Na wokandzie warszawskiego sądu okręgowego była wczoraj sprawa powiatu kłodzkiego przeciw skarbowi państwa o odszkodowanie - 30 mln 155 tys. zł. Chodzi o XIX-wieczny zamek nad Szczytną w Kotlinie Kłodzkiej.

Zamek w PRL zmieniono w dom pomocy społecznej. Leczy się w nim ponad stu niepełnosprawnych intelektualnie mężczyzn, niektórych przyjęto tu jeszcze jako dzieci. Opiekuje się nimi 70 pracowników, też mieszkają na zamku.

- Co mam z nimi zrobić, wysiedlić? - pyta Krzysztof Baldy z zarządu powiatu kłodzkiego. Pomoc społeczna to zadanie powiatów, w hrabstwie kłodzkim - jak mówią miejscowi - Baldy ją nadzoruje.

Jeszcze jako starosta w październiku 2006 r. dostał kilka kartek, które wprawiły go w osłupienie: orzeczenie Komisji Majątkowej przy MSWiA oddające XIX-wieczny zamek Domowi Zakonnemu Misjonarzy św. Rodziny. Komisja uznała, że polscy zakonnicy to spadkobiercy wschodnioniemieckiej prowincji tego zakonu.

Państwowo-kościelna komisja w 22 lata zwróciła instytucjom Kościoła katolickiego blisko 500 budynków zagrabionych w PRL, jako rekompensatę oddała 66,5 tys. ha gruntów i wypłaciła 143 mln zł odszkodowań. Od lat narastały wątpliwości co do zgodności jej działań z prawem. W ubiegłym roku posypały się śledztwa. W lutym 2011 r. komisja została rozwiązana.

- W 2006 r. komisja bez naszej wiedzy odebrała nam naszą własność. Co to ma wspólnego z państwem prawa? - pyta Baldy. Cztery lata starostwo szukało wyjścia z sytuacji. W październiku 2010 r. pozwało skarb państwa.

Kwota odszkodowania to równowartość ceny działki i wzniesienia nowego domu pomocy społecznej w Szczytnej.

Reprezentująca skarb państwa Prokuratoria Generalna żąda oddalenia powództwa. Z przyczyn formalnych, bo - jak słyszymy - starostwo ma kłopot ze wskazaniem podstawy prawnej roszczenia.

- Trudno na gruncie prawnym walczy się z "duchem", "niebytem prawnym", na jaki wygląda komisja - komentuje Baldy.

Wymienia kilka przyczyn uzasadniających pozew. Starostwo zostało wykluczone z udziału w postępowaniu z 2006 r. - Nawet nie przysłano nam końcowego orzeczenia, dostałem je od dyrektora domu pomocy społecznej - mówi.

Co więcej, w 1995 r. przed komisją zawarto ugodę z urzędem rejonowym w Kłodzku. Komisja przyznała wtedy misjonarzom nie cały zamek, ale jedną wieżę z drogą dojazdową. Ugoda miała wyczerpać roszczenia.

Pozew powołuje się też na przepisy, wedle których zabranie zamku można nazwać wywłaszczeniem. A za to należy się od państwa odszkodowanie.

Wątpliwości budzi zresztą to, czy misjonarze mieli jakieś prawa do ubiegania się o zwrot zamku. Według niektórych źródeł przed wojną zakonnicy korzystali z zamku w Szczytnej na zasadzie użyczenia. Właścicielem była kościelna fundacja Dom Misyjny "Maria Wspomóż".

- Furtkę komisji otworzył protokół ustaleń komisji wspólnej rządu i Konferencji Episkopatu z marca 2006 r. podpisany przez wicepremiera i szefa MSWiA Ludwika Dorna oraz biskupa płockiego Stanisława Wielgusa, wsparty pismem ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry - podkreśla Baldy. Protokół uznał, że kościelne instytucje mogą się domagać sukcesji np. po niemieckich zgromadzeniach zakonnych.

Od roku w Prokuraturze Okręgowej w Legnicy toczy się śledztwo, które ma wyjaśnić, czy zamek w Szczytnej z działką 1,8 ha nie dostał się zakonnikom z naruszeniem prawa. Śledztwo obejmuje zresztą inne decyzje komisji dotyczące Dolnego Śląska.

- Ale największe wątpliwości budzi orzeczenie w sprawie Szczytnej. Rozważane jest postawienie zarzutów członkom zespołu orzekającego w tej sprawie - mówi rzecznik legnickiej prokuratury Liliana Łukasiewicz.

Krzysztof Baldy: - Jeśli popełnione zostało przestępstwo, zamek wraca do nas. Jeśli nie, walczymy dalej przed sądami. Jeśli nie w Polsce, wygramy przed instytucjami europejskimi.

Na warszawski proces spoziera samorządowa Polska. Mec. Piotr Symołon, radca krakowskiego magistratu: - Sami rozważamy pozwy o odszkodowanie, na razie z uwagą śledzimy, jak radzą sobie inni.

Sąd odwołał wczorajszą rozprawę. Czeka na akta z legnickiej prokuratury. Starostwo za możliwość prowadzenia w XIX-wiecznych murach domu pomocy płaci zakonnikom co miesiąc 12 tys. zł. Umowa wygasa z końcem roku.

Rok po rozwiązaniu Komisji Majątkowej instytucje Kościoła są w ofensywie. W sądach - wynika z danych Prokuratorii Generalnej - jest ponad 120 spraw, które są kontynuacją tych z komisji. To sprawy, w których nie uzgodniła ona orzeczenia albo nie zaspokoiła apetytów.

Zakony, parafie domagają się nieruchomości lub odszkodowań liczonych w setkach milionów. Zgromadzenie Księży Misjonarzy św. Vincenta a Paulo za nieruchomości utracone przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie żąda rekordowych 238,5 mln zł!

Źródło: Gazeta Wyborcza