Zapraszamy na spotkanie, w którym udział wezmą
Jacek Leociak,
Dariusz Libionka (członkowie Centrum Badań nad Zagładą Żydów) i
Tomasz Łubieński. Poprowadzi
Jarosław Kurski.
Debatą o "obrzeżach Zagłady" chcemy podsumować dyskusje i spory jakie wczesną wiosną wywołała publikacja "Złotych żniw" Jana Tomasza Grossa i Ireny Grudzińskiej-Gorss, a także książek Barbary Engelking "Jest taki piękny słoneczny dzień... Losy Żydów szukających ratunku na wsi polskiej 1942-1945" i Jana Grabowskiego "Judenjagd. Polowanie na Żydów 1942-1945. Studium dziejów pewnego powiatu".
Okazją do spotkania jest premiera książki "Zarys krajobrazu. Wieś polska wobec zagłady Żydów 1942-1945" - dopełnienia wspomnianych książek Barbary Engelking i Jana Grabowskiego. Oddawany do rąk czytelnika tom studiów jest podsumowaniem wieloletniego projektu badawczego Centrum Badań nad Zagładą Żydów.
W spotkaniu i debacie prócz dyskutantów wezmą udział także autorzy studiów publikowanych w "Zarysie krajobrazu".
"Powiedzenie, że to margines, uspokaja sumienia. Skoro zbrodnie popełniał margines, to wykluczymy go ze wspólnoty narodowej i wspólnota pozostanie czysta. A tymczasem zbrodni dokonywali zupełnie zwyczajni ludzie" - przeczytaj wywiad z Barbarą Engelking i Janem Grabowskim
"Jak Polska długa i szeroka"
"Zarys krajobrazu. Wieś polska wobec zagłady Żydów 1942-1945"; autorzy: Wojciech J. Burszta, Barbara Engelking, Jan Grabowski, Jacek Leociak, Dariusz Libionka, Zuzanna Schnepf-Kołacz, Alina Skibińska, Dagmara Swałtek; redakcja naukowa: Barbara Engelking, Jan Grabowski; autor wstępu: Krzysztof Persak "Zarys krajobrazu" jest efektem kilkuletniej pracy badaczy Centrum Badań nad Zagładą Żydów. Na tom składają się oryginalne
studia poświęcone mniej znanym aspektom dramatu Żydów ukrywających się na wsi w trzeciej, ostatniej fazie Zagłady. Dramat ten rozgrywał się w latach 1942-1945, kiedy ocaleni Żydzi, którym udało się uniknąć śmierci w okresie likwidacji gett i masowych wywózek do obozów zagłady, szukali ratunku pomiędzy Polakami.
Autorzy zarysowują krajobraz stosunków polsko-żydowskich na polskiej prowincji. Większość żydowskich niedobitków szukała ratunku właśnie na wsi. Autorzy książki starają się prześledzić ich losy, przyjrzeć się spotkaniu proszących o pomoc ocaleńców i Polaków. O losie uciekinierów w dużej mierze decydowali ludzie, których na swej drodze napotkali. "Zarys krajobrazu" pokazuje cały wachlarz postaw Polaków, nie unika przy tym problemów, które stanowiły dotąd tabu, takich jak bezpośrednie uczestnictwo Polaków w Zagładzie.
Bez znajomości sytuacji na polskiej wsi w tym okresie trudno zrozumieć to, co się działo między Polakami a Żydami w czasie wojny i już po jej zakończeniu. "Zarys krajobrazu" dostarcza analiz chłopskiej mentalności, co pozwala poznać kontekst, w którym rozgrywały się tamte wydarzenia. W części artykułów zarysowana zostaje perspektywa ogólna: struktura i zakres władzy Niemców nad wsią, rola władzy lokalnej i policji granatowej czy nastawienie organizacji podziemnych do żydowskich rozbitków. Inne zawierają bardziej szczegółowe studia - dotyczące zachowanych akt gminy Wawrzeńczyce czy okupacyjnych dziejów okolic Łukowa. W kolejnych tekstach analizowane są zagadnienia związane zarówno z pomocą niesioną Żydom na polskiej wsi, jak i wydawaniem, a nawet mordowaniem ich przez chłopów. Pojawia się tu także problem postaw Polaków oskarżonych po wojnie o współudział w wydawaniu i mordowaniu Żydów. Głos zostaje tu oddany polskim chłopom, sądzonym na podstawie tzw. dekretu sierpniowego za zbrodnie popełnione na Żydach.
Książka jest próbą nowego spojrzenia na zagadnienie reakcji Polaków na zagładę Żydów. Studia zawarte w "Zarysie krajobrazu" pozwalają na przewartościowanie stereotypowych opinii i mitów dotyczących okupacyjnej rzeczywistości. Zamiast nich otrzymujemy opis krajobrazu polskiej wsi w czasie okupacji niejednowymiarowy, odbrązowiony, ale dzięki temu umożliwiający lepsze zrozumienie wojennych i powojennych relacji polsko-żydowskich.
