Żyjące we wschodniej Afryce golce (Heterocephalus glaber) to niezwykłe zwierzęta. Mimo że rozmiarem przypominają mysz, potrafią osiągnąć wiek ponad 30 lat, co sprawia, że są najdłużej żyjącymi gryzoniami na świecie.
Żyją niemal wyłącznie pod ziemią, gdzie jest zupełnie ciemno, stosunkowo niewiele tlenu, za to sporo dwutlenku węgla. Znakomicie przystosowały się do tych warunków - ich płuca mają bardzo niewielkie rozmiary, zaś krew wyjątkowo łatwo wchłania tlen. Są też prawie całkiem ślepe i pozbawione owłosienia. W ich skórze brakuje kluczowego dla przewodzenia bólu neurotransmitera, w efekcie nie odczuwają bólu na skutek zadraśnięć czy otarć.
Zadziwiająca jest także struktura golcowych społeczeństw. Żyją w koloniach złożonych najczęściej z kilkudziesięciu osobników. Na czele stoi wyraźnie większa i jedyna płodna samica - "królowa", w skład kolonii wchodzą także dominujące (zapładniające królową) samce oraz liczni robotnicy płci obojga. To jedyny (oprócz innego, blisko spokrewnionego z golcem gryzonia) przykład ssaka, który żyje w koloniach tak bardzo przypominających społeczności owadów, np. pszczół.
Nic dziwnego, że golce od dawna budzą zainteresowanie genetyków. Naukowcy chcieliby bowiem pojąć, jakie konkretnie geny stoją za tą niezwykłą fizjologią. Najnowsze "Nature" zamieszcza pierwsze szczegółowe rozwiązanie tej zagadki.
Grupa badaczy z Korei Płd., Stanów i Danii odczytała litera po literze pełny zapis DNA pojedynczego osobnika (samca) Heterocephalus glaber. Odcyfrowano 98,6 proc. informacji i zrobiono to ze sporą dokładnością, bo odczyt powtórzono dwudziestokrotnie. Liczba znalezionych genów nie zaskakuje - wynosi 22 561 (dla porównania: człowiek ma 22 389 genów, mysz - 23 317, szczur - 22 841). Ale już ich dokładniejsza analiza przynosi wiele rewelacji. Choćby na temat starzenia się. Naukowcy porównali działanie genów w tkance mózgowej, wątrobie i nerkach golcowego oseska, oraz cztero - i dwudziestolatka i nie stwierdzili niemal żadnych różnic w ekspresji genów w mózgu młodego i starego osobnika. Wiadomo natomiast, że u ludzi wraz z wiekiem pewne „mózgowe geny” wyraźnie słabną, a inne przybierają na sile.
Dalsza analiza informacji zawartych w DNA golca pozwoli zmierzyć się z jednymi z najtrudniejszych i najbardziej frapujących pytań dzisiejszej biologii i medycyny: jaki jest mechanizm starzenia, od jakich genów zależy długość życia, od czego zależy odporność na raka i wielu, wielu innych.
Źródło: Gazeta Wyborcza
