Więcej przeczytasz na blogu "W Nakum, mieście Majów"
- To stela lub, co bardziej prawdopodobne, ołtarz wykonany ku czci nieznanego nam władcy - mówi dr Jarosław Źrałka, majolog z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Już piąty rok wraz z Wiesławem Koszkulem, doktorantem na UJ, kieruje Projektem Archeologicznym Nakum na stanowisku w gwatemalskiej dżungli.
Kamienne stele i ołtarze Majowie stawiali ku czci żyjących jeszcze władców. Przedstawiali ich w bogatych królewskich strojach, często pod postacią ważnych bóstw. Zwyczaj stał się powszechny po około 1000 roku p.n.e.
Odkryty przez Polaków monument ma 145 cm wysokości, 90 cm szerokości i 45 cm grubości. - Relief jest bardzo wczesny stylistycznie - postać i elementy stroju wyglądają dosyć archaicznie - dodaje dr Źrałka.
Do tej pory na południowych nizinach Majów odkryto tylko kilka tak wcześnie datowanych płaskorzeźbionych monumentów. Odkryty przez krakowskich archeologów ołtarz lub stela jest czwartym tego typu zabytkiem pochodzącym z Nakum i najprawdopodobniej najstarszym w regionie. Ponieważ odkrycie jest bardzo ważne, naukowcy powiadomili już o nim lokalne służby ds. starożytności.
Bogactwo Nakum Nakum to średniej wielkości starożytne miasto Majów w dzisiejszym departamencie Petén, w północnej części Gwatemali. Nie mogło się mierzyć z pobliskim Tikal czy Calakmul, ale miało bardzo korzystne dla rozwoju położenie - na szlaku handlowym nad rzeką Holmul. Powstało prawdopodobnie między 800 a 300 rokiem p.n.e., w tzw. środkowym okresie preklasycznym. Przetrwało dłużej niż inne miasta na nizinach Majów - do około 950 r. n.e.
Miasto wyraźnie dzieli się na dwie części - północną i południową - połączone usypaną drogą przecinającą dżunglę. W sektorze południowym są pałace rodziny królewskiej i lokalnej elity, a także świątynie i wielkie piramidy. Nie wiadomo na razie, jaki charakter miały budowle w części północnej. Koncesja naukowa Projektu Archeologicznego Nakum obejmuje cały sektor północny miasta i dwie piramidy w sektorze południowym. Pozostałą część sektora południowego zbadali już w poprzednich latach gwatemalscy naukowcy w ramach Projektu Triangulo. Jarosław Źrałka i Wiesław Koszkul także brali w nich udział.
Do tej pory najcenniejszymi samodzielnymi już osiągnięciami polskich archeologów w Nakum były odkrycia m.in.: nietkniętego przez rabusiów królewskiego grobu i jadeitowego napierśnika władcy, unikatowych ceramicznych naczyń, np. z wizerunkiem tańczącego boga kukurydzy - najważniejszego bóstwa Majów - i kilku depozytów ofiarnych. Jeden z nich składał się z dziewięciu glinianych głów bogów świata podziemnego. Na jednej z nich złożony był przełamany kolec płaszczki służący do rytualnego upuszczania krwi.
Podczas tegorocznej ekspedycji obok monumentu badacze znaleźli także niewielkie wejście do chultunu. To wykute w macierzystej skale pomieszczenie o zazwyczaj butelkowym kształcie. W zależności od potrzeb mogło mieć różne przeznaczenie. Chultuny służyły Majom do gromadzenia deszczówki, żywności, jako miejsce pochówków czy nawet do wyrabiania zaprawy wapiennej.
Pragmatyczni budowniczy Płaskorzeźbiony monument i chultun znajdują się w północnej części Nakum. Natomiast w południowej pod jedną z piramid badacze odsłonili już niemal w całości gigantyczny fryz, którego fragment znaleźli w zeszłym roku. Trafili także na tajemniczą budowlę z rzadko spotykanymi na tym terenie okrągłymi kolumnami. - Do tej pory odkryliśmy dolne części trzech kolumn, ale budowla najprawdopodobniej miała ich więcej - mówi Wiesław Koszkul. - Okrągłe kolumny na południowych nizinach Majów pojawiły się w schyłkowym okresie klasycznym (800-950 n.e.). Te nasze datujemy wstępnie na lata 550-650 n.e. Jest to więc najwcześniejszy przykład takiej architektury w tym rejonie.
Równie ciekawie prezentuje się fryz. Jego dolna część zachowała się w bardzo dobrym stanie. Przedstawia olbrzymie nogi mitycznej istoty, nieznanego bóstwa Majów, z wielką przepaską biodrową.
- Po bokach tej postaci są dwa wizerunki władców lub też tzw. Bohaterów Bliźniaków, Hunaphu i Ixbalanque, jednych z najważniejszych bóstw Majów - dodaje Koszkul.
Odsłonięty fragment fryzu ma siedem metrów długości i około półtora metra wysokości. Naukowcy szacują, że mógł osiągać nawet cztery metry. Został jednak zniszczony podczas budowy kolejnej piramidy.
- Pragmatyczni Majowie konstruowali swoje piramidy na zasadzie rosyjskich "matrioszek". Wcześniejsze budowle adaptowali jako rdzeń konstrukcyjny dla nowszych założeń architektonicznych - wyjaśnia ceramolog Bogumił Pilarski. Podejrzewa, że na fryzie widnieje jedno z najstarszych znanych w sztuce Majów przedstawień władcy.
Krakowscy archeolodzy będą pracować w Nakum jeszcze do końca tego tygodnia.
Kim byli Majowie
Majowie żyli na dzisiejszych terenach Gwatemali i Belize, Salwadoru, południowo-wschodniego Meksyku i zachodniego Hondurasu. Początki ich niezwykłej cywilizacji, stworzonej bez użycia metalu, koła i hodowli zwierząt pociągowych, sięgają II tysiąclecia p.n.e. W I tysiącleciu p.n.e. w wielu miastach Majów zaczęła powstawać monumentalna architektura: piramidy i platformy. Z tego samego czasu pochodzą też pierwsze kamienne stele z wizerunkami władców, zaczęło rozwijać się pismo i kalendarz.
Apogeum kultury Majów przypada na III-IX wiek naszej ery. Na ich ziemiach rozkwitło wiele państw-miast, w których powstawały zachwycające do dziś arcydzieła architektury, malarstwa, rzeźby i piśmiennictwa. Nastąpił również ogromny rozwój demograficzny. Wraz z nim postępowała jednak degradacja środowiska naturalnego dodatkowo spotęgowana przez trapiące nizinę susze. Z tego powodu częściej dochodziło też do wojen. W wiekach IX i X naszej ery upadły i wyludniły się niemal wszystkie miasta na terenach dzisiejszej północnej i środkowej Gwatemali, Belize i przylegających do nich ziemiach Meksyku. Zaczęły rozwijać się jednak miasta na południu kraju Majów - to dzisiejsze gwatemalskie wyżyny i północny Jukatan. Rozwijały się aż do XVI wieku, kiedy uległy Hiszpanom. Majowie zostali zdziesiątkowani przez nieznane im choroby, przywleczone przez Europejczyków, i podczas bestialskich masowych mordów, dokonywanych przez przybyszy ze Starego Kontynentu.
