"Na okrągło" możemy też odczytywać w kontekście nierozwiązanych problemów osobistych i grupowych wolności oraz powtarzania się tych samych politycznych egzorcyzmów. To też niekończąca się praca, monotonia codziennego kieratu oraz banalność i przewidywalność wolnego czasu.Wystawa nie jest wystawą historyczną, choć odnosi się do rzeczywistych wydarzeń z naszej niedalekiej przeszłości. Jest to przede wszystkim wystawa sztuki współczesnej pokazana z perspektywy jej funkcjonowania w dyskursie publicznym. Bo przecież przez te dwadzieścia lat debatowaliśmy nie tylko w mediach, salach konferencyjnych i na ulicach. Debatowaliśmy także w galeriach i muzeach, w salach kinowych i klubach, a artyści w tym okresie spełnili istotną rolę jako mediatorzy publicznego dyskursu.



1. Wystawę otwiera praca Grzegorza Klamana. "Tektonika" (2009), to charakterystyczna dla artysty zaburzona monumentalna forma architektoniczna, której proporcje nawiązują do historycznego mebla. Składa się z siedemnastu geometrycznych brył o różnych kątach nachylenia, jej krąg jest spękany, połamany, wypiętrzony jak lodowe kry, albo geologiczne płyty tektoniczne. Potencjalnie istnieje w tym zbiorze nieprzystających elementów jakiś obszar spójności. Mamy tu do czynienia z sytuacją antagonizmu, w którym wciąż jednak są punkty wspólne, przyległość płaszczyzn czy równoległość linii. Formalne cechy "Tektoniki" to krytyczna refleksja nad fikcjonalnością unifikujących narracji, estetykami zwartości, pełności i unifikacji. Modernistyczne referencje "Tektoniki" pozostają w dialogu z budynkiem Berga - intencjonalną architekturą spotkania - i z historycznym doświadczeniem Okrągłego Stołu, a zwłaszcza jego dzisiejszej recepcji. Tytuł "Tektonika" zdaje sie jednak kierować interpretację ku procesom, które znajdują się poza naszą kontrolą, i które wytwarzają niespodziewane powiązania, nałożenia i tarcia.



2 Potencjały te podejmuje także "A", krótkie video Wilhelma Sasnala, w którym grupa dzieci ustawia się w znak anarchii, aby wkrótce potem powoli się rozproszyć, oddalić. Mamy tu pytanie o trwałość buntu i możliwość spotkania. O potencjalność kontynuacji myślenia rewolucyjnego i przenoszenia jego doświadczeń na kolejne generacje. "A" wywołuje refleksję nad chwilowością mobilizacji, prowokuje do zastanowienia się nad dyspersją politycznych i konsumenckich subiektywności.



W salach kinowych można zobaczyć między innymi:

3. Trzy filmy Piotra Bikonta o Okrągłym Stole, to pasjonująca dokumentacja procesu tworzenia się jego legendy. Pierwszy - "Opowieści Okrągłego Stołu" (1989) - powstał jeszcze w czasie obrad i pokazuje głównie spotkania kuluarowe, a także całkowicie niezwykłe, osobiste doświadczenie uczestników. Dziwne sytuacje zaskoczenia, qui pro quo ambarasujących, ceremonialnych powitań dawnych więźniów politycznych i prześladowanych obywateli z tymi, którzy niedawno decydowali o ich wolności. Różnice wizerunkowe pomiędzy reżimowcami i dysydentami, inna organizacja pracy, inny wreszcie stosunek do mediów, komunikacji wewnętrznej, inne sposoby osiągania celów. Okrągłość stołu wyraża to, czym te spotkania istotnie były - ujawnieniem politycznej różnorodności, która wbrew temu, co zapowiadano nie była prostym podziałem my/oni. Wrażenie to potęgują to także kolejne filmy autora powstałe w dziesiątą rocznicę obradów "Stół bez kantów" i "Po dziesięciu latach" (1999). Filmy te oglądane kolejno pokazują, jak zmienia się sposób mówienia o wydarzeniu historycznym z pozycji uczestnika, a także jak perspektywa czasu i dynamiki politycznej dekady pozwala na nowo interpretować wydarzenie.



4. Zestawione są one tutaj z filmem Marii Zmarz-Koczanowicz "Major albo rewolucja Krasnoludków" (1989). Oprócz czasu powstania i tematyki łączy je świadomość powolnego odchodzenia od doświadczenia rewolucyjnego i rodząca się nostalgia za tym doświadczeniem.



Następnie dwie współcześnie powstałe prace video.

5. "Projektowanie i organizacja przestrzeni" Alicji Karskiej i Aleksandy Went

6. "Przeszłość", Ania i Adam Witkowski

7. Na architrawie nad wejściem na halę główną znajduje się praca grupy twożywo "Vive la revolution" (2003), adaptacja projektu pierwotnie pokazanego w Słubicach w formie billboardu. Nawiązujący do dwóch estetyk propagandowych plakat pokazuje raptowność zmiany, ideologiczne napięcie, transformację retoryczną w sferze publicznej, jaka stała się naszym udziałem podczas przygotowań do akcesji. Wątki te kontynuuje seria filmów animowanych "Kapitan Europa", na które zapraszamy do naszego archiwum video przy księgarni. Grupa twożywo jest też autorem logo wystawy



Kolejne propozycje filmowe:

8. "Bara bara" (1996) Marii Zmarz-Koczanowicz, choć teoretycznie zajmuje się tylko fenomenem kultury disco-polo, film kreśli zamaszystą panoramę życia polskiej prowincji, kształtowania się nowego typu karier oraz rodzimego biznesu, popularnych wyborów estetycznych oraz przekształcania się stylu życia i spędzania wolnego czasu w Polsce w latach 90. Późniejszy o ponad dekadę film reżyserki "Kocham Polskę" (2007) to próba przyjrzenia się Młodzieży Wszechpolskiej, nie tylko jako konkretnej organizacji, z jej metodami formatowania członków, pozyskiwania zwolenników i zdobywania wpływów, ale też fenomenowi odgrzewania historycznej formy myśli narodowej po 1989 roku.


9. Film "196 KK" (2001) to fragment pracy (jeden z czterech kanałów video), która powstała w rezultacie testów dokamerowych, którymi Grzegorz Klaman na prośbę adwokata przygotowywał Dorotę Nieznalską do procesu o obrazę uczuć religijnych. Spór o pracę "Pasja" (2001) głęboko podzielił polskie społeczeństwo i doprowadził do zamknięcia Galerii Wyspa w Gdańsku decyzją Senatu ASP. Historia ta jest emblematyczna dla wciąż nie dość obecnego poszanowania praw konstytucyjnych obywateli. Wciąż toczący się proces wywołał istotną debatę na temat wolności obywatelskich, sztuki współczesnej i roli artysty w sferze publicznej.