Sándor Márai spędził na emigracji większą część życia. Po wojnie opuścił nieodwołalnie
Węgry opanowane przez komunistów, ale mało kto pamięta, że w młodości sam popierał piórem komunistyczną efemerydę - Węgierską Republikę Rad Béli Kuna. Po jej upadku zamożni
rodzice, obawiający się represji, zadbali o to, by opuścił Węgry. Większą część lat 20. podróżował po Europie, stacjonując w Lipsku, gdzie studiował dziennikarstwo. Arcyciekawy tom "W podróży" (Zeszyty Literackie), przygotowany przez tłumaczkę Teresę Worowską, to właśnie plon jego kariery jako felietonisty, ślącego do ojczyzny korespondencje z rozlicznych wojaży, również później, w latach 30., gdy już wrócił na Węgry i rozpoczął na dobre swą "właściwą" karierę jako powieściopisarz.
Rozbrajanie mitu kuchni francuskiej, gdy zasmakował jej w podłej jadłodajni, Monako, utrzymujące swego władcę z dochodów kasyna, żydowscy syjoniści po stuleciach egzystencji w diasporze próbujący wreszcie życia "na serio" w Palestynie.
Wenecja,
Rzym,
Londyn, Bejrut, Trypolis Gdziekolwiek się uda, kieruje nim ta sama platońska obsesja, która stała za jego najsłynniejszymi książkami - poszukiwania za zasłoną pozorów świata prawdziwego, niemydlącego oczu grą pozorów. Ale czy taki w ogóle jeszcze istniał w epoce gwałtownej kulturowej burzy, w której sztuka przemieniła się w przemysł rozrywkowy, podróżowanie - w turystykę, a pośród ekonomicznych i politycznych wstrząsów masy były gotowe sprzedać wolność w zamian za poczucie bezpieczeństwa?
"W podróży" to właśnie mozaikowy portret międzywojnia, niekiedy podszyty przerażeniem (na kilka miesięcy przed pożarem Reichstagu w berlińskim Pałacu Sportu ogląda propagandowy spektakl z Hitlerem w roli głównej), częściej - melancholią. Márai potrafi być też dosadny, rubaszny, ironiczny, a jego poglądy na rolę kobiet w życiu ludzkości są dziś zdecydowanie niepoprawne. Zmierzch zawodu dziennikarza korespondenta przewidywał już w latach 20., gdy zauważył, że agencje prasowe czynią go zbędnym. Tymczasem książka jest dowodem na to, co może zdziałać bystra inteligencja połączona ze zmysłem obserwacji. Podobnego felietonistę, który w banale codzienności potrafiłby dostrzec sygnały wielkiej kulturowej zmiany, także dziś przywitalibyśmy z otwartymi ramionami.
"Listy do młodego pisarza" (Znak, przeł. Marta Szafrańska-Brandt) to zbiór odpowiedzi na pytania dotyczące sztuki pisarskiej, które do Maria Vargasa Llosy wysłał wyimaginowany młodzieniec marzący o sukcesie w tym zawodzie. Poziom ich ogólności nie zadowoli z pewnością tych, którzy chcieliby dowiedzieć się, jak się zostaje noblistą, już bardziej tych, którzy są ciekawi jego własnych literackich fascynacji. A choć angielski pisarz William Somerset Maugham stwierdził, że "przy pisaniu powieści obowiązują trzy zasady. Niestety nikt nie wie jakie", adeptom zawodu bardziej pomoże książka "Jak zostać pisarzem", reklamowana jako "pierwszy polski podręcznik dla autorów" (red. Andrzej Zawada, Bukowy Las). Grupa doświadczonych autorów, wspomagana przez wypowiedzi mistrzów współczesnej polskiej literatury, radzi, jak w praktyce zabrać się do roboty.
Urodzony w 1968 r. Jarosław Kamiński, dotąd znany jako dramaturg i poeta, pierwszą powieść ma już za sobą. "Rozwiązła" (W.A.B.) to historia trudnej miłości dobiegającej czterdziestki makijażystki i dwa razy młodszego studenta, oczywiście z przeszkodami i wielką historią (Holocaust, Marzec '68) w tle.
