B jak bicepsy

Kolski: - Przez 12 lat chodziłem po jaskiniach, zdobyłem m.in. trzecią co do wielkości jaskinię świata - Antro Del Corchia w Toskanii. Jest we mnie potrzeba, żeby mierzyć się z czymś, co na oko jest silniejsze. Poza tym - wbrew pozorom - jestem kruchy. Nawet bardzo kruchy. Łatwo mnie zranić. Mięśnie, mogę się przyznać, są kamuflażem. Poważne mięśnie to poważny kamuflaż.

Motyw fizycznej siły, którą pochwalić się mogą nie tylko atleci, jest u Kolskiego od pierwszych filmów - już w szkolnym "Nie zasmucę serca twego" (1985) pojawia się cyrkowy, półnagi siłacz, który próbuje rozbawić zamyślone dziecko. "Najpiękniejsza jaskinia świata" (1982) dostała nawet nagrodę na Festiwalu Filmów Sportowych w Budapeszcie.

Bohaterami najnowszego jego filmu "Afonia i pszczoły" są zapaśnicy - chory Rafał (Mariusz Saniternik) oraz młodszy od niego Ruski (Andriej Biełanow), który chciałby wykraść dawnemu mistrzowi tajemnicę jego popisowego chwytu. Pojawiają się też inni - rolę Olbrzyma zagrał mieszkający dziś w Niemczech znany polski zapaśnik Adam Sandurski.

Kolski: - Fabuła "Afonii i pszczół" jest oparta na historii rodzinnej. Jeden z moich prawujków, którego nigdy nie poznałem, był cenionym chemikiem i wynalazcą nowego sposobu hartowania włókien. Ale uwiodły go zapasy. Do tego stopnia, że chciał zmienić swoje życie. Rodzina była przeciwna, więc podczas zawodów zakładał czarną maskę. Tak jak mój bohater, który nosi jego imię i nazwisko - Rafał Hendlisz.

Kolski poznał tę historię dawno, od rodziców. Wróciła ona do niego niedawno, w czasie warsztatów dla studentów szkoły filmowej, którzy m.in. musieli wyposażyć pracownię szefa. Kolski: - Potomek jednego z łódzkich szewców przyniósł zdjęcia z 1917 roku, na którym widać 19-osobowe grono cyrkowych zapaśników. Wśród nich był Popławski, jego dziadek, przed wojną mistrz świata w zapasach. Opowiedziałem mu historię swojego wuja. On na to: "O, tutaj siedzi". I pokazał w lewym rogu zdjęcia mężczyznę w czarnej masce.

C jak cud

Kolski nie ukrywa, że Gabriel Garcia Márquez jest jednym z jego mistrzów. Już przy "Jańciu Wodniku" komentowano: "Polski realizm magiczny". Sam reżyser przed etykietką się bronił, ale do postaci kolumbijskiego pisarza ironicznie nawiązał w swojej książce "Kulka z chleba" - głównego bohatera, pisarza Muskata, odwiedza w Popielawach sam Márquez, który podziwia wyobraźnię Muskata i z zachwytem pokazuje ukochanej miejscową gnojówkę.

Świat Kolskiego - nazywany niekiedy "Jańciolandem" - rządzi się własnymi prawami. Kostucha przychodzi na ziemię, by targować się ze starcem o kilka dni życia ("Grający z talerza"), ludzie mają władzę nad wodnym żywiołem i potrafią uzdrawiać ("Jańcio Wodnik"), ekspedientka w barze między jedną zupą a drugą zostaje naznaczona ranami Chrystusa ("Cudowne miejsce"), a przydrożna figurka potrafi mówić ("Historia kina w Popielawach"). Po filmach realizowanych według Hanny Krall (świetny "Daleko od okna") i Witolda Gombrowicza ("Pornografia") w tym świecie, w tym "Jańciolandzie", zaszła znacząca zmiana. Już w "Jasminum" cudów co prawda nie brakuje, ale ujęte one zostają w znaczący cudzysłów: całą historię, nieco pretensjonalną i naiwną, opowiada przecież dziecko. Pozbawiona cudów jest "Afonia i pszczoły". To przeciwieństwo "Jasminum" - kino chropowate, pęknięte, niedopieszczone.

