Do "Gazety" zgłosił się mieszkaniec Grodna, prosił o anonimowość. Jest mrówką - jak tysiące Białorusinów trudni się drobnym handlem, towary kupuje w Polsce i sprzedaje na Białorusi. W lipcu br. dostał pismo z urzędu celnego w Grodnie, który powołując się na informacje od białoruskiego KGB, zarzucił mu, że prowadzi nielegalną działalność. Do pisma [nasza redakcja ma kopię] załączono szczegółowy wyciąg ponad 200 transakcji zwrotu podatku VAT, który legalnie otrzymał w Polsce, wywożąc towar za granicę.

Przy każdej transakcji podana była data, polska sygnatura i rodzaj towaru. Dane dotyczyły lat 2004-09. Mogły pochodzić wyłącznie ze źródeł w Polsce.

Informacja "ograniczonego dostępu"

Naszego rozmówcę wezwało grodzieńskie KGB. - Oznajmiono mi, że prowadziłem działalność gospodarczą i uchylałem się od płacenia cła przy przewożeniu towarów z Polski - mówi grodnianin, który przez granicę woził wiertarki, obuwie, piły i kawę. Nigdy nie przekraczał zgodnej z prawem normy przewozu towaru. Jak każda mrówka, nadrabiał liczbą przejazdów.

Teraz musi zapłacić zaległe cło. Wraz z karnymi odsetkami to... 90 tys. dolarów. A wszystko dzięki dokumentom, które KGB uzyskało z Polski.

Wieść, że Polska przekazała Białorusi dane o zwrocie VAT, błyskawicznie rozeszła się wśród grodzieńskich mrówek.

Z informacji "Gazety" wynika, że wezwania do KGB i urzędu celnego dostało już kilkadziesiąt osób. Wszystkim przedstawiono dowody ich transakcji w Polsce.

- Ludzie boją się jeździć do Polski. A przecież nic złego Polsce nie zrobiliśmy, wręcz odwrotnie - kupowaliśmy polskie towary - mówi nam Edward, który od siedmiu lat jest mrówką. Nie zgadza się na miano przemytnika. - Działaliśmy w ramach przepisów - mówi.

Na wykazie zwrotów polskiego VAT białoruskie KGB nie podaje źródła. - Nie udzielamy informacji w tej sprawie - powiedziała "Gazecie" rzeczniczka grodzieńskiego KGB Natalia Bakłaga. Wiceszef urzędu celnego w Grodnie Aleksander Bogdziewicz stwierdza, że to informacja "ograniczonego dostępu". Czyli nie dla prasy.

Kto dał dokumenty KGB?

Próbowaliśmy ustalić, która z polskich instytucji przekazała materiały do KGB. W Ministerstwie Finansów powiedziano nam, że nie pochodzą one ze służb skarbowych i celnych - jedynych, które mają zbiorczy wykaz takich danych. Sprawdzano to szczegółowo m.in. w urzędach skarbowych w Lublinie i Białymstoku, gdzie mieszkańcy Grodna dokonują większości zakupów i otrzymują zwrot VAT.

Rzeczniczka resortu Magdalena Kobos odpisuje nam jednoznacznie:

"Umowa z Białorusią nie przewiduje przekazywania dokumentacji przeprowadzania operacji zwrotu VAT przez polską Służbę Celną. Strona białoruska zwraca się od kilku lat z takimi prośbami do Ministerstwa Finansów. Na podstawie prawa międzynarodowego Ministerstwo Finansów za każdym razem odmawia udzielenia odpowiedzi. Operacja zwrotu podatku VAT nie jest procedurą celną, a zatem nie może zostać przekazana w trybie administracyjnym".

Ministerstwo podkreśla, że postara się wyjaśnić, "czy i w jaki sposób takie informacje mogły trafić do osób niepowołanych".

Szantaż na przesłuchaniach

Zapytaliśmy, czy polska instytucja, do której KGB zwraca się o dokumenty, powinna powiadomić ABW? "Instytucje państwowe nie mają takiego obowiązku" - odpisała rzeczniczka ABW ppłk Katarzyna Koniecpolska-Wróblewska, dodając jednak, że "jeśli przedstawiciele wspomnianych instytucji stwierdzą, iż jakiekolwiek okoliczności takiej wymiany informacji mogą wiązać się z zagrożeniem dla bezpieczeństwa państwa bądź mają znaczenie z punktu widzenia ustawowych obowiązków ABW, mają obowiązek o takim fakcie poinformować".

"Okoliczności", o których wspomina rzeczniczka, właśnie wystąpiły. Wszystko bowiem wskazuje na to, że informacje o zwrocie VAT wydostały się z Polski nielegalnie (chroni je tajemnica skarbowa). Ponadto z naszych rozmów z mieszkańcami Grodna, którzy przeszli przez przesłuchanie w KGB, wynika, że białoruskie służby wykorzystują otrzymane z Polski informacje nie tylko do zwalczania mrówek naruszających przepisy podatkowe i obrony białoruskiego rynku przed towarami z Polski.

Nasi rozmówcy opowiadali, że przesłuchujący ich funkcjonariusze obiecywali umorzenie postępowania bądź rezygnację ze ściągania cła w zamian za informacje o polskich urzędach celnych. - Interesowało ich, jak działa polski i białoruski urząd celny, czy ktokolwiek z celników po polskiej bądź białoruskiej stronie bierze łapówki. Kto się z kim przyjaźni - opowiada jeden z drobnych handlarzy.

Na przesłuchania do milicji finansowej (pełna nazwa: Departament Dochodzeń Finansowych Komitetu Kontroli Państwowej) wzywano też obywateli Białorusi pracujących w dziale wizowym Konsulatu Generalnego RP w Grodnie. Formalnym powodem były nieprawidłowości przy wydawaniu wiz. - Naprawdę chodziło o zastraszenie naszych pracowników - uważa jeden z konsulów.

Tematem stale poruszanym w trakcie przesłuchania były wyjazdy pracowników konsulatu na zakupy do Polski. Przesłuchujący funkcjonariusz wiedział dokładnie, kto, co i kiedy kupił w Polsce. Tu również źródłem było KGB.

- Ta informacja może być wykorzystana do szantażu, skandalem byłoby, gdyby została udostępniona przez stronę polską - mówi nam urzędnik konsulatu.

Źródło: Gazeta Wyborcza