Zawsze jednak potrafimy zanucić ten czy inny dawny przebój i powzruszać się, powspominać, a w przypadku osób młodych - zdziwić się, że kiedyś umiano wymyślać ładne melodie i słowa. Właśnie, słowa. Często słowa piosenek zapadają nam w pamięć w sposób niemal automatyczny. Przywołując je, nawet nie zauważamy anachronizmów bądź nawet sformułowań nie całkiem dziś zrozumiałych. Oto przykłady. Na początek znany przebój o grającej szafie:
Do grającej szafy grosik wrzuć
(G. Oppenheimer, M. Łebkowski)
Do grającej szafy grosik wrzuć
Jeden malusieńki grosz
Bo tam w środku śpi melodii sto
Więc je swym grosikiem zbudź
Boogie-woogie, boogie-woogie
Cza, cza, cza, czarodziejska szafa gra
Pomyśl, ile przyjemności masz
Za maleńki jeden grosz
Wszyscy tańczą, tak jak Ty im grasz
Za maleńki jeden grosz
Boogie-woogie, boogie-woogie
Cza, cza, cza, czarodziejska szafa gra
Ostatni raz zagrajmy, bo
W kieszeni rączka odnalazła grosz
Już nazwy wybieranych rytmów - boogie-woogie, cza-cza - pachną naftaliną i bardziej pasują do konkursów tanecznych niż do współczesnej codzienności. Ponadto w czasach empetrójek, iPodów i pendrive'ów zwalisty mebel odtwarzający za pieniądze małe czarne płyty to idea rodem z muzeum techniki. A, jeszcze pieniądze. Grosik to, licząc po współczesnym przybliżonym kursie, mniej niż trzy amerykańskie centy. Czyli ani u nas, ani w Nowym Jorku nic ani nikt nam za tę sumę boogie-woogie nie zagra.
Podobnie wygląda sprawa z bigbitowym przebojem Heleny Majdaniec, przy którym wywijali na licznych prywatkach (czytaj "domówkach") dzisiejsi dziesięciolatkowie. Uprzejmie zwracam Państwa uwagę na wzmianki o:
- lakierkach (że niby dobre do innych tańców poza twistem);
- taśmie, którą ma Staś (chodzi o taśmę magnetofonowa, odtwarzaną na szpulowych lub kasetowych urządzeniach grających);
- modnych artystach (Anka to nie Anna German, lecz śpiewający mężczyzna amerykański - Paul Anka).
Oto ten utwór:
Wesoły twist
(F. Leszczyńska, H. Roztworowski)
Do twista zbyteczne są lakierki
Do twista nie musisz mieć partnerki
Ni Hani, ani Ani, ani Hani, ani mnie
Bo twista i solo tańczy się
Do twista wystarczy dobra taśma
Do twista wspaniałą taśmę Staś ma
Z Chubby Checkerem, Hallydayem, Anką, Brendą Lee
Ta lista solistów starczy mi
Tańczyć twista jak artysta to niełatwa rzecz
Bo prócz ruchu, rytmu, słuchu
trzeba giętkość mieć, aha
Do twista zapalić cię potrafię
Do twista postawię stół na szafie
Zaproszę Marka, Czarka, Darka,
magnetofon mam
Przy twiście wesoło będzie nam
Do dziś pojawiają się też na falach eteru (chodzi o radio i telewizję) utwory, które powinny być najzwyczajniej zakazane. Oto test - czemu cytowany tekst pięknej skądinąd piosenki Starszych Panów narusza porządek prawny naszego kraju?
Już czas na sen
(J. Przybora, J. Wasowski)
Dobranoc, dobranoc mężczyzno
Zbiegany za groszem jak mrówka
Dobranoc, niech sny Ci się przyśnią porosłe drzewami w złotówkach
Złotówki jak liście na wietrze czeredą unoszą się całą
Garściami pakujesz je w kieszeń, a resztę taczkami w PKO
Aż prosisz, by rząd ulżył Tobie i w portfel zapuścił Ci dren
Dobranoc, dobranoc mój chłopie
już czas na sen
Dobranoc, dobranoc niewiasto
Skłoń główkę na miękką poduszkę
Dobranoc, nad wieś i nad miasto jak rączym rumakiem wzleć łóżkiem
Niech rycerz Cię na nim porywa, co piękny i dobry jest wielce
Co zrobił zakupy, pozmywał i dzieciom dopomógł zmóc lekcje
A teraz tak objął Cię ciasno jak amant ekranów i scen
Dobranoc, dobranoc niewiasto
Już czas na sen
Dobranoc, dobranoc ojczyzno
Już księżyc na czarnej lśni tacy
Dobranoc i niech Ci się przyśnią pogodni, zamożni Polacy
że luźnym zdążają tramwajem wytworną konfekcją okryci
i darzą uśmiechem się wzajem, i wszyscy do czysta wymyci
i wszyscy uczciwi od rana, od morza po góry aż, hen
Dobranoc, ojczyzno kochana,
już czas na sen
Odpowiedź: w pierwszej zwrotce inkryminowanego tekstu pojawia się zachęta do lokowania nadwyżki pieniężnej w PKO. Pomijam już nieprecyzyjne wskazanie - ostatecznie nie wiadomo, czy chodzi o bank PKO BP czy Pekao SA - ale w obydwu przypadkach mamy do czynienia z darmową reklamą instytucji finansowych! Takie praktyki prowadzą do naruszenia płynności finansowej mediów publicznych, a co za tym idzie, do zagrożenia misyjności oferowanych przez nie programów.
