011 r. przez Sejm ustawie osoby, które były odprawiane z kwitkiem, bo pracowały krócej niż pół roku i jeden dzień przed 1999 r. (np. cztery czy pięć miesięcy), mają powody do zadowolenia. Prawo zmieniło się na ich korzyść.

Teraz przy obliczaniu składek liczą się poszczególne dni pracy, a nie pełne lata. Ci, którym odmówiono naliczenia składek, będą mogli ponownie złożyć wniosek, a Zakład ma obowiązek dopisać im pieniądze do kapitału początkowego.

Jeżeli ktoś pracował przed 1999 r. pięć miesięcy, jego kapitał początkowy może wynieść nawet 20 tys. zł (po waloryzacji). To oczywiście oznacza wyższą emeryturę.

Wszystkie lata się liczą

Kolejna korzystna zmiana dotyczy lat, z których można wyliczyć kapitał.

Otóż do ustalenia tzw. podstawy wymiaru kapitału początkowego, który ma wpływ na wysokość emerytury, można teraz wskazać dziesięć kolejnych lat kalendarzowych z całego okresu przed 1 stycznia 1999 r., a nie - jak wcześniej - tylko od 1 stycznia 1980 r. do 31 grudnia 1998 r.

Aby to wyjaśnić, musimy pokazać, jak ZUS szczegółowo wylicza kapitał początkowy.

Otóż za pracę przed 1999 r. ZUS wylicza nam emeryturę na tzw. starych zasadach (z kwotą bazową, latami składkowymi i nieskładkowymi, podstawą wymiaru). Czyli ZUS ustala emeryturę tak, jakbyśmy w 1999 r. przestali pracować.

Załóżmy, że pani Ewie z Katowic, salowej jednego ze śląskich szpitali, wyjdzie 500 zł emerytury. Ten wynik jest mnożony przez 209 (średnie dalsze trwanie życia). Otrzymujemy blisko 110 tys zł. I tyle będzie wynosił kapitał początkowy pani Ewy.

Każdy rok pracy więcej przed 1999 r. zwiększa kapitał początkowy, bo za okresy składkowe (oczywiście przed 1999 r.) należy nam się 1,3 proc. podstawy wymiaru. Za nieskładkowe 0,7 proc. podstawy wymiaru.

Aby wyliczyć tzw. podstawę wymiaru kapitału początkowego (a więc najważniejszą część tej tzw. starej emerytury), trzeba podać ZUS-owi nie cały okres zatrudnienia przed 1999 rokiem, ale tylko dziesięć kolejnych lat.

W przyjętej przez Sejm ustawie jest zapis, który pozwala wybrać dziesięć kolejnych lat z całego okresu zatrudnienia przed 1999 rokiem, a nie tylko od 1980 roku.

Na nowym przepisie mogą skorzystać zarówno przyszli emeryci, jak i obecni. Nawet jeżeli ktoś ma już wyliczony kapitał początkowy, może poprosić ZUS, aby go jeszcze raz przeliczył.

Ostatnia zmiana w sposobie naliczania kapitału początkowego dotyczy osób, które rozpoczęły pracę w trakcie roku, np. 1 lipca czy 1 sierpnia, i w związku z tym nie przepracowały całego roku. Ich średnie wynagrodzenie za dany rok potrzebne przy wyliczaniu kapitału początkowego było zaniżane, bo ZUS porównywał je do przeciętnego wynagrodzenia z całego roku, a nie tylko z tych miesięcy, w których te osoby faktycznie pracowały.

Na tych przepisach straciła pani Agata z Wrocławia, księgowa.

Zatrudniła się 1 października. Zarabiała ówczesną średnią krajową. Załóżmy, że był to 1 tys. zł.

Czyli pani Agata do końca roku (a więc przez trzy miesiące) zarobiła 3 tys. zł.

ZUS przy ustalaniu kapitału początkowego porównywał jej zarobki z danego roku (owe 3 tys.) do sumy przeciętnego wynagrodzenia z całego roku, a więc do 12 tys.

3 tys. stanowi tylko 25 proc. z 12 tys., a więc Zakład przyjmował, że pani Agata w roku, w którym rozpoczynała pracę, zarabiała 25 proc. średniej krajowej. Co jest oczywiście nieprawdą, bo zarabiała 100 proc. średniej.

W ustawie zmieniającej ten przepis zapisano, że przeciętne wynagrodzenie będzie porównywane tylko do faktycznych okresów, w których pracowaliśmy.

Urodzeni przed 1949 rokiem

Wiele pytań dostajemy od osób urodzonych przed 1949 r. będących już na emeryturze. Pytają, czy też mają szansę na zwiększenie kapitału początkowego i tym samym wyższą emeryturę.

Oto co ZUS nam odpowiedział:

"Zmiany ustalania kapitału początkowego obowiązujące od 23.09.2011 r. dotyczą ustalania samego kapitału początkowego, jak również nowej emerytury, której podstawę obliczenia w całości lub w części stanowi kapitał początkowy.

W sprawach, w których została wydana decyzja o przyznaniu emerytury wg nowych zasad, tj. z uwzględnieniem kapitału początkowego, przed wejściem w życie tych zmian, ponowne obliczenie emerytury następuje na wniosek emeryta". 

Dotyczy to zarówno ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r., jak też ubezpieczonych urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. mających ustaloną wysokość emerytury według nowych, zreformowanych zasad.

Trzeba dodać, że kapitał początkowy obliczany jest ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949 r., jeżeli:

(zgłoszą po raz pierwszy wniosek o emeryturę jako osoby kontynuujące zatrudnienie po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego,

(mają udowodniony staż pracy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn,

(we wniosku zaznaczą, iż wnoszą o obliczenie emerytury według nowych zasad.

Wówczas ZUS oblicza emeryturę według nowych zasad oraz według zasad dotychczasowych i podejmuje wypłatę emerytury w korzystniejszej dla ubezpieczonego wysokości.

Jeżeli osoby takie, ubiegając się po raz pierwszy o emeryturę, nie zgłoszą wniosku o obliczenie emerytury według nowych zasad, emerytura zostanie obliczona według zasad dotychczasowych.

Wystąpmy o kapitał

Ponowny wniosek o wyliczenia kapitału mogą złożyć osoby, które już są na emeryturze i miały zaniżony kapitał.

Oczywiście wnioski powinni też składać ci, którzy na emeryturę przejdą w przyszłości.

Aby ustalić kapitał początkowy, trzeba złożyć do swojego oddziału ZUS:

(wniosek o ustalenie kapitału początkowego (druk ZUS Kp-1).

(wypełniony kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych (druk ZUS Rp-6).

(potrzebne będą też świadectwa pracy lub zaświadczenia pracodawców potwierdzające zatrudnienie przed 1999 r.

(zaświadczenie o wynagrodzeniu (druk ZUS Rp-7), które wystawia pracodawca, lub potwierdzenie wysokości zarobków sprzed 1999 r. wystawione przez archiwum.

Uwaga! Druki potrzebne do ustalenia kapitału początkowego dostaniemy za darmo w każdym oddziale ZUS. Możemy je też pobrać ze strony internetowej www.zus.pl.

Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX