Piotr Bojarski: Często śni się pani Dobrawa, żona Mieszka?
Prof. Hanna Kóćka-Krenz: Zazwyczaj w okolicy Wszystkich Świętych. Zapalam wtedy znicz przy kościele Najświętszej Maryi Panny w Poznaniu. Mam jakieś głębokie wewnętrzne przeświadczenie, że jej duch gdzieś się w tej okolicy unosi.
Została trochę wyparta ze świadomości potomnych - być może dlatego, że w Kościele katolickim ważniejsze miejsca zajmują święci mężczyźni, oczywiście oprócz Matki Boskiej (śmiech). Ale żarty na bok. Dobrawa została zapomniana, bo jej życie w Polsce było stosunkowo krótkie. Przybyła do Mieszka w 965 roku, zmarła w 977 - a więc żyła tu dwanaście lat. Zrobiła w tym czasie wiele rzeczy ważnych, ale nie zdążono docenić jej znaczenia.
Co wiemy o Dobrawie?
- O niej samej właściwie niewiele. Nie znaleźliśmy wiarygodnego miejsca jej pochówku, a źródła pisane na jej temat są niezwykle skąpe. Wiemy, że była córką Bolesława I Srogiego z dynastii Przemyślidów, ale nie wiemy nic bliższego o niej samej: kiedy się urodziła, jak wyglądała, ile miała lat, gdy wychodziła za mąż za Mieszka...
Podobno nie była już pierwszej młodości.
- Tę kąśliwą uwagę zanotował biskup praski Kosmas w XII wieku, a więc w czasach odległych od epoki Dobrawy. Kosmas wydedukował sobie wiek Dobrawy z tego, że jej siostra miała na imię Mlada. Skoro Mlada znaczy młoda, więc Dobrawa musiała być stara. Otóż wcale nie! Mlada była zapewne młodsza, ale prawdopodobnie nieznacznie. We wczesnym średniowieczu kobiety dożywały często tylko czterdziestego roku życia, a były wydawane za mąż około piętnastego roku życia. Przybywając do Polski, Dobrawa mogła mieć około 20 lat. Cóż to za starość!
Mieszko był starszy.
- Trochę, ale też nie wiemy, czy aż tak bardzo. Bo i mężczyźni zawierali związki małżeńskie w wieku 15 lat. Jeżeli wierzyć źródłom, w momencie przybycia Dobrawy do Polski Mieszko był już żonaty. Pytanie, czy rzeczywiście miał siedem żon - jak podaje Anonim zwany Gallem - czy może miał tylko więcej niż jedną żonę. Bo ten zapis "siedem" może oznaczać "wiele". Takie to były czasy, że człowiek pochodzący z wysokiego rodu był mile widzianym kandydatem na zięcia.
Możemy więc wnioskować, że przybycie Dobrawy do Polski było w życiu Mieszka drastyczną zmianą.
- Ogromną. Myślę, że jeżeli wcześniej decydował się na małżeństwa, to część żon wybrał z powodów politycznych - trzeba było sobie zapewnić wsparcie rodów służących nowej dynastii piastowskiej. Część z tych związków była jednak zapewne podyktowana uczuciem. Jeżeli weźmiemy to pod uwagę, to małżeństwo z Dobrawą było drastyczną zmianą.
Mieszko oddalił pogańskie żony.
- Musiał je oddalić, bo taki był warunek zgody na mariaż z czeską księżniczką. To mogło być dla niego bolesne również dlatego, że musiał oddalić potomstwo zrodzone z poprzednich związków. Nie wiemy, jak to rozegrał. Sądząc z jego poczynań politycznych, był to wyjątkowo bystry i zręczny gracz. Myślę, że formalnie te poprzednie żony oddalił, ale zapewne nie pozbawił ich opieki. Zapewnił im godziwą odprawę i na pewno zadbał o los dzieci, w innym przypadku mógł się bowiem spodziewać buntu rodzin, z których te kobiety pochodziły.
Mieszko musiał rozumować jak mąż stanu. Małżeństwo z Dobrawą miało mu dać sojusz z Czechami i podnieść rangę jego państwa.
- Niewątpliwie.
Czy Dobrawa rzeczywiście stawiała Mieszkowi warunki w sprawie chrztu i odprawienia pogańskich żon?
- To był jednak świat mężczyzn, lecz o jej komfort zadbał na pewno jej ojciec. Myślę, że zawarto ustną umowę przedmałżeńską, która mogła określać rodzaj oprawy, jaką Mieszko musiał zapewnić Dobrawie. Być może taką oprawą był poznański gród, intensywnie wówczas rozbudowywany.
Dobrawa przyjechała do Poznania w 965 roku. Zastała tu spory gród. Stała w nim już kaplica, którą odkryła pani latem tego roku?
- Moment przybycia Dobrawy do Poznania był zwieńczeniem starań o to małżeństwo, które musiały jakiś czas trwać. W związku z tym musiało dojść wcześniej do ustaleń, które dzisiaj nazwalibyśmy intercyzą ślubną. Mieszkowi postawiono zapewne cały szereg warunków. Myślę, że jednym z nich było przygotowanie miejsca do sprawowania liturgii dla Dobrawy i jej świty. Dlatego w momencie przybycia Dobrawy budowa tej kaplicy na pewno była już prowadzona.
Źródło: Gazeta Wyborcza
Fot. Łukasz Cynalewski / Agencja Gazeta
