Co o tym sądzisz? Napisz: listydogazety@gazeta.pl

Według renomowanego badacza historii muru berlińskiego dr. Hansa-Hermanna Hertle plan komunistycznych władz Niemieckiej Republiki Demokratycznej mógł wyglądać tak: otwieramy granicę z Republiką Federalną Niemiec i pozwalamy ludziom wyjeżdżać. Z miejsca cichną protesty opozycji, a rządząca krajem partia komunistyczna SED odzyskuje oddech i kontrolę nad krajem. By plan zrealizować, potrzebna była konferencja prasowa i dziennikarz, który w odpowiednim momencie zada odpowiednie pytanie.

Konferencja rozpoczęła się 9 listopada 1989 r. o godz. 18 we wschodnioberlińskim Międzynarodowym Centrum Prasowym. Przez kilkadziesiąt minut nowy rzecznik SED Günther Schabowski jałowym tonem wyjaśniał zagranicznym dziennikarzom działania rządu NRD.

Wschodnie Niemcy trzeszczały w szwach. Zaledwie trzy tygodnie wcześniej - po 18 latach rządów - od władzy odsunięty został twardogłowy Erich Honecker, demonstracje opozycji były na porządku dziennym, a na krytyczne wobec rządu komentarze pozwalała sobie nawet państwowa telewizja. W ciągu kilku tygodni z NRD uciekło ćwierć z miliona Niemców - głównie przez Polskę, Czechy i Węgry.



Dochodziła 19. Znudzeni dziennikarze odliczali już minuty do końca spotkania, gdy Schabowski wskazał na Riccarda Ehrmana, berlińskiego korespondenta włoskiej agencji prasowej ANSA. Ten zapytał o nowe przepisy dotyczące wyjazdów obywateli NRD za granicę. - Z tego, co mi wiadomo, wydano dziś zarządzenie pozwalające każdemu obywatelowi wyjechać z kraju - niespodziewanie wypalił Schabowski. Dziennikarze nie dowierzali własnym uszom. - Kiedy to wchodzi w życie? - zapytał dramatycznym tonem korespondent zachodnioniemieckiego "Bilda" Peter Brinkmann. Schabowski spojrzał w dokumenty i odparł: - Według mojej wiedzy natychmiast. Z NRD można wyjeżdżać przez wszystkie przejścia graniczne do RFN, także przez Berlin Zachodni.

Konferencję Schabowskiego transmitowała na żywo enerdowska telewizja, a odbierane w NRD telewizje i radia z zachodnich Niemiec wprost podały, że granica została otwarta. Przed przejściem do zachodniego Berlina na Borholmer Strasse zaczęły gromadzić się tłumy. O 23.30 ludzi było tak dużo, że enerdowscy pogranicznicy pod naporem otworzyli granicę dla wszystkich. W ciągu tylko 45 minut do Zachodniego Berlina wlał się potok 20 tys. ludzi. Wśród nich była też przyszła kanclerz Angela Merkel, wówczas skromna fizyk z enerdowskiej akademii nauk. Mur runął - także dosłownie, bo mieszkańcy Berlina zaczęli go rozbijać.

Do tej pory uważano, że mur upadł przez brzemienną w skutkach pomyłkę Schabowskiego. Rzecznik nie powiedział bowiem, że zarządzenie wchodziło w życie nie od razu, a dopiero o 4 rano następnego dnia, by pogranicznicy mogli się na nie przygotować. Co więcej, by wyjechać, enerdowcy i tak potrzebowali paszportu (posiadała go jedna czwarta obywateli) oraz policyjnej wizy. Jednak gdy tłum ruszył pod mur, tego błędu nie dało się naprawić. "To była najszczęśliwsza pomyłka w historii Niemiec" - pisała potem prasa.

20 lat po fakcie okazało się, że sprawa ma drugie dno. Wiosną tego roku Ehrman przyznał się, że przed konferencją zadzwonił do niego szef enerdowskiej agencji prasowej Günter Pötschke. Poprosił, by koniecznie pytał o wyjazdy z NRD. Schabowski nie odpowiedział więc na przypadkowe pytanie. Po szczegółowej analizie nagrania z konferencji okazało się też, że pytanie chciał zadać brytyjski dziennikarz, ale odebrano mu głos, by spytać mógł Włoch. Ten zaś siedział w pierwszym rzędzie, na wprost Schabowskiego. Ehrman zaprzecza, by był w zmowie i tłumaczy, że usiadł z przodu, bo tylko tam były wolne miejsca. Zadał jednak pytanie, o które prosił go Pötschke. Ten ostatni od kilku lat nie żyje.

Niemieccy historycy podejrzewają, że władze NRD zainscenizowały konferencję, by wiadomość o otwarciu granicy podać w jak najmniej zauważalny sposób - pod sam koniec spotkania Schabowski miał po prostu odczytać urzędowy komunikat. Chodziło o to, by uniknąć wrażenia, że NRD kapituluje przed opozycją. Otwarcie granic SED przedstawiałaby potem jako swój sukces.

Być może wszystko by się powiodło, gdyby Schabowski nie pogubił się i nie wypowiedział słowa "natychmiast", co wypchnęło tłumy ludzi na ulice wschodniego Berlina. W ten sposób partyjny rzecznik pogrzebał NRD. 3 października 1990 r. Niemcy znów były jednym państwem.

Sam Schabowski poniósł za swoje słowa surową karę. Wykluczono go z partii, a dawni koledzy do dziś mówią o nim jak o trędowatym. Schabowski jako jedyny polityk SED wziął na siebie współodpowiedzialność za ucisk w byłym NRD i strzelanie do uciekinierów.

Ehrman za zadanie historycznego pytania dostał rok temu federalny krzyż zasługi - najwyższe niemieckie odznaczenie państwowe.

Źródło: Gazeta Wyborcza