Pierwszy numer, w styczniu 1977 r., wyszedł w kilkunastu egzemplarzach. Maszynopis, luźne, niezszyte ze sobą kartki. Przekazywano go sobie z rąk do rąk na jedną noc albo nawet na jedno popołudnie.

 Adam Michnik pamięta, że gdzieś na początku 1976 r. Stefan Kisielewski powiedział mu, że najwyższy czas, aby powstało nieoficjalne pismo, coś w rodzaju "polskiego samizdatu", i zadeklarował, że on sam gotów byłby w takim piśmie publikować. I że zaraz potem spotkał się z Wiktorem Woroszylskim, którego nie musiał specjalnie przekonywać do tej idei, bo od razu mu się spodobała.

Gry i zabawy z opozycją

 Myśl o tym, by teksty czy książki odrzucone bądź zmasakrowane przez cenzurę rozpowszechniać w formie maszynopisu, nie pytając o zgodę urzędu na Mysiej, pojawiła się w środowisku literatów, gdy po proteście intelektualistów z grudnia 1975 r. przeciw zmianom w konstytucji wielu sygnatariuszy apelu do Sejmu znalazło się na indeksie.

 - Pomysł,był Adama, a zdeterminowanie Wiktora - opowiada Barbara Toruńczyk, późniejsza twórczyni "Zeszytów Literackich". - Już latem 1976 r. wiadomo było, jaki ma być skład redakcji, dopiero jednak kiedy jesienią powstał Komitet Obrony Robotników, część pisarzy dojrzała do tego kroku, a część się wykruszyła. Wśród tych drugich byli ci zorientowani, co mówią w Komitecie Centralnym partii, i kolportujący plotki typu, że jak "Zapis" nie powstanie, to coś literatom poluzują. Aż Wiktor powiedział: "Musimy się zdecydować, kto tak, kto nie".

 Michnik mówi o tym tak: - To KOR podniósł poprzeczkę zbiorowej aktywności i odwagi, był jak lodołamacz, który toruje drogę innym.

 Zebranie, na którym zadecydowano o wydawaniu pisma, odbyło się 7 listopada w mieszkaniu Woroszylskiego. Władze, które wiedziały o nim z podsłuchów mieszkaniowych, próbowały przeciwdziałać. Dwa dni wcześniej wiceminister kultury Aleksander Syczewski zaprosił Woroszylskiego do ministerstwa i tłumaczył mu, że wydawanie pisma poza cenzurą może "storpedować postępujący proces normalizacji". Jednak zebrani u Woroszylskiego pisarze uznali, że to tylko kolejna odsłona "gier i zabaw", jakie od lat z opozycyjnie nastawionymi pisarzami uprawiała władza.

 - Mieliśmy z jednej strony pietra przed podjęciem tej decyzji, a z drugiej strony - szaloną chęć - opowiadał nam przed paru laty nieżyjący już dziś Kazimierz Brandys.

 Brandys zaproponował, by pismo nazywało się „Karta”. Jacek Bocheński zapamiętał propozycję tytułu „Szuflada” (po dyskusji uznano, że to, co spoczywa w pisarskiej szufladzie, bo zostało odrzucone przez cenzurę, to za mało na program pisma). Andrzej Kijowski postulował, by w ogóle zrezygnować z konkretnej nazwy, a nawet z określenia „pismo”, i posługiwać się terminem „teka”. Tłumaczył, że dzięki temu, jeśli ktoś postawi im zarzut, że założyli nielegalne pismo, będą mogli odpowiedzieć: „Myśmy nie zakładali pisma, lecz »tekę «”.

W końcu przeszedł wymyślony przez Jerzego Andrzejewskiego „Zapis” (we wstępniaku do pierwszego numeru „Dlaczego »Zapis «?” Stanisław Barańczak tłumaczył: „Zebrane tu utwory wzięły się ze wspólnego źródła: że nie tylko prawem, ale i obowiązkiem pisarza jest zapisywanie, utrwalanie w słowie wszystkiego, co ma dla niego wartość prawdy”, a poza tym „jest to prezentacja utworów, na których ciąży zapis, jak popularnie określa się zakaz druku”).

 Dziś te rozważania mogą wydawać się śmieszne, ale wtedy nikt nie mógł wiedzieć, jak potoczą się dalej losy garstki desperatów, którzy odważyli się jawnie, z otwartą przyłbicą, podważyć wszechwładzę Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk. Nic dziwnego, że Brandys apelował do kolegów, by ustalić wspólną linię na wypadek wzywania na przesłuchanie (proponował, by mówić, że ich działania są legalne, że to instytucja cenzury jest nielegalna, bo sprzeczna z konstytucją).

