Od maja 2004 roku polscy politycy stanęli wobec nowych wyzwań związanych z obecnością Polski w strukturach Unii Europejskiej. Jednym z nich było skuteczne odnalezienie się polskich reprezentantów w Parlamencie Europejskim.

Już na początku kadencji polscy eurodeputowani z inicjatywy posłów PiS powołali do życia tzw. Klub Polski. Dziś zalety jego funkcjonowania doceniają przedstawiciele wszystkich polskich partii reprezentowanych w PE, którzy bez wyjątku aktywnie działają w jego ramach. Comiesięczna konsultacja projektów legislacyjnych pozwala na wychwytywanie ważnych dla Polski kwestii i ustalanie wspólnej strategii działania. Wzmacnia to z pewnością siłę polskiego głosu w PE.

Poza współpracą w ramach Klubu Polskiego przedstawiciele każdej partii wybrali jednak własną polityczną taktykę.

Przedstawiciele PO, PSL, PD, SLD i w części Samoobrony zrzeszyli się w ramach dużych frakcji parlamentarnych - Europejskiej Partii Ludowej (EPP), Porozumienia Liberałów (ALDE) i Partii Europejskich Socjalistów (PES) w przekonaniu, że tylko przynależność do znaczącej frakcji politycznej pozwoli im zaistnieć w PE.

Z kolei reprezentanci PiS i LPR wybrali mniejsze frakcje prezentujące bliskie im przekonania - Unię na rzecz Europy Narodów (UEN) i Frakcję "Niepodległość i Demokracja" (IND/DEM). Tego niełatwego wyboru dokonali w przekonaniu, że kompromisy ideowe związane z funkcjonowaniem w dominujących frakcjach uniemożliwią nie tylko wdrażanie wielu pomysłów w życie, ale wręcz ich prezentowanie na forum PE.

Dziś, na rok przed wyborami do PE, warto dokonać oceny, która z tych dróg przyniosła Polsce więcej korzyści.

Kłopoty dużych frakcji

Wielu publicystów oceniających prace polskich europarlamentarzystów utyskuje na rozbicie polskiego głosu w PE na wiele frakcji. Podnosi się często, że niezmiernie dużo tracimy na tym, że ledwie nieco ponad połowa polskich eurodeputowanych należy do największych frakcji. Czy słusznie? Jeśli spytamy o osiągnięcia deputowanych zrzeszonych w ramach dominujących frakcji, okaże się, że postawiona teza jest co najmniej wątpliwa.

Posłowie PO i PSL - po początkowym entuzjazmie związanym z obecnością w największej frakcji - przekonywali się, jak trudno wpłynąć na przeforsowanie jakichkolwiek własnych projektów, a jednocześnie jak wieloma - często dramatycznymi - kompromisami jest okupione funkcjonowanie w ramach wielonarodowościowego, wielonurtowego kolosa.

Nagle okazało się, że większość kolegów z własnej frakcji ma inny pogląd na wiele, o ile nie większość kwestii. Eurodeputowani z Platformy z rozdziawionymi ustami słuchali wygłaszanych w imieniu ich frakcji oskarżeń na tle homofobicznym pod adresem Polski fińskiego kolegi Alexandra Stubba (byłego już posła do PE, od niedawna fińskiego szefa MSZ), wiceprzewodniczącego parlamentarnej intergrupy gejów i lesbijek.

Później przyszedł przegrany bój o kształt tzw. dyrektywy usługowej - przepisów, które miały zliberalizować rynek usług w Europie, a ostatecznie jeszcze bardziej go skrępowały. Głos posłów PO i PSL został stłumiony w zarodku ponadpartyjnym porozumieniem frakcji chadeckiej (EPP) i socjalistów (PES).

Z czasem coraz jaśniejsze stawało się, że polscy posłowie EPP są zmarginalizowani, czego nie zmieniał nawet sukces Jerzego Buzka w sprawie dyrektywy patentowej i pasja, z jaką starał się wpływać na swoich kolegów Jacek Saryusz-Wolski.

Mimo że część posłów PO stara się być aktywnymi, uwarunkowania frakcyjne sprawiają, że lista osiągnięć PO w PE, jak na ambicje tej partii i liczebność jej reprezentacji jest mizerna. Do tego europosłowie PO są również stosunkowo słabo reprezentowani na ważnych stanowiskach w PE (jeden przewodniczący Komisji).

Z kolei osiągnięcia posłów SLD i SdPl oraz Partii Demokratycznej mają raczej charakter symboliczny. Nie można rzecz jasna pominąć tego, że Marek Siwiec pełni funkcję wiceprzewodniczącego PE. Jednak przy ich liczebności w ramach swych grup politycznych już objęcie wspomnianego stanowiska traktować należy w kategoriach osiągnięcia.

Gazociąg i inne sukcesy

Na tym tle najbardziej zwartą i największą, bo liczącą 19 posłów, polską reprezentację w Parlamencie Europejskim stanowi polska delegacja we frakcji Unii na rzecz Europy Narodów (UEN) liczącej 43 eurodeputowanych.

