Po roli agenta 007 gwiazdor Daniel Craig wciela się w partyzanta - polskiego Żyda z kresów.

"Opór" - hollywoodzka megaprodukcja - wchodzi na ekrany w USA 16 stycznia, a po tygodniu - w Europie i u nas. "New York Times", który po sylwestrowej prapremierze poświęcił filmowi pół kolumny, chwali produkcję. Daniel Craig jest szlachetny, odważny, celnie strzela, dobrze całuje. A jego Tewje Bielski to postać autentyczna.

Dla Żydów bohater równy Oskarowi Schindlerowi, dla części polskiej prawicy - morderca. "Nasz Dziennik" nazywa go siepaczem i rzeźnikiem Polaków.

- Film wywoła ogólnonarodową debatę porównywalną do tej, która miała miejsce po ukazaniu się książek Jana Tomasza Grossa - przewiduje dominikanin o. Tomasz Dostatni w portalu Jewish.org.pl.

Kim jest Bielski?

Urodził się w 1906 r. w maleńkiej wiosce pod mickiewiczowskim Nowogródkiem, w żydowskiej rodzinie młynarza. Miał polski paszport, służył krótko w Wojsku Polskim, mówił po polsku i w jidysz. Prawdopodobnie parał się przemytem, sowiecka granica przebiegała o 50 km od jego rodzinnych Stankiewicz. Wyswatany i ożeniony dla pieniędzy z brzydką kupcówną został szanowanym handlowcem z branży bławatnej w miasteczku Sobotniki.

Po sowieckiej napaści 17 września 1939 r. poparł nową władzę - zaczął karierę urzędnika. Gdy dwa lata później Hitler napadł Stalina, uciekł przed gettem do lasu. Wraz z trzema braćmi (i nową żoną) założyli oddział partyzancki Bielski, w którym przeżyło wojnę około tysiąca Żydów.

Tewje, Zus, Asael i nastoletni Aaron, początkowo niezależni, od zimy 1942-43 r. podlegali już sowieckiemu dowództwu. Dopóki polski rząd na uchodźstwie pozostawał sojusznikiem ZSRR, Bielscy i nowogródzka Armia Krajowa bili się ramię w ramię. Po Katyniu, w 1943 r., wybuchła na Nowogródczyźnie polsko-sowiecka wojna. W części spośród przeszło stu udokumentowanych polsko-radzieckich starć brali udział Żydzi od Bielskich - oczywiście po stronie czerwonych. Sam Tewje nie walczył ani z Niemcami, ani z Polakami, ale jego ludzie bili AK-owców. Oddział Bielskich wydelegował np. swoich do akcji podstępnego rozbrajania Polaków, którą sowieci przeprowadzili 1 grudnia 1943.

Co się stało w Nalibokach?

Najgłośniejszą zbrodnią, jakiej dopuścili się radzieccy partyzanci na Nowogródczyźnie, jest wymordowanie 128 mieszkańców leżącej w sercu nadniemeńskiej puszczy wsi Naliboki - w tym kobiet i dzieci. W 1993 r. były mieszkaniec Naliboków Wacław Nowicki opublikował w wydawnictwie Antyk książkę "Żywe echa", w której jako pierwszy przypisał zbrodnię braciom Bielskim. Informację powtórzyli polscy i białoruscy historycy, m.in. Zygmunt Boradyn, autor monografii "Niemen - rzeka niezgody" (Warszawa 1999). W 2001 r. Kongres Polonii Kanadyjskiej skłonił IPN do wszczęcia śledztwa przeciw partyzantom "tak zwanej brygady Tewjego Bielskiego". Śledztwo trwa.

- Mogę zdradzić tyle, że przesłuchaliśmy 80 świadków masakry i kilkunastu z nich rozpoznało wśród atakujących osoby narodowości żydowskiej - mówi prokurator IPN Anna Gałkiewicz. - Pięć osób zeznało, iż byli to Żydzi z oddziału Bielskiego. Imion i nazwisk świadkowie nie podają. Tewjego ani jego braci wśród zbrodniarzy nie widziano.

Gazeta Wyborcza o braciach Bielskich i filmie "Opór":
* Prawdziwa historia braci Bielskich
* Wojna polsko-ruska pod bokiem niemieckim - dlaczego Niemcy pozwolili przejść przez pół Polski 860 akowcom w pełnym uzbrojeniu?
* Opór - hollywoodzka produkcja o bohaterach czy mordercach?
* Internauci protestują przeciwko filmowi "Opór"
* Aron Bell - żydowski partyzant bohaterem hollywoodzkiego filmu
* Amerykańskie recenzje po premierze filmu "Opór"

Nasze śledztwo

Pojechaliśmy na Białoruś, odnaleźliśmy ludzi, którzy pamiętają Bielskich oraz sowieckie dokumenty, gdzie partyzanccy dowódcy opisują mord w Nalibokach jako zwycięstwo w walce z "niemieckim garnizonem". W archiwach są nazwiska czterech dowódców akcji nagrodzonych za ten "bój" - to towarzysze Gulewicz, Muratow, Szaszkin i Surkiew. Paweł Gulewicz wymieniony jest jako ten, który osobiście zabił czterech "faszystowskich pachołków".

Znaleźliśmy też ostatnich żyjących partyzantów Bielskiego: mieszkają na Białorusi, w USA i w Anglii. Ich relacje zgadzają się z zawartością sowieckich archiwów - w dniu pacyfikacji Naliboków (8 maja 1943 r.) - oddział Tewjego stacjonował 100 kilometrów dalej.

- Byli wtedy w miejscowości Stara Huta - opowiada Tamara Wiarszycka, historyk i dyrektor muzeum regionalnego w Nowogródku, gdzie znajduje się największy zbiór dokumentów pozostałych po Bielskich. - Do Puszczy Nalibockiej przeszli dopiero parę miesięcy później, o czym można przeczytać w opublikowanych już dawno relacjach.

Odwiedziliśmy i Nowickiego - mieszka w Warszawie. Przyjął nas w pokoju zasypanym starymi egzemplarzami "Naszego Dziennika". Przyznał, że nigdy nie widział żadnego z Bielskich, nie ma też dowodów na ich udział w zbrodni, a plotkę o winie Tewjego i braci przekazał mu, przy wódce, niejaki "Lowa z Nowogródka", potwierdził zaś "Wania z Lubczy". Wyniki śledztwa IPN autor "Żywych ech" nazwał "mydleniem oczu". Film - wielkim antypolskim skandalem.

Bielscy po hollywoodzku

"Opór" faktycznie nieraz mija się z prawdą. Nie tylko dlatego, że partyzanci Bielscy walczą na ekranie z niemieckimi czołgami, co nigdy się nie zdarzyło. Gorzej, że przedwojenny Nowogródek jest w filmie miastem białoruskim, nikt w nim nie mówi po polsku, a polskiej partyzantki w ogóle nie ma. W Puszczy Nalibockiej (faktycznie zdjęcia kręcono na Litwie i w Kanadzie) są tylko dobrzy bojownicy radzieccy i źli hitlerowcy. Daniel Craig mówi po rosyjsku, choć dla prawdziwego Bielskiego był to język obcy tak jak niemiecki (znał słabo je oba).