Sporządzone na podstawie podsłuchu sprawozdanie ze spotkania założycielskiego (w zasadzie zgodne z pamięcią świadków) opatrzone zostało komentarzem Krzysztofa Majchrowskiego, odpowiedzialnego w MSW za infiltrację środowiska pisarskiego: „Zachodzi niezbędna konieczność wykorzystania wszelkich możliwości polityczno-operacyjnych, by nie dopuścić do zorganizowania czasopisma lub wyizolowania z grupy inicjatywnej tych literatów, którzy wspierają inicjatywę Woroszylskiego. Chodziłoby tu o wyeliminowanie z ewentualnego składu kolegium: Andrzeja Kijowskiego, Artura Międzyrzeckiego - związanych z redakcją »Twórczości «, Jacka Bocheńskiego - uzależnionego od »Czytelnika « i Kazimierza Brandysa, w drodze umiejętnych rozmów politycznych przez naczelnego »Twórczości « Iwaszkiewicza, prezesa »Czytelnika « lub ministra Kultury i Sztuki. Pozostawiono by w ten sposób Wiktora Woroszylskiego i mniej znaczących literatów np. Barańczaka i Nowakowskiego, w osamotnieniu” (z teczki Kazimierza Brandysa w IPN).

Pisarz Marek Nowakowski, który brał udział w pracach przy pierwszych numerach, wspomina, że pojawienie się "Zapisu" to był symboliczny akt wolności, której pisarze w PRL-u nigdy wcześniej nie zaznali.

- To było jak powrót do starych, dobrych tradycji pism literackich, które nie znały cenzury ani politycznej, ani obyczajowej. Nie napisałem niczego specjalnie do "Zapisu", dałem dziewięć opowiadań, o których nawet nie można powiedzieć, że zdjęła je cenzura, po prostu nawet stosunkowo liberalna "Twórczość" uznała, że nie mają szans. Miałem świadomość, że zasięg "Zapisu" jest niewielki, podobnie jak zasięg paryskiej "Kultury", gdzie publikowałem pod pseudonimem Seweryn Kwarc. A mnie zależało na szerszym kręgu czytelniczym. Tymczasem od kilku lat wstrzymywano publikację moich opowiadań, nie nadawano w radiu słuchowisk, nawet nie można było wymieniać mego nazwiska w prasie, radiu, telewizji. Po prostu pogrążałem się w nicość. Dlatego kiedy Andrzej Wasilewski, partyjny wydawca, obiecał, że puści dotąd zatrzymaną moją książkę "Książę nocy" i wznowi inne, jeżeli wycofam się z "Zapisu", zgodziłem się. To była moja "kalkulacja pisarska". Powiedziałem o tym kolegom z "Zapisu". Wiktorowi było smutno, nie czynił mi jednak żadnych wyrzutów. Mnie zresztą też było smutno. Pozostaliśmy w przyjacielskich kontaktach.

Powielacz i sowieckie czołgi

Mimo rozmaitych prób władz działania, tak za pomocą bata, jak marchewki, skład redakcji "Zapisu" się poszerzał. W zebraniach redakcji uczestniczyli m.in. Jacek Bocheński, Wiktor Woroszylski, Andrzej Drawicz, Jerzy Ficowski, Kazimierz Orłoś (który też oddawał swoje mieszkanie na spotkania), Adam Michnik, Tomasz Burek, Jakub Karpiński, z Poznania przyjeżdżali Barańczak i Ryszard Krynicki (Teresa Bogucka zapamiętała, że znany z małomówności poeta zjawiał się na każdym zebraniu redakcji, cały czas milczał, po czym odjeżdżał).

 Zasadą była jawność (do absolutnych wyjątków należało publikowanie pod pseudonimem, nie posługiwano się też będącą rodzajem asekuracji formułą "druk bez wiedzy i zgody autora"). Starano się natomiast chronić techniczną stronę przedsięwzięcia, za którą przez pierwsze dwa lata istnienia "Zapisu" odpowiadała Barbara Toruńczyk.

"Spotykaliśmy się u osób postronnych - wspominał tę konspirację Jacek Bocheński - w coraz to innych mieszkaniach. Ich adresy przekazywaliśmy sobie w obawie podsłuchu wypisane na karteczkach, któreśmy po zapamiętaniu natychmiast niszczyli. O Boże, te nasze obawy, to badanie ścian i podłóg, te rozmowy na migi, te tabliczki z dającym się zetrzeć tekstem, to ukradkowe wyglądanie zza firanki, jakie samochody parkują na ulicy. Niektórzy nie wytrzymali napięcia nerwowego i wycofali się już w trakcie pierwszych prac".

 Toruńczyk opowiadała nam: - Spytałam kiedyś naszą maszynistkę, czy się nie boi. A ona: "Byłam zaprzysiężona w Armii Krajowej i nikt mnie z tych ślubów nie zwolnił". O stanie naszej świadomości w tamtym czasie niech świadczy fakt, że Jan Józef Lipski, członek KOR, uważał, że w momencie, kiedy drugi obieg przejdzie na powielacze, wejdą sowieckie czołgi. A potem lubelskie środowisko opozycyjne wydało "Zapis" na powielaczu w 240 egzemplarzach, nakład przywiózł do Warszawy Ludwik Dorn. Pamiętam te niebieskie, rozmazujące się czcionki, kartki śmierdzące spirytusem. Wtedy dopiero Jacek Kuroń zaczął nas brać poważnie.

W punktach kolportażu konfiskowano pojedyncze egzemplarzy "Zapisu", dwukrotnie zarekwirowano cały nakład. Ale władza nigdy nie zdecydowała się na frontalne uderzenie.