Warto przypomnieć, że początkowo delegacja ta liczyła jedynie siedmiu posłów wybranych z listy PiS. Z czasem jednak inni posłowie obserwujący trudności w prowadzeniu polityki w ramach innych frakcji, a jednocześnie widzący szansę na zbudowanie silnego frontu w ramach grupy UEN dołączyli do reprezentantów PiS. Polacy stali się tym samym wiodącą siłą w tej grupie. Dzięki zwiększeniu liczby polskich reprezentantów w UEN, a co za tym idzie liczebności całej frakcji udało się wywalczyć fotel drugiego wiceprzewodniczącego PE z Polski, którą to funkcję piastuje Adam Bielan, oraz utrzymać stanowisko przewodniczącego Komisji Petycji dla Marcina Libickiego na drugą połowę bieżącej kadencji.

Dzięki dominującej pozycji polskich posłów w UEN Wojciech Roszkowski może bez skrępowania partyjnego umacniać pamięć historyczną Europy, a Konrad Szymański stanowczo występować w obronie praw rodziny. To właśnie dzięki tej pozycji możliwe było przygotowanie istotnych raportów w sprawie tzw. Instrumentu Sąsiedztwa i polityki względem Ukrainy (autorstwa Konrada Szymańskiego i Michała Kamińskiego). Dodatkowo najczęściej polskim posłom udaje się przekonać do własnych postulatów całą frakcję, która mówi wtedy w debatach parlamentarnych "polskim głosem". Przykładem na to była choćby debata w sprawie sytuacji w Gruzji, podczas której Konrad Szymański (PiS/UEN) przemawiał w imieniu całej frakcji, co nie udało się polskim posłom z EPP ani partii socjalistów.

Jednak najbardziej spektakularnym dowodem zaprzeczającym tezie, iż skuteczna polityka wymaga obecności w dużej frakcji parlamentarnej, jest sprawa gazociągu bałtyckiego. Kiedy pod koniec 2005 roku polscy posłowie, przede wszystkim PO, zabiegali o poparcie dla zaproponowanego przez nich tzw. pytania ustnego w tej sprawie, liczyli, że pozwoli to na wprowadzenie tej kwestii pod obrady całego Parlamentu. Jakże srogi był zawód tychże posłów, kiedy okazało się, że ich grupa polityczna - zdominowana przez Niemców - ani myśli popierać tej inicjatywy.

Pomysł upadł, a Parlament Europejski, wydawało się, na jakiś czas zapomniał o sprawie gazociągu. Sprawa jednak odżyła w 2006 roku, gdy do Parlamentu Europejskiego wpłynęła petycja poznańskiego radnego PiS Krzysztofa Mączkowskiego. Wkrótce potem do PE wpłynęła również podobna petycja z Litwy podpisana przez blisko 30 tys. osób. Dzięki silnej pozycji Polaków w UEN, a w konsekwencji poparciu tej grupy, przewodniczącemu komisji petycji Libickiemu udało się uzyskać aprobatę władz PE dla odbycia debaty w tej sprawie na podstawie raportu przez niego przygotowanego.

Od tego momentu ku zdumieniu posłów z innych frakcji sprawa zaczęła się dynamicznie rozwijać. W Parlamencie odbyło się wysłuchanie publiczne, w którym udział wzięło kilkaset osób, światowej sławy eksperci oraz dwaj komisarze - ds. środowiska Stavros Dimas i energii Andris Piebalgs. Poseł Hanna Foltyn-Kubicka zorganizowała wystawę na temat zagrożeń ekologicznych związanych z budową gazociągu, która unaoczniła wielu skalę problemu.

Następnie udało się zbudować szeroką ponadnarodową koalicję posłów, którzy poparli bardzo krytyczną wersję sprawozdania wskazującą na wiele istotnych zagrożeń środowiskowych. Wreszcie w lipcu 2008 Parlament przyjął tekst rezolucji krytycznej wobec tej inwestycji. W ten sposób posłom ze stosunkowo małej frakcji udało się to, co nie udało się polskim posłom zgrupowanym w największej partii w Parlamencie.

UEN to frakcja mniejsza, ale to właśnie w niej polscy posłowie mogą bez problemów przedstawiać i również, jak się okazuje, skutecznie realizować własne postulaty. Nie muszą postępować jak jeden z niemieckich konserwatywnych posłów należący do EPP, który niemal w tajemnicy przed kolegami musi organizować spotkania w sprawach ochrony rodziny i procedur bioetycznych w obawie o własny partyjny los. Sama obecność w dużej frakcji parlamentarnej nie daje bowiem gwarancji sukcesu, szczególnie jeśli zdominowanie jej przez grupę posłów o pewnych poglądach utrudnia lub wręcz uniemożliwia nie tylko realizację, ale choćby prezentację własnych celów. W kontekście zbliżających się wyborów do Parlamentu Europejskiego, a więc i nowego rozdania w samym Parlamencie warto o tym pamiętać.

*Marcin Libicki, poseł do Parlamentu Europejskiego (PiS/UEN)

** Szymon Szynkowski vel Sęk, ekspert ds. europejskich w Biurze PiS w Poznaniu