Przeczytaj opinie innych nauczycieli i uczniów w listach, które napisali do nas Czytelnicy.

Ucieszyło mnie, że Marek Skała w "Gazecie Wyborczej" 17 lutego ("Niedopuszczalność w Rykach") nie obwinia poszkodowanych nauczycieli, tylko zastanawia się nad przyczynami tragedii (nie bójmy się tego słowa). Sięga pamięcią wstecz "kiedy pierwsze oznaki wolności przyniosły dobre i niedobre skutki". Szuka przyczyn w łatwym dostępie do filmów wideo, pornografii, w coraz powszechniejszym braku wartości itd. Oczywiście ma rację. Niestety nie ma pomysłu: jak temu zaradzić, jak zmienić postawy uczniów, jak wpłynąć na ich rodziców.

Ja mam propozycję dla polskiej szkoły - WSPÓŁPRACA NAUCZYCIELI.

Bo my nie mamy problemów

Najpierw też sięgnę do przeszłości. Rok 1990, zaczynam pracować w szkole po 12 latach pracy na wyższej uczelni. Uczę matematyki klasę II matematyczno-fizyczną w jednym z lepszych liceów warszawskich. Uczniowie mnie "próbują", patrzą, na co zareaguję, a na co nie. W klasie jest dwóch uczniów bardzo trudnych, demonstrujących zupełny brak chęci do nauki i szacunku do wiedzy i nauczycieli. Inni nie przeciwstawiają się, ci dwaj mają siłę przebicia i "zabawiają" całą klasę. Jest wrzesień, uczniowie mnie nie znają i ja ich. Mam wiele zapału, przygotowuję się do lekcji, staram się z uczniami rozmawiać, doceniać ich sukcesy. Jednak nic to nie daje. Powoli zaczyna się robić naprawdę nieciekawie, odwracam się do tablicy, a ktoś strzela z korkowca, z tyłu klasy unosi się dym palącego się papieru. Coraz mniej osób ze mną współpracuje, niechętnie otwierają notatki, za to z zainteresowaniem przypatrują się "występom" dwóch przywódców. Udaje mi się z jednym z uczniów nawiązać bliższą rozmowę. Pytam go: - Powiedz mi, Pawle, co się dzieje, dlaczego tak się zachowujecie?

- Jak???

Wyjaśniam jak, i mówię, że mi to uniemożliwia prowadzenie lekcji.

Paweł na to: - E tam, my tego nie robimy przeciwko pani. Poprzedniemu matematykowi, to żeśmy robili: wszyscy buczeliśmy z zamkniętymi ustami i on nie wiedział kto; na zawał poszedł.

Tu mnie zmroziło. Postanowiłam zwrócić się do nauczycieli w szkole o pomoc. Wychowawczynią klasy była doświadczona nauczycielka, która nigdy wcześniej, jak twierdziła, problemów nie miała. Jej system wychowawczy polegał na matkowaniu klasie i bronieniu jej przed innymi nauczycielami. Ta klasa nie szanowała jej zbytnio i nie była gotowa iść za nią, tak jak poprzednie. Ale pani wychowawczyni nie przyznawała się do tego, na moje skargi odpowiadała: "Ja nie mam z nimi żadnego kłopotu!". Ta odpowiedź była dla mnie bardzo frustrująca, bo pod nią wyczuwałam opinię: "Ja sobie radzę, a ty nie, to znaczy, że z tobą jest coś nie tak".

Zaczęłam wypytywać innych nauczycieli uczących tę klasę i otrzymywałam niezmiennie odpowiedź: "Nie mam z nimi żadnego kłopotu!".

Czułam, że zaczyna do mnie przylegać opinia tej "co sobie nie radzi". Przyszła z uczelni i nie umie uczyć i wychowywać. Jednak nie przeszkadzało to nauczycielom po lekcji w pokoju nauczycielskim wybuchnąć - tumany, idioci, z kim ja muszę pracować. Ten komunikat nie oznaczał jednak kłopotów, raczej: "Ja sobie radzę, choć mam do czynienia z kupą chamów i idiotów".

Od uczniów wiedziałam, że nie robią wyjątków i z każdym się tak "zabawiają". Publicznie, oprócz mnie, nikt się nie przyznawał. Poszłam do dyrektora (tu muszę docenić - pochylił się nad moim problemem), ale nie za bardzo miał dla mnie rozwiązanie problemu: - To ciężka klasa, trzeba z nimi ostro!

Mogę wyobrazić sobie innych nauczycieli na lekcjach z tą klasą. Jedni czekali do przerwy - przecież to tylko 45 minut, inni stosowali terror, poniżanie uczniów i odpłacali im tym samym, co uczniowie im.

Terror dawał efekty

Wreszcie jedna z nauczycielek na osobności powiedziała do mnie: Ja pani pomogę, pójdę z panią na lekcję i pokażę, jak trzeba sobie radzić. Zgodziłam się. Nauczycielka była znana jako ostra, uczniowie mówili o niej między sobą - ta k Lekcję rozpoczęła od sprawdzania listy i gdy doszła do ucznia, którego nazwisko dało się przekręcić, powiedziała: - A co tu za Cipa jest w klasie, jak można tak się nazywać.

Pomyślałam, teraz się zacznie, ale nie, spuścili głowy i czekali. Pani nauczycielka dalej ich poniżała, dyskredytowała i nic. Udało się. Po zakończeniu roku poprosiłam dyrektora, aby mi nie dawał tej klasy w następnym roku. Dostała ją pani, która udzielała mi "pomocy". Do matury dotarła z tej klasy połowa, reszta albo powtarzała klasę, albo poprosiła o przeniesienie do innej.

Jeden z tych trudnych uczniów mieszkał w bloku obok, widywałam jego mamę i któregoś razu poprosiłam o rozmowę. Powiedziała mi ze łzami w oczach: - Ja sobie z nim nie daję rady, to jedyny mój syn, rozwodzimy się z mężem i zrobię wszystko, aby synowi się w życiu ułożyło.

Nie było dalszej rozmowy, unikała spotkania ze mną. Inni rodzice podczas zebrania narzekali na atmosferę w klasie, ich dzieci w domu się skarżyły. Ale żądali, i słusznie, abyśmy to my, nauczyciele, coś w tej sprawie zrobili.

Czy można było coś wtedy zrobić?

Myślę, że tak, ale tylko wtedy, gdybyśmy wspólnie w zespole uczącym tę klasę porozmawiali o problemach, szczerze przyznali się do kłopotów. Nie grali przed sobą w grę: Ja nie mam z nimi żadnego kłopotu! Gdybyśmy solidarnie i konsekwentnie przestrzegali regulaminu, a przy każdym wykroczeniu solidarnie wymierzali przewidzianą karę. Tak się buduje autorytet. Uczniowie muszą w nas widzieć osoby, które wspólnie przemyślały linię wychowawczą, które się wzajemnie wspierają, nie obmawiają, nie zrzucają winy na innych i którzy są gotowi stanąć za każdym nauczycielem.