Kolski: - Kiedyś bardzo się starałem, żeby widz w te cuda wierzył. Teraz już nie. Wydaje mi się, że ta "kraina łagodności" - to, co domaga się we mnie kina uwodzicielskiego, pełnego urody - przynajmniej na jakiś czas została wyeksploatowana. Ustąpiła miejsca czemuś, co podszyte jest mrokiem. Urosłem. A może się starzeję? Tego dziecinnego przekonania, że w świecie da się wyróżnić dobro i zło, już nie mam. Zawsze pokazywałem, że sacrum i profanum funkcjonują jednocześnie, ale chwaliłem się w filmach, że sam potrafię je rozróżnić. Dziś wiem, że to naiwność. Ostatnie lata mojego życia to czas odkryć o nienadążaniu - za starzeniem się, za coraz mniejszą siłą fizyczną, ale też za rozumieniem prawdziwego kształtu świata.

D jak debiut

Zdjęcia do "Pogrzebu kartofla" (1990) Kolski skończył w czerwcu 20 lat temu. Wcześniej, po studiach na wydziale operatorskim łódzkiej Filmówki (zdawał też na rzeźbę do ASP), bywał na planie szwenkierem i zaczął pracować dla wrocławskiej telewizji. Zyskał miano "kaskadera krótkiego metrażu" - zrealizował kilkanaście krótkometrażowych filmów. Debiutował późno - gdy miał już 34 lata, w Studiu im. Irzykowskiego. Dzięki Markowi Koterskiemu, któremu spodobał się scenariusz, i dzięki Wojciechowi Marczewskiemu, który został artystycznym opiekunem filmu.

"O! Tu się czerwonym dostało" - mówili ponoć pierwsi recenzenci "Pogrzebu kartofla", w którym Kolski pokazywał popielawską wieś tuż po wojnie, kiedy w ramach reformy rolnej "pałacowi posługiwacze i posługiwaczki" próbują uwodzić nową władzę, licząc na przydział ziemi.

Dla niego najważniejsze było jednak "załatwienie paru osobistych spraw" - film odwoływał się do rodzinnej historii Kolskiego, którego dziadek - podobnie jak Mateusz grany przez Franciszka Pieczkę - wrócił po wojnie z Oświęcimia, ale od miejscowych usłyszał, że skoro trafił do obozu, musiał być Żydem albo bandytą.

"Pogrzebem " zachwycił się Gilles Jacob, szef artystyczny z Cannes - film nie trafił ostatecznie do konkursu głównego, ale przyjęto go na festiwalu znakomicie.

G jak Grażyna Błęcka-Kolska, żona

- Nigdy nie czułam się współtwórcą jego filmowego świata. To jego własny kosmos, w który Jasiek szlachetnie postanowił mnie wpisać. Kiedy obsadzał mnie po raz kolejny, pojawiały się głosy: "Znowu żona!". Mówiłam: weź kogoś innego. A on: nie. Bo tylko mnie widzi w tej roli.

Czasem pomysły były wspólne, tak jest w przypadku "Afonii i pszczół". Kolski: - Dużo podróżowaliśmy z Grażyną i nagle pojawiła się w nas potrzeba marszu. Nie wiedziałem jeszcze, co to znaczy, dlaczego Grażyna maszeruje. Dopiero później, już na planie, stało się jasne - to sposób bohaterki na to, by "zachodzić", zadeptywać cierpienie".

W filmach Kolskiego stworzyła całą galerię kobiet o fantazyjnych, często obco brzmiących imionach lub przezwiskach: Kuśtyczka, Chanutka, Afonia, Natasza (ta bohaterka nosiła zresztą nazwisko babci Błęckiej-Kolskiej). Była szaloną, okaleczoną psychicznie i fizycznie dziedziczką w "Pogrzebie kartofla", wioskową puszczalską, na której ciele zaczynają pojawiać się stygmaty, w "Cudownym miejscu", oschłą, wędrującą z kosą Kostuchą z kamieniem zamiast serca w "Grającym z talerza".

Jej bohaterki wydawały się zwykle podporządkowane mężom, pozornie potulne, choć jednocześnie to one potrafiły uwieść mężczyznę ("Szabla od komendanta") albo przygotowywać zapachowe, kusicielskie mikstury lepsze niż najnowocześniejszy zestaw feromonów ("Jasminum").

Źródło: Duży Format

1 2  następne »