Sytuację cytowanej piosenki ratuje nieco ostatnia zwrotka. Tu można mówić o jej misyjnym charakterze, gdyż zachęcanie obywateli RP do tego, by byli zamożni, pogodni, uczciwi i do czysta wymyci, nadal jest bardzo aktualne.
Wśród piosenek zagranicznych także znajdujemy wiele utworów zdezaktualizowanych. Zastanówmy się, czy bohaterka nie tak w końcu starego (1978) przeboju grupy Blondie tak samo zachowywałaby się dzisiaj, w dobie internetu i telefonii komórkowej:
I'm in the phone booth, it's the one across the hall
Jestem w budce, tej po drugiej stronie holu
If you don't answer, I'll just ring it off the wall
Jeśli nie odbierzesz, będę dzwonić do oporu
I know he's there, but I just had to call
Wiem, że tam jest, ale musiałam zadzwonić
Don't leave me hanging on the telephone
Nie każ mi wisieć na telefonie
Don't leave me hanging on the telephone
Nie każ mi wisieć na telefonie
I heard your mother now she's going out the door
Słyszałam, jak twoja mama wychodziła
Did she go to work or just go to the store
Czy do pracy, czy do sklepu
All those things she said, I told you to ignore
Mówiłam, żebyś nie zwracał uwagi na to, co ona mówi
Oh why can't we talk again
O, dlaczego nie możemy porozmawiać
Oh why can't we talk again
Oh why can't we talk again
Don't leave me hanging on the telephone
Don't leave me hanging on the telephone
It's good to hear your voice, you know it's been so long
Jak to dobrze cię usłyszeć, tyle już minęło czasu
If I don't get your call then everything goes wrong
Jak nie dzwonisz, to nic się nie udaje
I want to tell you something you've known all along
Powiem ci coś, o czym wiesz od dawna
Don't leave me hanging on the telephone
Nie każ mi wisieć na telefonie
I had to interrupt and stop this conversation
Musiałam przerwać tę rozmowę
Your voice across the line gives me a strange sensation
Twój głos na linii dziwnie na mnie działa
I'd like to talk when I can show you my affection
Chcę rozmawiać tak, byś zobaczył moje uczucia
Oh I can't control myself
Tracę panowanie nad sobą
Oh I can't control myself
Oh I can't control myself
Don't leave me hanging on the telephone
Hang up and run to me
Odłóż słuchawkę i biegnij do mnie
Hang up and run to me
Hang up and run to me
Hang up and run to me
Oh oh oh run to me
Jeżeli Państwo myślą, że to naturalne, iż piosenki sprzed 30 lat tracą aktualność, służę przykładem całkiem nowym. Oto tekst napisany w XXI wieku, opublikowany w roku 2004 na płycie wielkiej brytyjskiej gwiazdy, niegdyś lidera The Smiths - Morrisseya. Czy wszystko tu jest w zgodzie z dzisiejszym stanem świata, osądzą Państwo samodzielnie.
America Is Not the World
(Morrissey/Alain Whyte)
America your head's too big,
Ameryko, jesteś zbyt pewna siebie,
Because America, your belly is too big.
Bo, Ameryko, masz zbyt wypchany brzuch
And I love you,
Kocham cię,
I just wish you'd stay where you belong
Ale znaj swoje miejsce
In America, the land of the free, they said,
Mówią, że Ameryka to kraj wolności
And of opportunity, in a just and a truthful way.
I możliwości, sprawiedliwości i prawdy.
But where the president, is never black, female or gay,
Ale też kraj, którego prezydentem nigdy nie był czarny, kobieta czy gej
And until that day, you've got nothing to say to me, to help me believe
Do tego dnia nie masz mi nic do powiedzenia, nie będę wierzył
In America, it brought you the hamburger.
Ameryka dała nam hamburgera.
Well America you know where, you can shove your hamburger.
Ameryko, wiesz, gdzie możesz wsadzić sobie swojego hamburgera.
And don't you wonder, why in Estonia they say,
I nie dziw się, czemu w Estonii mówią
Hey you, you big fat pig, you fat pig, you fat pig
Ty wielka gruba świnio, ty gruba świnio, gruba świnio
Steely blue eyes with no love in them, scan the world,
Zimne błękitne oczy bez miłości obserwują świat
And a humourless smile, with no warmth within, greets the world.
Pozbawiony humoru chłodny uśmiech wita świat.
And I, I have got nothing, to offer you no-no-no-no-no,
I nie mam ci nic do zaoferowania, nie, nie, nie, nie,
Just this heart deep and true, which you say you don't need
Prócz tego szczerego serca, którego, jak mówisz, nie potrzebujesz.
See with your eyes, touch with your hands, please,
Patrz oczyma, dotykaj rękami, proszę,
Hear through your ears, know in your soul, please.
Nadstaw uszu, zrozum swą duszą, proszę.
For haven't you me with you now?
Czy teraz jesteśmy bliżej?
And I love you, I love you, I love you. And I love you, I love you, I love you.
